مقتدی صدر خطاب به سپاه و گروه‌های مسلح عراقی: عراق را به میدان درگیری تبدیل نکنید

دونالد ترامپ می‌گوید که حملات مشترک آمریکا و عربستان به مواضع حشد شعبی در عراق با دولت بغداد هماهنگ شده بود؛ ادعایی که مقام‌های عراقی آن را رد کرده‌اند. ریاست‌جمهوری عراق این حملات را «نقض آشکار حاکمیت عراق» خوانده و محکوم کرده است و مقتدای صدر از سپاه پاسداران و گروه‌های مسلح عراقی خواست که عراق را وارد «جنگی بی‌فایده» نکنند.

حشد شعبی اعلام کرده است که در حملات شب گذشته دست‌کم ۲۰ نفر از اعضای این نیرو کشته و ۳۲ نفر دیگر زخمی شده‌اند. رسانه‌های نزدیک به منابع نظامی در ایران، پایگاه‌های حشد شعبی در استان‌های کربلا، نینوا، دیاله و کرکوک را از جمله اهداف این حملات معرفی کرده‌اند.

در پی کشیده شدن دامنه درگیری‌های منطقه‌ای به عراق، مقتدی صدر، روحانی پرنفوذ شیعه، از سپاه پاسداران و گروه‌های مسلح عراقی خواسته است عراق را به میدان درگیری تبدیل نکنند.

او در شبکه ایکس نوشت اگر عراق مبدأ حمله به جمهوری اسلامی نبوده است، سپاه پاسداران نیز نباید «سرزمین مستقل و مقدس عراق» را هدف قرار دهد. آقای صدر همچنین از گروه‌های مسلح عراقی خواست به کشورهای عربی خلیج فارس برای حمله به عراق بهانه ندهند.

مقتدی صدر اقدامات گروه‌هایی را که به گفته او می‌کوشند عراق را وارد «جنگی بی‌فایده» کنند، محکوم کرد و از دولت خواست امنیت و حاکمیت کشور را برقرار و از جان مردم و اماکن مقدس محافظت کند.

او همچنین هشدار داد که «گروه‌های تروریستی» ممکن است از تنش‌های فرقه‌ای برای بی‌ثبات کردن عراق استفاده کنند و کشورهای همسایه را به آرامش و گفت‌وگو فراخواند.

پیش‌تر فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرده بود نیروهای آمریکایی و عربستانی «در عملیاتی مشترک، حملات دقیقی را علیه گروه‌های تروریستی همسو با ایران در عراق انجام داده‌اند». به گفته سنتکام، این گروه‌ها تحت هدایت سپاه پاسداران به نیروهای آمریکایی و زیرساخت‌های انرژی عربستان حمله کرده بودند.

شبکه فاکس‌نیوز به نقل از آقای ترامپ گزارش داده است که این عملیات با مقام‌های عراقی هماهنگ شده بود. با این حال، ریاست‌جمهوری عراق این ادعا را رد کرده و حملات را نقض حاکمیت این کشور دانسته است.

رویترز نیز به نقل از سه منبع مطلع گزارش داده است که نخست‌وزیر عراق دیدار برنامه‌ریزی‌شده خود با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، را لغو کرده است. قرار بود این دیدار روز پنجشنبه در جده برگزار شود.

حشد شعبی مجموعه‌ای از نیروهای عمدتاً شیعه عراقی است که شماری از گروه‌های تشکیل‌دهنده آن از حمایت جمهوری اسلامی برخوردارند. نیروی قدس، شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران، با برخی از این گروه‌ها روابط نزدیکی دارد و جمهوری اسلامی آنها را بخشی از «محور مقاومت» می‌داند.

این تحولات در آستانه مراسم اربعین اتفاق افتاد که کمتر از یک هفته به آن باقی مانده است. در سال‌های اخیر هزاران زائر شیعه از ایران و کشورهایی از جمله پاکستان و افغانستان برای شرکت در این مراسم راهی شهرهای مذهبی عراق، به‌ویژه کربلا، شده‌اند.

برخی چهره‌های نظامی و امنیتی نزدیک به جمهوری اسلامی، از جمله حسین یکتا، در روزهای اخیر و پیش از این حملات خواستار ادامه برگزاری مراسم اربعین، با وجود تنش‌های جاری در منطقه، شده بودند.

حمله عربستان و آمریکا به حشد شعبی؛ هشدارهای زیرپوستی یا واضح به ایران و عراق؟

نفیسه کوهنورد، خبرنگار ارشد خاورمیانه بی‌بی‌سی، بیروت

حملات به مقرهای رسمی حشد شعبی در مقعطی صورت می‌گیرد که آمریکا تندتر و مصمم‌تر از گذشته خواهان خلع سلاح شدن گروه‌های هم‌پیمان با ایران در منطقه است. تلاشی که هم‌زمان به ویژه در عراق و لبنان در جریان است. چه از طریق زیر فشار گذاشتن یا حتی به روی کار آوردن مقامات هم‌سوتر محلی با آمریکا و چه از راه تلاش برای نفوذ در افکار عمومی این کشورها علیه ایران و هوادارانش.

