Sacuudiga oo ka wajahaya xaalad jahwareer ah dagaalka Bariga dhexe

Sacuudi Carabiya waxay wajahaysaa xaalad adag oo ay ku khasban tahay inay go'aan adag qaadato. Tan iyo markii Maraykanka iyo Israa'iil ay 28-kii Febraayo dagaal ku qaadeen Iiraan, Sacuudigu wuxuu inta badan ku dadaalayay inuu ka fogaado inuu si toos ah ugu lug yeesho colaaddan.

Hase yeeshee, markii Sacuudi Carabiya weerarro kaga yimaadeen saddex jiho, dulqaadkii ayaa ka dhammaaday, taasoo ku kalliftay inay toddobaadkan weerarro wadajir ah uu la qaaddo Maraykanka, kuwaas oo lagu beegsaday maleeshiyaadka Iiraan taageerto ee Ciraaq, kuwaas oo ay rumaysan yihiin inay ka dambeeyeen diyaaradaha aan duuliyaha lahayn lagu soo weeraray Boqortooyada Sacuudiga.

Hadda Sacuudi Carabiya waxay ku jirtaa laba daran mid dooro: inay sii waddo jawaabta milatari si ay uga hortagto weerarro dambe, mise inay isku daydo inay dejiso xiisadda, xitaa haddii ay taasi ku lug leedahay inay dhaqaale siiso qaar ka mid ah dhinacyada ay colaaddu kala dhexayso.

Su'aasha ugu weyn ayaa ah: Yaa wax weeraraya? Maxaase ka dambeeya colaaddan?

Si arrinta loo fahmo, waxaa muhiim ah in marka hore dib loo eego halka ay wax ka bilaabmeen. Guud ahaan, colaadda muddada shanta bilood ah hadheysay Khaliijka iyo qaybo kale oo Bariga Dhexe waxay leedahay laba dhinac oo waaweyn.

Dhinaca koowaad waxaa ku jira Iiraan iyo Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iiraan, iyo sidoo kale xulafadeeda Xuutiyiinta Yemen, oo ah koox qabiilaysan oo sannadkii 2014 qabsatay qaybo badan oo dalka Yemen ka mid ah.

Waxaa sidoo kale dhinacan ku jira Ciidamada Xoogagga Dadweynaha ee Ciraaq (Popular Mobilization Forces), oo ay Iiraan taageerto, kuwaas oo lagu eedeeyay inay fuliyeen ku dhawaad 30 weerar oo loo adeegsaday diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo lagu qaaday Sacuudi Carabiya, isla markaana hadda bartilmaameed u noqday weerarro aargoosi ah.

Xisbullah-da Lubnaan ayaa iyaduna weli ah awood firfircoon, inkasta oo ay hadda qaadatay mowqif dagaal oo xaddidan.

Dhinaca kale ee colaadda waxaa ku sugan Maraykanka iyo ciidamadiisa Taliska Dhexe ee Maraykanka (CENTCOM), waxaana ku weheliya dalalka Carabta ee Khaliijka iyo Urdun, kuwaas oo ku lug leh colaadda heerar kala duwan. Israa'iil-na waa xulafo dhow oo Maraykanka ah, balse waqtigan si toos ah uguma jirto dagaalkan.

Muddooyinkii ugu dambeeyey, Iiraan waxay weerarradeeda gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ku beegsatay Urdun, Kuweyd iyo Baxreyn, waxayna sidoo kale bartilmaameedsatay maraakiibta ganacsiga ee isku daya inay maraan marin-biyoodka Hormuz iyaga oo aan raacin xeerarka cusub iyo waddooyinka maraakiibta ee ay Iiraan dejisay.

Ku biiritaanka maleeshiyaadka Ciraaq iyo Xuutiyiinta Yemen ee colaaddan waa arrin dhowaan soo korodhay, waxayna muujinaysaa in maqnaanshaha heshiis nabadeed oo waara oo u dhexeeya Maraykanka iyo Iiraan uu gobolka ku riixi karo dagaal sii baahaya.

Waxaa jira sababo badan oo keenaya in Sacuudi Carabiya ay doonayso inay iska ilaaliso dagaal buuxa. Dhaxal-sugaha Sacuudiga, Maxamed Bin Salmaan, ayaa muddooyinkii dambe dalka ku hagayay qorshe ballaaran oo loo yaqaan "Aragtida 2030"

Qorshahan wuxuu hiigsanayaa in dhaqaalaha Sacuudiga laga yareeyo ku tiirsanaanta dakhliga shidaalka, isla markaana la abuuro warshado casri ah oo gudaha dalka ka hanaqaada, kuwaas oo shaqooyin u abuura boqollaal kun oo arday ah oo sannad kasta ka qalin-jabiya jaamacadaha kuna soo biira suuqa shaqada.

Qayb ka mid ah qorshaha "Aragtida 2030" waa soo jiidashada maalgashiga shisheeye. Qayb kale ayaa ah dhismaha xarumo casri ah sida xarumaha kaydinta xogta (data centers), kuwaas oo si fudud u noqon kara bartilmaameed weerarro.

