TOOS, Iran: Imaaraadku wuxuu mutaysan doonaa cawaaqibka ka dhasha wada-shaqeyntiisa uu la leeyahay Maraykanka."

Tebin toos ah

1. 10 Luulyo 2026Waa kuwee dalalka Afrika ee la sheegay inay ku lug leeyihiin dagaalka Iiraan ee Mareykanka?

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Warbaahinta dowladda Iran ee IRIB, ayaa barteeda X ku daabacday farriin sheegaysa, in dalalka kala ah Kenya iyo Nigeria ay leeyihiin kaydyo istiraatiijiyadeed oo ciidan, kuwaas oo la adeegsan karo xiliyada loo baahdo ama haboon.

   Qoraalkaas, IRIB waxay ku tiri: “Kenya iyo Nigeria sidoo kale waxay leeyihiin kaydyo istiraatiiji ah oo ciidan, kuwaas oo ka qeyb qaadan kara dagaallada xiliyada ku haboon,” iyadoo soo xiganaysa khabiir arrimaha qaran ka hadlay.

   Si kastaba ha ahaatee, qoraalku ma bixin faahfaahin ku saabsan kaydkaas ciidan, mana caddayn sida labada dal loogu eedeeyay inay ku lug leeyihiin khilaafka socda.

   Ilaa hadda, dowladaha Kenya iyo Nigeria ma aysan soo saarin wax war rasmi ah oo ay kaga jawaabayaan sheegashadaas.

   Sidoo kale lama oga in hadalka ay IRIB daabacday uu yahay mowqif rasmi ah oo ka yimid dowladda Iran, ama uu yahay aragtida qof marti ku ahaa Idaacadaas.

   Diblomaasiyiin iyo falanqeeyayaal ayaa weli la socda haddii ay jawaabo rasmi ah ka soo baxaan Nairobi, Abuja ama Tehran oo ku saabsan hadalkaas.

   Sidoo kale akhri

   Baaxadda khasaarahii dhaqaale ee gaadhay dalalka khaliijka intee le'eg tahay?

   Dadweyne aad u tiro badan oo isugu soo baxay Mashhad si ay uga qaybgalaan aaska hoggaamiyihii sare ee geeriyooday ee Iran

   Maxay kooxaha Yurub hogaanka ugu hayaan koobka adduunka

2. 10 Luulyo 2026Soomaaligii uu Talyaanigu ka qafaalay Masar ee diiday in uu saxiixo xeer ku qaban lahaa maanta

   Waxa uu ahaa fariid noloshiisa oo dhan u taagnaa difaaca iyo danaha Soomaalida. Isaga oo sagaal iyo toban jir ah ayuu Talyaanigu ka qafaalay Masar, waxa uu sabab u ahaa isfahamkii Jabuuti ku dhexmaray Maxamed Siyaad Barre iyo Mengistu Haile Mariam. Waxa uu diiday malaayiin doolar oo laaluun ah si uu u saxiixo heshiis caalami ah oo qaban lahaa qofwalba Soomaali ah maanta.

   Allaah ha u naxariisto Barafasoor Maxamuud Macallin Cali Tuuryare oo ku dhintay magaalada Xamar 13 bishan July wuxuu ahaa qof magac weyn ku leh Soomaalida dhexdeeda. Barafasoor Tuuryare oo ku dhashay tuulada Ceelbaraf ee degmada Mahadaay sanadkii 1941dii waxa uu dadka iyo dowladnimada Soomaaliyeed usoo qabtay shaqooyin kala duwan oo qiimo badan. Nin dhinaca aqoonta iyo waxbarashada iyo waayo-aragnimada ku tilmaaman buu ahaa, waayo wuxuu ahaa nin fahmo badan oo aad u jecel waxbarashada. Waxaana sidaas ku barbaariyey aabbihiis oo ahaa macallin quraan.

   isagoo yar ayaa la keenay Xamar halkaas ayuuna ka billaabay barashada aqoonta kala duwan ee diinta islaamka iyo afka carabiga markii uu noqday xerow cilmi barashada u go’ay. Markii uu meel fiican ka gaadhey taas oo uu weliba ku darsaday xoogaa waxbarasho casri ah ayuu 1954-kii deeq waxbarasho ka helay boqortooyadii Yemen ee Sanca fadhigeedu ahaa. Afka carabiga iyo shareecada islaamka ayuu ka bartay jaamicad Sanca ku taalley. Kabibna wuxuu deeq waxbarasho oo kale ka helay midowgii Soofiyeeti, gaar ahaan jaamicadda Lumumba oo uu ka qaatay darajada masterka 1965-kii, qaybta qaanuunka.

