Ni washirika gani wa Putin wanaokosoa vita vya Urusi nchini Ukraine?

Kamandi ya kijeshi ya Urusi imepokea  ukosoaji mkali juu ya vita vilivyokwama  nchini Ukraine.

Sauti mbili zimekuwa za kubwa - kiongozi wa Chechnya Ramzan Kadyrov na Yevgeny Prigozhin, mwanzilishi wa kikundi cha mamluki cha Wagner. Hii ndiyo sababu wao ni muhimu.

  Muungano usiowezekana

Wanaume hao wawili hawaongozi rasmi vyombo vyovyote vya kijeshi au vya usalama vya Urusi, na bado wameruhusiwa kwa namna fulani kuwakosoa makamanda wa jeshi kwa pamoja na kusifu maoni ya kila mmoja wao pia.

Vita vya Urusi nchini Ukraine vimeharibu taswira ya jeshi lake la chombo chenye ufanisi na kinachoendeshwa vyema - kutokana na kushindwa kwake kutimiza ahadi ya TV ya serikali ya Kyiv kutekwa ndani ya siku tatu hadi kurejea kwake kutoka maeneo makubwa ya eneo la Ukraine. Mkuu mpya aliyeteuliwa wa majeshi ya Urusi nchini Ukraine, Jenerali Sergey Surovikin, hadi sasa anaweza tu kudai mafanikio katika kulipua vituo vya umeme vya Ukraine.

Lakini ukweli tu kwamba watu hawa wawili hawajanyamazishwa kwa kile ambacho kingeonekana kama kutosikika kwa kuonyesha uaminifu kwa  Vladimir Putin anazingatia maoni yao kuwa muhimu .

Hatima ya Kanali Jenerali Alexander Lapin ni mfano halisi. Mmoja wa makamanda wakuu wa Urusi nchini Ukraine, alifukuzwa kazi mwishoni mwa juma, kulingana na ripoti ambazo hazijathibitishwa lakini zilizoenea.

Ramzan Kadyrov alikuwa amemtaja siku mbili tu zilizopita kuwa "hana talanta", akimlaumu kwa kushindwa hivi karibuni, ikiwa ni pamoja na kuuteka tena na vikosi vya Ukraine vya mji wa mashariki wa Lyman mapema Oktoba. Kiongozi huyo wa Chechnya alisema kwenye mitandao ya kijamii kwamba Jenerali Lapin anapaswa kuvuliwa cheo chake na "kutumwa kwenye mstari wa mbele kama mtu binafsi".

"Anahitaji kuosha aibu yake kwa damu," alisema.

Yevgeny Prigozhin alijiunga na ukosoaji. Amezunguka mfumo wa magereza wa Urusi, akiwaandikisha wafungwa kupigana nchini Ukraine. Mshikamano wa aina hiyo haungewezekana bila idhini kutoka kwa kiwango cha juu. Amefikia hata kumsifu Volodymyr Zelensky wa Ukraine kama "mtu imara, anayejiamini, mwenye kupenda mambo na anayeweza kupendwa".

Prigozhin na Kadyrov ni nani?

Yevgeny Prigozhin kwanza alikuja kujulikana na jina la utani "mpishi wa Putin", kwa sababu alitoa chakula na vinywaji kwa hafla rasmi huko Kremlin.

Mfanyabiashara kutoka jiji la pili kwa ukubwa nchini Urusi, St Petersburg, inasemekana alimfahamu Vladimir Putin miaka ya 1990 wakati rais wa baadaye akifanya kazi katika ofisi ya meya na kutembelea mgahawa wake, maarufu miongoni mwa maafisa wa eneo hilo.

Kufikia miaka ya 2010, uchunguzi kadhaa wa wanahabari ulikuwa umemhusisha na kile kinachojulikana kama "kiwanda cha propaganda" huko St Petersburg - kitengo cha habari cha kupotosha ambacho jukumu lake liliripotiwa kutoa maudhui ya kudharau upinzani wa kisiasa wa Urusi mtandaoni na kuonyesha Kremlin kwa mtazamo mzuri.

Mnamo mwaka wa 2016, kwa mujibu wa uchunguzi uliofanywa baadaye na Wakili Maalum wa Marekani Robert Mueller, kiwanda hicho kilikuwa sehemu ya jaribio la Urusi kuingilia uchaguzi wa rais wa Marekani. Bw Prigozhin alikanusha uhusiano na njama hiyo.

Kwa miaka mingi pia alikana uhusiano na kampuni ya kuajiri mamluki iitwayo Wagner Group. Wagner iliibuka kwa mara ya kwanza mashariki mwa Ukraine mwaka 2014 na wapiganaji wake baadaye waliibuka nchini Syria na nchi nyingi za Afrika.

