Heshiiska Iiraan wuxuu Netanyahu ku noqday riyo xun oo siyaasadeed

Heshiiska xabbad‑joojinta ee Mareykanka iyo Iiraan ayaa u noqday ra'iisul wasaaraha Israa'iil dhibaato siyaasadeed oo weyn, isagoo burburiyay saddex tiir oo aasaas u ahaa mustaqbalkiisa siyaasadeed, kuna reebay xaalad amni oo adag.

Sidee ayuu nin isu arki jiray inuu yahay qof si qoto dheer u fahamsan siyaasadda Washington, isla markaana saameyn dhab ah ku leh siyaasiyiinta Mareykanka, uu si buuxda uga hareero maro oo si cad loogu ceebeeyo xulafadiisa ugu weyn ee Mareykanka?

Sidee ayuu nin ka dhigay wajahidda Iiraan udub‑dhexaadka siyaasadda amniga Israa'iil ku dhammeeyaa dagaal ay dowladdii Iiraan u muuqato inay ka sii xoogeysatay?

Iyo sidee ayay sumcaddiisii siyaasadeed ee hore u dhaawacantay ee "Mr Security" ee Israa'iil u sii jiri kartaa, iyadoo Washington iyo Tehran labaduba ka dalbanayaan Israa'iil inay joojiso weerarrada ay ku hayso Xisbullah ee Lubnaan, iyadoo ay weliba bilo yar ka harsan yihiin doorashada guud ee Israa'iil?

Xulashooyinka horyaalla Netanyahu hadda ma fiicna. Hoggaamiyaha mucaaradka, Yair Lapid, ayaa Isniintii ka hadlay baarlamaanka isagoo ku tilmaamay "ama iska hor‑imaad toos ah oo wax burburinaya oo lala galo xulafadeenna ugu weyn, ama is‑dhiibid u nugul oo dhaawacaysa danaha Israa'iil."

Qiimeynta madaxweynaha Mareykanka Donald Trump oo sheegay in Netanyahu uusan lahayn garasho sax ah markii uu amray weerar lagu qaado Beirut Axaddii, ayaa si weyn u qabsaday dareenka mucaaradkiisa siyaasadeed iyo falanqeeyayaasha warbaahinta, kuwaas oo horayba diiradda u saaray doorashada ay qasab tahay in la qabto ka hor dhammaadka Oktoobar.

Laakiin hadallada ka imanaya xubno ka tirsan xisbiga Likud ee Netanyahu, iyo wasiirro ka tirsan garabka midig‑fog ee golihiisa wasiirrada, ayaa sidoo kale muujinaya cadaadiska uu kala kulmayo dhiniciisa—gaar ahaan dalabka Tehran ee ah in xabbad‑joojintu ay ka mid noqoto "hawlgallada militari ee dhammaan jihooyinka, oo ay ku jirto Lubnaan."

"Waa heshiis Trump sameeyay oo naguma xirna annaga," ayuu wasiirka amniga qaranka ee Israa'iil oo ka tirsan midig‑fog, Itamar Ben‑Gvir, ku qoray baraha bulshada Isniintii. "Ma nihin saaxiibbo ku jira heshiiskan aan dammaanad qaadeyn amnigeenna."

"Israa'iil waxay sii wadi doontaa inay is difaacdo," ayuu yiri xildhibaanka Likud, Ariel Kallner, inkastoo uusan caddeyn haddii taas ay ka dhigan tahay in Israa'iil sii wadi doonto weerarradeeda.

"Waxaan sameyn doonnaa wixii aan u baahannahay inaan sameyno. Waxaana rajaynaynaa in saaxiibbadeen ay na fahmaan," ayuu yiri. "Mararka qaar waxaa dhaca khilaafyo u dhexeeya xulafada, waana in xulafadu sidoo kale fahmaan marka saaxiibkood halis ku jiro."

Sima Shine, oo hore uga tirsanaan jirtay Mossad isla markaana khabiir ku ah Iiraan, ayaa tiri: "Way adag tahay in la fahmo sababta ay Mareykanku u aqbaleen arrintan.

"Iyagoo u oggolaanaya Iiraan inay go'aamiso waxa ka dhici doona Lubnaan, Mareykanku wuxuu siinayaa Iiraan fursad ay ku sii taageerto Hezbollah, islamarkaana uu hubiyo in Hezbollah ay noqoto ciyaaryahan siyaasadeed oo weyn gudaha Lubnaan.

"Israa'iil arrintaas kuma qanacsana – ma aha hay'adaha amniga, mana aha dhinaca siyaasadda," ayay tiri.

Iyadoo dhaliillo iyo caro ka imaanayaan dhinacyada kala duwan ee siyaasadda, ra'iisul wasaaraha Israa'iil ayaa si cad uga carooday su'aalihii ay saxafiyiintu weydiiyeen Isniintii habeenkii ee sheegayay inuu guuldarreystay.

"Waxaan inta badan nolosheyda qaan-gaarka ah u huray hal ujeeddo—inaan ka hortago in Iiraan ay hesho hub nukliyeer," ayuu yiri intii uu ku jiray shir jaraa'id oo Yeruusaalem lagu qabtay.

"Waxaan sameyn doonnaa wixii lagama maarmaan ah. Ma xaddidayo naftayda ujeeddadan: Iiraan ma heli doonto hub nukliyeer."

Laakiin wuxuu qirtay sidoo kale in mararka qaar isaga iyo Trump ay aragtiyo kala duwan qabaan.