   Dalka ayuu dib ugu soo noqday oo uu la shaqeeyey dawladdii Soomaaliyeed, ilaa laga gaadhayey bilowgii toddobaatanaadkii markaas oo uu dib ugu noqday Midowgii Soofiyeeti oo uu deeq waxbarasho ka helay, isagoo shahaadada PhD kasoo qaatay jaamicadda Moosko 1977-kii, kuna takhasusay qaanuunka dowliga ah.

   Sii akhri

3. 10 Luulyo 2026Israa’iil oo Mareykanka la wadaagtay xog xasaasi ah oo ku saabsan Trump

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Wargeyska The Wall Street Journal ayaa sheegay in Israa’iil ay Washington la wadaagtay xog muujinaysa, in Iiraan ay ka fiirsanayso qorshe cusub oo lagu khaarijinayo madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump.

   Sida warbixintu sheegayso, xogtan ayaa u muuqata inay si weyn u saameysay fikirka Madaxweynaha Mareykanka. Maalmihii u dambeeyay, Trump ayaa dhowr jeer si fagaare ah uga hadlay hanjabaadaha dilka ee lagu hayo, isagoo yiri: "Waxay doonayaan inay khaarijiyaan hoggaamiyaha Mareykanka, aniga," iyo "Magacaygu wuxuu ku jiraa dhammaan liisaskooda."

   Xogta ay Israa’iil siisay Trump, oo ay weheliso isku daygii fashilmay ee lagu dili lahaa bishii Luulyo 2024 ee gobolka Pennsylvania—kaas oo Trump ku andacoonayo inuu ahaa qorshe ay dejisay Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan—ayaa sababtay in madaxweynaha Mareykanku arrinta isku dayga dilka uu ka dhigo wax ka baxsan oo keliya arrin amni, isla markaana uu uga faa’iidaysto qayb ka mid ah fariintiisa siyaasadeed.

   Qaar ka mid ah dadka dhaliila siyaasadaha Trump ayaa aaminsan, in tani ay tahay xeelad uu ku doonayo inuu ku kasbado naxariis iyo taageero gudaha Mareykanka.

   Si kastaba ha ahaatee, kuwo kale ayaa khatarta u arka mid dhab ah, iyagoo tusaale u soo qaadanaya eedeymihii sanadkii 2022 ee ku saabsanaa, isku day la sheegay in ay ciidanka Ilaalada Kacaanka Iiraan ku doonayeen inay ku khaarijiyaan John Bolton, oo ahaa lataliyihii hore ee amniga qaranka ee Donald Trump.

   Si kastaba ha ahaatee, xitaa haddii Trump uu arrintan u adeegsado olole siyaasadeed, waayo-aragnimada taariikhiga ah ee Mareykanka waxay muujinaysaa, in isku dayada lagu dilo madaxweynayaasha aysan mar walba horseedin koror ku yimaada taageeradooda siyaasadeed.

   Tan iyo sanadkii 1950, waxaa dhacay ugu yaraan lix isku day oo lagu qaarijinayey madaxweynayaal Mareykan ah, kuwaas oo u dhexeeyay dilkii lagu guuleystay ee John F. Kennedy iyo isku dayadii fashilmay ee lagu beegsaday Harry Truman, Gerald Ford iyo Ronald Reagan.

   Inkastoo Truman iyo Ford aysan ku guuleysan inay dib u soo celiyaan taageeradoodii hoos u dhacday kadib weerarradaas, Reagan ayaa noqday mid ka duwan, maadaama degganaantiisa iyo kaftankiisii kadib weerarkii 1981 ay abuureen mowjad weyn oo taageero iyo koror muuqda oo ku yimid sumcaddiisa.

   Hadda, dad badan ayaa aaminsan in Trump—oo Reagan uu yahay madaxweynihii uu ugu jeclaa—uu isku dayayo inuu isu muujiyo hoggaamiye adag oo geesi ah, isagoo si joogto ah u xoojinaya hadallada ku saabsan khatarta lagu hayo noloshiisa.

   Sidoo kale akhri

   Dadweyne aad u tiro badan oo isugu soo baxay Mashhad si ay uga qaybgalaan aaska hoggaamiyihii sare ee geeriyooday ee Iran

   Muxuu hoggaamiyaha sare ee Iiraan uga maqan yahay aaska aabbihiis Ayatollah Ali Khamenei?

