Jawi bani'aadamku ku noolaan karo oo markii ugu horreysay laga dhex helay meere u ek Dhulka

Cilmi-baarayaal ayaa markii ugu horreysay helay jawi ku hareeraysan meere dhagax ah oo u ek Dhulka, kaas oo ku wareega xiddig fog isagoo ku jira aagga meel nolol-ku-habboon.

Cilmi-baarayaashu waxay sheegeen in helitaankani uu yahay caddeyntii ugu xoogganayd ilaa hadda ee muujinaysa in ay jiri karaan meero leh xaalado la mid ah kuwa Dhulka oo ka baxsan nidaamkeenna qorraxda.

Gaaska laga helay jawiga meeraha waa helium, kaas oo aan awood u lahayn inuu taageero jawi nolol ay ku jiri karto. Si kastaba ha ahaatee, waxaa suurtagal ah in gaasas kale ay sidoo kale ku jiraan jawigaas.

Qoraaga ugu weyn ee daraasadda, Dr. Collin Cherubim oo ka tirsan Jaamacadda Harvard, ayaa ku tilmaamay helitaankan "arrin aad u weyn."

Wuxuu yiri: "Tani waa markii ugu horreysay ee qof uu helo jawi ku wareegsan meere dhagax ah oo ku yaalla aagga meel nolol-ku-habboon oo laga helay xiddig kale."

Meerahan oo lagu magacaabo LHS 1140 b, wuxuu Dhulka u jiraa 48 sano-iftiin, wuxuuna ku wareegaa xiddig cas oo aad uga yar kana qabow Qorraxdeenna.

In ka badan 6,000 oo meere ayaa ilaa hadda laga helay iyagoo ku wareegaya xiddigo fog. Laakiin helitaankan cusub ayaa muhiim ah, maaddaama uu cilmi-baarayaasha hal tallaabo u sii dhoweynayo mid ka mid ah himilooyinka ugu waaweyn ee sayniska: in nolol laga helo meere kale.

Cilmi-baarayaasha oo natiijadooda ku daabacay joornaalka Science waxay si cad u sheegeen inaan weli la helin wax caddayn ah oo muujinaysa inay halkaasi ka jiri karto nolol. Hase yeeshee, si meere uu nolol u taageeri karo waa inuu leeyahay biyo, taasna waxay ku xiran tahay inuu masaafo sax ah u jiro xiddigga uu ku wareegayo. Haddii uu aad ugu dhow yahay, aad buu u kululaanayaa; haddii uu aad uga fog yahayna, aad buu u qaboobaanayaa. Sidaas darteed waa inuu ku yaallaa meel dhexdhexaad ah oo ku habboon jiritaanka biyo dareere ah.

Saynisyahannada ku takhasusay cilmiga meerayaasha waxay aaggan ugu yeeraan "Goldilocks zone", oo laga soo qaatay sheeko carruureed ku saabsan gabar dooran jirtay cunto heerkulkeedu yahay "kan saxda ah."

Boqollaal meere ayaa laga helay aagga Goldilocks ee xiddigahooda, balse dhowr iyo toban oo keliya ayaa ah meere yaryar oo dhagax ah, sida Dhulka. Taasi waxay sii kordhinaysaa suurtagalnimada inay taageeri karaan nolol.

Si kastaba ha ahaatee, midkoodna hore loogama helin jawi. Ilaa hadda.

Gaaska keliya ee ilaa hadda laga helay jawiga LHS 1140 b waa helium, waxaana loo malaynayaa inuu ku jiro qaybta sare ee jawiga. Helium keligiis ma taageeri karo nolol.

Laakiin waxaa suuragal ah inay jiraan gaasas kale oo ku jira qaybaha hoose ee jawiga, kuwaas oo xaaladaha nololeed u noqon kara kuwo ku habboon.

Dr. David Charbonneau, oo isaguna ka tirsan Jaamacadda Harvard, ayaa sheegay in waxa ugu muhiimsan uu yahay in markii ugu horreysay la helay meere u eg Dhulka oo ka baxsan nidaamkeenna qorraxda, isla markaana leh jawi.

Wuxuu yiri: "Dadku waxay xiiseeyaan su'aalaha waaweyn sida: Ma keli ayaannu nahay? Nolol ma ka jirtaa meel ka baxsan Dhulka ama nidaamkeenna qorraxda? Daraasaddani waxay markii ugu horreysay muujisay jawi laga helay meere dhagax ah oo ku yaalla aagga nolol-ku-habboon ee xiddig ka baxsan nidaamkeenna qorraxda."

LHS 1140 b ma aha meeraha keliya ee si dhow loo baarayo iyadoo la raadinayo nolol.

Meeraha K2-18b, oo ka tirsan nooca loo yaqaan sub-Neptune isla markaana laga yaabo inuu leeyahay gudaha hodan ku ah biyo, ayaa hore cinwaanno warbaahineed galay markii saynisyahannadu ay heleen calaamado muujinaya gaaska dimethyl sulphide (DMS), kaas oo Dhulka lala xiriiriyo noolaha badda.

Laakiin dib-u-falanqayn ay hoggaaminaysay NASA sannadkii 2025 ayaa muujisay in calaamaddaasi ay aad u daciif ahayd oo aan lagu xaqiijin karin jiritaanka gaaskaas. Waxa kale oo la ogaaday in dimethyl sulphide uu samaysmi karo xitaa iyadoo aysan nololi jirin.

Sidoo kale, toddobada meere ee dhagaxa ah ee nidaamka TRAPPIST-1 ayaa weli si weyn u soo jiidanaya dareenka saynisyahannada. Telescope-ka James Webb ee NASA ayaa meesha ka saaray suurtagalnimada in TRAPPIST-1d uu leeyahay jawi la mid ah kan Dhulka, halka xogta laga helay TRAPPIST-1e ay weli tahay mid aan go'aan cad laga gaari karin.