"Waxaan aragtidayda ku soo bandhigay wadahadallada, balse waxaan leennahay danahayaga: marka hore, inaysan jirin hanjabaad nukliyeer; marka labaad, Lubnaan—waxaan abuurnay aag difaac ah, waxaana sii joogaynaa halkaas inta ay lagama maarmaan tahay," ayuu yiri.

"Iiraan waxay rabtay inaan ka baxno—taas ma dhicin. Waxaad ogtihiin sababta? Sababtoo ah waan adkaystay. Xulafadeenna Mareykanka waxay ixtiraamaan go'aankaas adag. Waxa kale oo aan ku adkeysanayaa inaan ilaalinno xorriyaddeenna hawlgal—haddii nala weeraro ama naloo hanjabo, waan jawaabaynaa."

Marar badan oo uu deg deg u sheegan jiray guulo, hadda ra'iisul wasaaraha Israa'iil wuxuu wajahayaa hawl adag oo ah go'aaminta tallaabada xigta.

Amniga ayaa ahaa saldhigga ugu weyn ee Netanyahu uu muddo tobannaan sano ah codbixiyayaasha u soo bandhigi jiray. Hase yeeshee farriintaas ayaa sii adkaanaysa in la gudbiyo.

Jawaabtiisa weerarradii ba'naa ee ay hoggaaminayeen Xamaas 7‑dii Oktoobar 2023 waxay ahayd inuu u beddelo siyaasadda amniga Israa'iil hab ka sii gardarro badan—iyadoo la hormarinayo ka hortagga khataraha halkii laga xakamayn lahaa.

Beddelidda Bariga Dhexe iyadoo la baabi'inayo khataraha hortaal Israa'iil ayaa ahayd xalkiisa dhibaatadaas.

Laakiin inkastoo ciidanka Israa'iil ay burburiyeen qaybo badan oo Gaza ah isla markaana ay dileen in ka badan 73,000 qof, sida uu sheegay wasaaradda caafimaadka ee ay maamusho Xamaas, haddana Xamaas wali waxay gacanta ku haysaa kala bar dhulkaas waxayna dib u xoojinaysaa awooddeeda halkaas, iyadoo qorshe nabadeed oo Mareykanku dhexdhexaadinayo iyo maamul uu Mareykanku u magacaabay Gaza ay weli hakad ku jiraan, siddeed bilood kadib markii Israa'iil iyo Xamaas ay ku heshiiyeen xabbad‑joojin.

Habka cusub ee Netanyahu ee dhinaca amniga ayaa sababay in ciidamada Israa'iil ay qabsadaan dhulal ballaaran oo Gaza, Lubnaan iyo Suuriya ah. Arrintaas waxay heshay taageero dad badan oo Israa'iiliyiin ah, mana muuqato inay dhammaan doonto ka hor doorashada, balse waxay sidoo kale si weyn u culays saartay awoodda ciidanka Israa'iil iyo askarta kaydka ah, iyadoo aan jirin waddo diblomaasiyadeed oo cad oo looga baxo xaaladdan.

Dagaallo soo noqnoqday oo lala galay Hezbollah iyo nidaamka Iiraan ma aysan baabi'in cadowga ugu weyn ee Israa'iil, balse waxay Tehraan u gacan gelisay hoggaamiyeyaal ka adag, kuwaas oo leh cabsi yar oo ka dhan ah awoodda Mareykanka iyo Israa'iil, isla markaana helay saameyn dheeri ah oo ay ku leeyihiin marin‑badeedka Hormuz.

Hadda cadowga ugu weyn ee Israa'iil wuxuu u muuqdaa inuu leeyahay saameyn ku saabsan xulafada ugu muhiimsan ee Israa'iil.

"Guuldarrada Israa'iil waxay u baahan tahay dib‑u‑qiimeyn ku saabsan istaraatiijiyaddeeda ku wajahan Tehraan. Waa inay dejiso mudnaan dhab ah oo xaddidan," sida uu sheegay Danny Citrinowicz oo ah baare sare oo ku takhasusay Iiraan kana tirsan Machadka Daraasaadka Amniga Qaranka ee Israa'iil (INSS).

Wuxuu sidoo kale sheegay in "tallaabo kasta oo militari oo ay Israa'iil qaaddo oo Washington ay u aragto isku day lagu carqaladeynayo heshiiska la gaaray, ay la kulmi doonto jawaab adag oo ka timaadda Mareykanka," sida uu ku qoray wargeyska maalinlaha ah ee Israel Hayom.

"Si ka duwan xilligii maamulka Obama, markaas oo Benjamin Netanyahu isku dayi karay inuu ka wareego Aqalka Cad isagoo ka raadinaya taageero Kongareeska iyo ra'yiga dadweynaha Mareykanka, fursadahaas hadda si aad ah bay u yaryihiin."

Muddo dheer, Netanyahu wuxuu codbixiyayaasha Israa'iil ku qancin jiray in siyaasaddiisa iyo xirfadiisa siyaasadeed ay yihiin difaaca ugu wanaagsan ee ka hortaga khataraha gobolka; ballanqaadkaas ayaa hadda u muuqda mid ay dhacdooyinku ka sarreeyaan.

Haddii isbeddel laga sameyn lahaa nidaamka Iiraan, taasi waxay badbaadin lahayd sumcaddiisa siyaasadeed iyo fariinta doorashadiisa. Balse taa badalkeeda, habkiisa cusub ee amniga ayaa geliyay xaalad uu kala dooranayo iska hor‑imaad ama isdhiibid—ma aha cadow, balse xulafo.