   Luuqada dahsoon ee uu adeegsan jiray huggaamiyihii Iran Cali Khamenei

4. 10 Luulyo 2026Ninka loo badinayo inu noqdo raysal wasaaraha xiga ee UK oo raalli-gelin ka bixiyay mowqifkii hore ee Labour-ka ee Gaza

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Ninka loo badinayo inuu noqdo ra’iisul wasaaraha xiga ee Ingiriiska, Andy Burnham, ayaa raalli-gelin ka bixiyay jawaabtii hore ee Xisbiga Shaqaalaha (Labour) ee talada haya ka bixiyay tallaabooyinka Israa’iil ka waddo Gaza.

   Farriin muuqaal ah oo uu ku baahiyay baraha bulshada, ayuu Burnham ku sheegay in xisbigiisu uu qalad sameeyay.

   Toddobaadyadii ugu horreeyay ee colaadda, Ra’iisul Wasaarihii Ingiriiska, Keir Starmer, ayaa wajahay dhaleeceyn, kaddib markii hadalladiisa loo fasirtay inuu sheegay in Israa’iil ay "xaq u leedahay" inay jarto biyaha iyo korontada Gaza.

   Starmer ayaa markii dambe caddeeyay inuu ula jeeday oo keliya, in Israa’iil ay xaq u leedahay inay is-difaacdo.

   Andy Burnham ayaa sheegay, in haddii uu hogaanka u qabto dowladda, siyaasadda Boqortooyada Midowday ee ku wajahan arrintan ay noqon doonto mid aad uga adag tan hadda jirta.

   Wuxuu ku baaqay in cadaadis dheeraad ah la saaro Israa’iil, oo ay ku jiraan in cunaqabateyn lagu soo rogo wasiirrada garabka midigta fog, isla markaana la mamnuuco ganacsiga lala yeesho deegaannada Israa’iil ka dhistay Daanta Galbeed ee la heysto.

   Sidoo kale akhri

   Baaxadda khasaarahii dhaqaale ee gaadhay dalalka khaliijka intee le'eg tahay?

   Dadweyne aad u tiro badan oo isugu soo baxay Mashhad si ay uga qaybgalaan aaska hoggaamiyihii sare ee geeriyooday ee Iran

   Maxay kooxaha Yurub hogaanka ugu hayaan koobka adduunka

5. 10 Luulyo 2026Khamanei iyo afar kamid ah xubnaha qoyskiisa oo lagu aasay Mashhad

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Hogaamiyihii hore ee Iraan, Ayatollah Cali Khamanei iyo afar xubnood oo kamid ah qoyskiisa ayaa lagu aasay xarunta barakaysan ee Imaam Rida ee magaalada Mashhad. Hore waxaa salaadda janaasada u tukiyey Mustafa Khamenei, oo ah wiilka curadka u ahaa hoggaamiyihii hore ee Iiraan.

   Qorshayaasha aaska hoggaamiyihii hore ee Iiraan ayaa ka billowday toddobo maalmood ka hor magaalada Tehran, waxaana ay sii mareen magaalooyinka Qom, Karbala, Najaf iyo Mashhad.

   Dhaxal-sugaha Cali Khamenei, Mojtaba Khamenei, kama uusan qeybgelin mid ka mid ah munaasabadahaas.

   Dhanka kale, rasaas ayaa laga maqlay magaalada Mashhad, balse Amirollah Shamqadri, oo ah ku-xigeenka guddoomiyaha amniga ee gobolka Khorasan Razavi, ayaa sheegay in dhacdadaasi aysan ahayn weerar argagixiso.

   Sidoo kale, Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iiraan ayaa ku tilmaantay weerarrada Mareykanka ee lagu qaaday kaabeyaasha rayidka inay yihiin "dembi dagaal", halka Tehran ay sheegtay inay bartilmaameedsatay saldhigyo iyo goobo ay ciidamada Mareykanku ku leeyihiin Kuwait, Baxrayn iyo Qatar, iyadoo arrintaas ku sheegtay jawaab celin.

   Dadweyne aad u tiro badan oo isugu soo baxay Mashhad si ay uga qaybgalaan aaska hoggaamiyihii sare ee geeriyooday ee Iran

   Muxuu hoggaamiyaha sare ee Iiraan uga maqan yahay aaska aabbihiis Ayatollah Ali Khamenei?

   Luuqada dahsoon ee uu adeegsan jiray huggaamiyihii Iran Cali Khamenei

6. 10 Luulyo 2026

   Kulan wacan akhyaareey, ku soo dhowaada tebinta tooska ah ee maanta. Halkan ayaad kala socon doontaan wararkii ugu dambeeyay ee caalamka iyo Soomaalidaba.