در عراق یکی از اولین وعده‌هایی که علی زیدی، نخست‌وزیر جوان این کشور مطرح کرد لزوم «حصر سلاح در دست دولت» بود. حرفی که نخست‌وزیرهای پیشین مثل محمد شیاع سودانی و حیدر عبادی هم گفته بودند اما عملا راه بجایی نبرده بودند.

در حال حاضر اما تلاش گروه‌های نزدیک‌تر به ایران در عراق این‌ بوده تا با اصلاح قانون، جایگاه حشد شعبی را به عنوان یک نیروی دولتی زیر نظر نخست‌وزیر کشور، بیش از پیش تقویت کنند. تلاشی که با مخالفت شدید واشنگتن مواجه شده است.

از این منظر حمله مستقیم به مقرهای حشد هشداری واضح‌تر از طرف آمریکا به دولت جدید عراق است که دیگر چتر دولتی «حشد شعبی» هم مانع‌ واشنگتن برای چنین عملیاتی نخواهد بود چرا که از نگاه آمریکا این گروه عملا پوششی است برای گروه‌های هم‌پیمان تهران که حالا حقوق بخش چشمگیری از آنها از بودجه دولت تامین می‌شود.

تضمین دولت‌های قبلی و حتی فرماندهان گروه‌های نزدیک به ایران درباره اینکه حشد تنها تحت فرماندهی نخست‌وزیر عراق است هم به وضوح راه بجایی نبرده است.

به نظر می‌رسد که آمریکا جز به انحلال حشد شعبی به چیز دیگری رضایت نخواهد داد. اینکه آقای زیدی می‌تواند گامی جدی در این راه بردارد یا نه هنوز جای سوال است اما با تغییر سریع اوضاع در منطقه هیچ چیزی دیگر دور از انتظار نیست.

ایران خود زیر حمله است و رهبران ارشد و برجسته گروه‌های موسوم به محور مقاومت در راس آنها حسن نصرالله ، رهبر پیشین حزب‌الله، و علی خامنه‌ای، رهبر سابق ایران و بسیاری از فرماندهان مطرح این محور یکی پس از دیگری کشته شده‌اند. شرایطی که باعث شده صدای طرف‌های مخالف جمهوری اسلامی و همپمانانش در منطقه بلندتر از قبل به گوش برسد.

در این وضعیت منطقه بعضی هم‌پیمانان سنتی ایران به خصوص در عراق هم حالا حساب کتاب‌های خودشان را دارند و بعضی از آنها سعی دارند بیش از پیش از تهران فاصله بگیرند. شاید از این روست که جز گروه‌هایی مثل نجبا، کتائب حزب‌الله و کتائب سیدالشهدا، گروه‌های دیگر صحبتی از مخالفت با «خلع سلاح» نمی‌کنند.

اوضاع سال‌های اخیر به خصوص آنچه در لبنان برضد حزب‌الله رخ داده، در پس صحنه و در داخل گروه‌های نزدیک به ایران خواه ناخواه سوال‌هایی را هم درباره توانایی تهران در حمایت از هم‌پیمانانش ایجاد کرده. هر قدر هم که در ظاهر در برابر حجم حملات، همه این گروه‌ها کنار هم ایستاده و از هم و از جمهوری اسلامی پشتیبانی می‌کنند، ابهامات درباره آینده هم برای بسیاری از آنها بیشتر می‌شود و همه اینها دفاع از همراهی با تهران را برای رهبران سنتی این گروه‌ها در مقابل قشر جوانشان روز به روز سخت‌تر می‌کند.

گرچه در مقابل، بعضی هم معتقدند «محور مقاومت» و به ویژه جامعه شیعه منطقه چاره‌ای جز ماندن با تهران را ندارند چرا که از نگاه آنها روند جریان رایج در منطقه نه فقط ضد جمهوری اسلامی بلکه جریانی است که «شیعه» را هدف گرفته.

با همه اینها آمریکا و هم‌پیمانان منطقه‌ای‌اش هم شمشیر را از رو بسته‌اند تا هر چه بیشتر هزینه‌ را برای هم‌پیمانان ایران در منطقه از هر جهت بالا ببرند و در افکار عمومی هم به این تصویر دامن بزنند که مردم کشورهایی مثل عراق و لبنان چه شیعه و چه غیر شیعه دارند هزینه جنگی را می‌دهند که جنگ آنها نیست.