Hivi majuzi alikiri kuhusika na  Wagner, ambayo imeonekana kuwa moja ya vitengo vya ufanisi zaidi vya Kirusi katika vita vya Ukraine.

Pia amehusishwa  kwa miaka mingi katika mzozo wa hadharani na gavana wa St Petersburg Alexander Beglov, na kufikia hatua ya kumshutumu kwa "kusaidia jeshi la Ukraine".

Washirika wachache wa Putin ni watiifu sana kama Rais wa Chechnya Ramzan Kadyrov, ambaye kiongozi wa Urusi alimteua kutawala jamhuri inayojitawala katika eneo la Caucasus Kaskazini mnamo 2007.

Katika miaka ya 1990 Chechnya ilipigania uhuru bila mafanikio. Chini ya utawala wa Bw Kadyrov majaribio yote ya uhuru wa Chechnya yalikoma, huku haki za binadamu zikizorota na wanamgambo wake wa kibinafsi wa "Kadyrovtsy" walishtakiwa kwa ukiukwaji mkubwa.

Alikuwa mfuasi mkubwa wa uvamizi wa Warusi nchini Ukraine tangu mwanzo, akituma vitengo vya kijeshi vya Kadyrovtsy na kudai walikuwa miongoni mwa wanajeshi waliofunzwa vyema, jasiri na wakatili katika jeshi la Urusi linaloikalia kwa mabavu.

Wanaweza kuwa wasio na huruma, lakini wanaume wake pia wameitwa "vikosi vya TikTok" na watoa maoni wengine, wanaopenda zaidi kutuma video za ushujaa wao kwenye mitandao ya kijamii kuliko kupigana.

Wanaharakati wa haki za binadamu wanasema idadi kubwa ya askari wa Chechnya waliajiriwa bila hiari yao, baada ya familia zao kutishiwa kwa unyang'anyi au unyanyasaji wa kimwili.

Katika kuashiria kwamba uaminifu wake unathaminiwa na Kremlin, kiongozi wa Chechnya amepandishwa cheo kutoka brigedia jenerali hadi kanali mkuu.

Kwa nini wanaume  hawa wawili ni muhimu

 Hawakuwahi kuchukuliwa kuwa washirika hapo awali, Bw Kadyrov na Bw Prigozhin hivi majuzi wamesikika wakizidisha sauti zao.

Kiongozi huyo wa Chechnya amemtaja mfanyabiashara huyo wa St Petersburg kuwa "shujaa tangu kuzaliwa" na mamluki wake wa Wagner "wazalendo wasio na woga wa Urusi". Amerudisha pongezi: "Ramzan, unawaka moto!" alisema katika moja ya posti zake kwenye mitandao ya kijamii.

Wanaume wote wawili wanakosoa uuongozi wa wa kijeshi, unaowakilishwa na Waziri wa Ulinzi Sergei Shoigu na naibu wake na mkuu wa jeshi , Jenerali Valery Gerasimov. Huku kukiwa na mazingira ya kuwataja na kuwaaibisha wale waliohusika na kushindwa nchini Ukraine, hii inaweza kuwa nafasi yao ya kupata ushawishi zaidi.

Wachambuzi wanaamini kuwa kivyao  kiongozi wa Chechnya au mkuu wa Wagner hawana  uzito wa kutosha. Hawapendwi sana na wakuu rasmi wa kisiasa na wanaonekana kama watu wa nje. Lakini kama wataungana, wanaweza kuwapa changamoto watu walio katika mduara wa ndani wa Rais Putin, huku migawanyiko ikiibuka .

 Mchanganuzi wa kisiasa wa Urusi Abbas Galiamov anasema jinsi Bw Kadyrov na Bw Prigozhin wanavyofanya si jambo la kawaida sana kwa nchi inayopigana: "Inaonekana kwamba mfumo wa wima wa mamlaka ya shirikisho ambao Rais Putin alianzisha haufanyi kazi katika sehemu moja ambapo inahitajika zaidi - katika jeshi."

Anaelezea mazingira ya "machafuko", ambayo makamanda wa vitengo tofauti vya kijeshi hubishana badala ya kupigana kama timu.

Wataalamu kutoka Taasisi ya Marekani ya Utafiti wa Vita wanaamini kuwa kuna makundi mawili makubwa katika mazingira ya karibu ya Rais Putin. Wale wanaopendelea kusimamisha vita ili kuokoa mali zilizohifadhiwa na vikwazo vya Magharibi - na wale wanaopendelea kuendelea.

Wanaume hawa wawili wanataka vita viendelee. Huenda huo ndio ujumbe ambao kiongozi wa Urusi anatamani sana kuusikia na anaweza kuchagua kuwaweka karibu zaidi.