غلامرضا پهلوی و مصطفی هاشمی‌طبا، تنها ایرانی‌هایی که عضو کمیته بین‌المللی المپیک بودند

در گرماگرم برگزاری المپیک ۲۰۲۴ پاریس، می‌توان گفت که جای خالی ایران در میان اعضای کمیته بین‌المللی المپیک (IOC)، ۲۰ ساله شده است. اتفاقی که با قدری درایت می‌شد به چنین حسرتی برای دست‌اندرکاران ورزش ایران تبدیل نشود.

ایران در دو مقطع پیش از انقلاب ۵۷ و پس از آن، تنها توانسته دو عضو ایرانی در میان اعضای کمیته بین‌المللی المپیک داشته باشد که هر دوی آن‌ها تأثیرگذار بوده‌اند.

شاهپور غلامرضا پهلوی، اولین عضو ایرانی کمیته بین‌المللی المپیک

شاهپور غلامرضا پهلوی، پنجمین فرزند رضاشاه و حاصل ازدواج او با توران امیرسلیمانی بود. او تنها فرزند رضاشاه بود که تا لحظه آخر در کنار پدرش ماند. بعد از آن برای تحصیل به آمریکا رفت. بازگشت شاهپور غلامرضا به ایران و حضور در ارتش باعث شد تا بیشتر درباره فعالیت‌های نظامی او صحبت شود. حال آنکه او در ورزش ایران، چهره تأثیرگذار و مهمی بود که کمتر به این وجه از شاهپور غلامرضا پرداخته شده است.

پس از درگذشت شاهپور علیرضا، دیگر برادر محمدرضا پهلوی در سانحه هوایی، در سال ۱۳۳۵(۱۹۵۶ میلادی)، شاهپورغلامرضا، رئیس کمیته المپیک ایران شد. در همین سال در المپیک ملبورن استرالیا، ایران توانست پنج مدال به دست آورد. شاهپور غلامرضا در کتاب خاطراتش در این رابطه نوشته: «هیچ وقت غروری را که پیروزی قهرمانان‌مان به دست آورده بودند و با پنج بار شنیدن سرود شاهنشاهی، سرود ملی ایران، احساس کردم از یاد نمی‌برم».

در همین کتاب، که با نام «با پدرم رضا شاه، با برادرم محمد رضا شاه» نوشته، به عضویت در کمیته بین‌المللی المپیک هم اشاره کرده است.؛ عضویت دائمی در کمیته بین‌المللی المپیک، آن هم در زمانی که این کمیته کمتر از سه عضو از آسیا را در مجمع خود می‌پذیرفت.

نفوذ و اثرگذاری شاهپور پهلوی در این نهاد بین‌المللی ورزشی، به قدری قابل توجه بود که در همان زمان نه تنها زمینه‌ساز توسعه ورزشی در ایران شده بود که کمیته بین‌المللی المپیک گاهی از او به عنوان ناظر و حتی میانجی در دعاوی میان آی‌او‌سی و کشورهای آسیایی استفاده می‌کرد.

بهرام افشارزاده، رئیس سابق کمیته ملی المپیک ایران، در گفتگویی در تاریخ ۱۲ فروردین ۱۳۹۴، با خبرآنلاین درباره عضویت غلامرضا پهلوی گفته است: «شاهپور غلامرضا آن سال‌ها رئیس کمیته ملی المپیک ایران بود. او دنبال پست تشریفاتی بود و پز بودن در ورزش. اما ورزش ایران دست آدم های ورزشی از جنس همین هایی که گفتم می‌گشت. مرد شماره ۲ ورزش هم دکتر رهنوردی بودند. امثال شاهپور غلامرضا هم که حتی صندلی آی‌او‌سی داشت بیشتر دنبال پز داشتن کرسی در ورزش دنیا بود.»

این جایگاه اما بعد از شاهپور غلامرضا، تا سال ۱۳۷۹(۲۰۰۰ میلادی) برای ایران به دست نیامد و در تمام آن سال‌ها ایران نتوانست این جایگاه را در عرصه بین‌المللی ورزش دوباره به دست بیاورد.

هاشمی‌طبا، اولین و تنها مدیر بعد از انقلاب که عضو کمیته بین‌المللی المپیک شد

مصطفی هاشمی‌طبا، اولین و تنها مدیری بود که بعد از انقلاب ۵۷ توانست به بالاترین کرسی بین‌المللی ورزش در جهان برسد. او برای نخستین بار در سال ۱۳۶۵ به عنوان رییس کمیته ملی المپیک ایران انتخاب شد و به مدت دو سال این سمت را در اختیار داشت. بعد از این دوره کوتاه او در سال ۱۳۷۲ با حکم اکبر هاشمی رفسنجانی، رییس جمهور وقت ایران به ریاست سازمان تربیت‌بدنی منصوب شد و از همین مسیر توانست در سال ۱۳۷۵(۱۹۹۶ میلادی) به ریاست کمیته ملی المپیک برسد. هاشمی‌طبا از همین طریق، توانست در سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ (۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ میلادی) به عضویت کمیته بین‌المللی المپیک در آید. اتفاقی که خودش در گفتگو با خبرگزاری فارس گفته است، می‌توانست در همان دوره اول ریاستش در کمیته ملی المپیک رخ دهد «اما به خاطر برخی دوستان داخلی، فعالیت‌هایی صورت گرفت که نتوانستیم.»

در نهایت هم همان فعالیت‌های داخلی، این کرسی مهم را نه از هاشمی‌طبا که از ایران گرفت. خبرگزاری فارس در گزارشی که در تیرماه ۱۳۹۹ منتشر کرده، موضوع را این‌طور شرح داده است: « با روی کار آمدن محسن مهرعلیزاده به عنوان رئیس جدید سازمان تربیت‌بدنی، اختلافات بین کمیته و سازمان تربیت‌بدنی روز‌به‌روز بیشتر شد. به نظر می‌رسید هاشمی‌طبا در دولت جدید جایی ندارد؛ تا جایی که در سال ۸۳، سازمان تربیت‌بدنی به استقبال انتخابات کمیته ملی المپیک رفت. تغییر ۹ رئیس فدراسیون و چینش مهره‌ها، فضا را برای برکناری هاشمی‌طبا و ورود رئیس بعدی آماده کرد و با وجود اینکه مشخص بود با عدم انتخاب وی، کرسی بین‌المللی هم از دست خواهد رفت اما از ریاست کمیته برکنار و رضا قراخانلو جایگزین شد. به همین راحتی جایگاه بین‌المللی از دست رفت تا قراخانلو بعدها از این اتفاق به عنوان بزرگترین اشتباه ورزشی‌اش نام ببرد.»

عضویت دوباره مصطفی هاشمی‌طبا، در کمیته بین‌المللی المپیک به حضور در کمیته ملی المپیک منوط بود اما طبق صحبتی که خود او در مصاحبه‌اش داشته، افرادی که زمینه‌ساز جدایی او از کمیته ملی المپیک بودند، همان زمان می‌گفتند که می‌توانند به‌راحتی کرسی ایران در کمیته بین‌المللی المپیک را پس بگیرند. حال آنکه بعد از ۲۰ سال هنوز موفق نشده‌اند.

هاشمی‌طبا درباره مسیر سختی که ایران برای رسیدن دوباره به این کرسی پیش رو دارد، می‌گوید: « خواست عضویت برای حضور در آی‌او‌سی بسیار زیاد است اما نمی‌توان به‌سادگی وارد این مجمع شد. باید دوره یک نفر به پایان برسد تا نفر دیگر جایگزین شود.»