Hadafyadan ma rumoobi karaan haddii Sacuudi Carabiya ay si joogto ah ugu noolaato cabsi laga qabo weerarro diyaaradaha aan duuliyaha lahayn oo kaga yimaada xuduuddeeda koonfureed ee Yemen, ama gantaallo ballistic ah oo si toos ah uga yimaada Iiraan.

Waxaa xusid mudan in bishii Sebteembar 2019 Sacuudi Carabiya ay la kulantay dhacdo si weyn u gilgishay.

Xilligaas oo xiriirka Sacuudiga iyo Iiraan uu sii xumaanayay, Sacuudigu wuxuu ku baraarugay in koox Iiraan taageerto oo ku sugan Ciraaq ay diyaarado aan duuliye lahayn ku weerareen laba ka mid ah xarumaha ugu muhiimsan ee shidaalka dalka, kuwaas oo ku kala yaalla Abqaiq iyo Khurais.

Markii hore waxaa jiray tuhuno sheegaya in weerarka ay ka dambeeyeen Xuutiyiinta Yemen, balse wariyeyaashii booqday goobta wax yar kaddib weerarka ayaa sheegay in daloollada ka muuqday xarumahaasi ay dhammaantood u jeedeen dhinaca woqooyi, taas oo dhalisay su'aalo badan oo ku saabsan halka weerarku ka yimid.

Weerarkaas wuxuu muddo maalmo ah hakad geliyay kala bar dhoofinta shidaalka Sacuudi Carabiya, wuxuuna Riyadh ku baraarujiyay sida kaabeyaasheeda muhiimka ahi ugu nugul yihiin weerarrada.

Sawirro dayax-gacmeed oo la qaaday Isniintii ayaa muujiyay in xarunta shidaalka ee Abqaiq mar kale lagu weeraray diyaarado aan duuliyaha lahayn oo ay soo rideen maleeshiyaad Iiraan taageerto oo ku sugan Ciraaq.

Dhanka kale, shidaalku weli waa laf-dhabarta dhaqaalaha Sacuudi Carabiya.

Iiraan waxay uga jawaabtay weerarradii Maraykanka iyo Israa'iil ee bishii Febraayo iyadoo si wax ku ool ah u xirtay marin-biyoodka Hormuz, oo ah marin muhiim u ah maraakiibta shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah, halkaas oo ay mari jireen qiyaastii 20 boqolkiiba dhoofinta shidaalka iyo gaaska dunida.

Arrintaas awgeed, Sacuudi Carabiya waxay kordhisay shidaalka ay marsiinaysay dhuumaha isku xira bariga iyo galbeedka dalka, kuwaas oo maalin kasta qaadi kara qiyaastii shan milyan oo foosto, si shidaalka loogu gudbiyo dekedda dhoofinta ee Yanbu oo ku taalla xeebta Badda Cas.

Shidaalka ayaa halkaas looga raray maraakiib waaweyn oo u sii gudba dhinaca koonfureed ee Badda Carabta, ka hor inta aan loo dhoofin suuqyada Aasiya.

Illaa xilligaas, wax walba si habsami leh ayay u socdeen.

Hase yeeshee, 13-kii Luulyo, Sacuudi Carabiya waxay weerar ku qaadday garoonka diyaaradaha ee Sanca, oo ku yaalla duleedka caasimadda Yemen. Dowladda Yemen ee Sacuudigu taageero ayaa sheegatay mas'uuliyadda weerarka, iyadoo ku doodday inay doonaysay inay ka hortagto diyaarad Iiraan leedahay oo halkaas ku degaysa.

Xuutiyiintu waxay jawaab ahaan weerarro ku qaadeen garoomada diyaaradaha ee Abha iyo Jaasaan ee Sacuudi Carabiya.

Waxa Sacuudiga si gaar ah uga welwelsiiyay ayaa ahaa in Xuutiyiintu ay bilaabeen inay bartilmaameedsadaan maraakiibta Sacuudiga ee maraya Badda Cas, taas oo khatar weyn gelisay isu-socodka maraakiibta ee marin-biyoodka Baabul-Mandab ee ku yaalla koonfurta Badda Cas, arrintaas oo si toos ah u saameysay dhoofinta shidaalka Sacuudiga ee ku wajahan Aasiya.

Muddo toddobo sano ah, Sacuudi Carabiya waxay isku dayaysay inay xoog ku jebiso Xuutiyiinta, balse kuma aysan guulaysan.

Dagaalkii Yemen wuxuu noqday mid ka mid ah masiibooyinkii bini'aadantinimo ee ugu xumaa xilligan casriga ah, waxaana raadkiisii weli laga dareemayaa gobolka.

Sannadkii 2022, Sacuudi Carabiya waxay oggolaatay xabbad-joojin jilicsan oo ay la gashay Xuutiyiinta, waxaana la sheegay inay dhaqaale siisay. Maanta se, dalka ugu qanisan gobolka wuxuu mar kale wajahayaa khatar kaga imanaysa diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo gantaallada laga soo ridayo xuduuddiisa koonfureed ee Yemen, halka dhinaca woqooyina uu weerarro kaga imanayo Ciraaq.

Dhammaan khatarahan maanta muuqda laguma xisaabtamin markii la dejinayay qorshaha "Aragti 2030" ee Sacuudi Carabiya.