سازمان ملل برنامه درس بی‌بی‌سی را «راه نجاتی برای آموزش دختران» در افغانستان خواند

سازمان ملل متحد برنامه «درس» بی‌بی‌سی برای کودکان محروم از تحصیل در افغانستان را «راه نجاتی برای آموزش» به دختران خوانده است.

بی‌بی‌سی دریافته است که از این برنامه در صنف/کلاس‌های درس مدارس/مکاتب مخفی در افغانستان استفاده می‌شود.

نام این برنامه هفتگی، واژه «درس»، در هر دو زبان رسمی افغانستان، فارسی دری و پشتو، کاربرد مشابهی دارد.

طالبان که از اوت/آگوست ۲۰۲۱ دوباره قدرت را در افغانستان به دست گرفته‌اند، تحصیلات در دوره‌های متوسطه و عالی را برای دختران منع کرده است.

افسانه، معلم است. روزی که به او گفتند دیگر نمی‌تواند برای کار به مکتب/مدرسه بیاید، هدف خود در زندگی را از دست داد.

افسانه ۲۸ سال دارد و در یک مکتب متوسطه دخترانه در شرق افغانستان کار می‌کرد. او حالا، مانند برخی دیگر از معلمان پیشین، یک مکتب مخفی راه‌اندازی کرده است.

یک صنف درس با ۲۵ دانش‌آموز که همگی دختران بین ۱۲ تا ۱۸ هستند، در زیرزمین خانه او جمع می‌شوند. تنها ابزاری که او دارد یک تخته‌سفید، یک تلفن، و برنامه «درس» بی‌بی‌سی است.

افسانه، که در کلاس زیرزمینی سینگال اینترنتی ندارد، پیش از شروع کلاس ویدئوهای کوتاهی از برنامه را دانلود می‌کند تا در کلاس به دانش‌آموزان نشان دهد. آنها سپس خلاصه‌ای از آنچه دیده‌اند برای او می‌نویسند.

او می‌گوید: «دانش‌آموزان من با علاقه و اشتیاق برنامه‌ها را تماشا می‌کنند. امیدهای آنها دوباره زنده شده است و همچنان رویاهای خود را برای آینده می‌پرورانند.»

این برنامه که به تازگی سری دوم خود را در تلویزیون و رادیو و آنلاین آغاز کرده است، توسط خبرنگاران زن بی‌بی‌سی اجرا می‌شود؛ آنها خود بیش از دو سال پیش، پس از بازگشت طالبان به قدرت مجبور شدند کابل را ترک کنند.

یاسمین شریف، مدیر اجرایی موسسه «آموزش نباید متوقف شود»، از صندوق جهانی سازمان ملل متحد برای آموزش کودکان در بحران، می‌گوید هر شکلی از یادگیری «امید و فرصت برای کسب امنیت را فراهم می‌کند».

خانم شریف می‌افزاید: «آموزش مبتنی بر گروه‌های محلی یا از راه دور، مانند برنامه 'درس' بی‌بی‌سی، راه نجاتی را به روی آنها [دختران افغانستان] می‌گشاید، چیزی که آنها به شدت به آن نیاز دارند.»

من هم خودم از افغانستان هستم و به عنوان تهیه‌کننده در این برنامه کار می‌کنم؛ برنامه‌ای هفتگی که از محتوای برنامه‌های آموزشی بی‌بی‌سی اقتباس شده است، و موضوعاتی مانند ریاضیات، تاریخ، علوم، و فناوری ارتباطات را پوشش می‌دهد.

در حالی که این برنامه ارتباط دانش‌آموزان با آموزش را حفظ می‌کند، جایگزینی برای مکتب نیست. تا زمانی که دختران و زنان اجازه بازگشت به کلاس درس را نداشته باشند، آینده آنها در افغانستان تیره‌ وتار است.

حکومت طالبان می‌گوید محدودیت تحصیل دختران در افغانستان موقتی است و زمانی که یک برنامه درسی مطابق با «سنت‌های اسلامی و جامعه افغانستان» فراهم شود، دختران می‌توانند به کلاس‌های درس بازگردند. با این حال، این گفته‌ها بسیاری از ناظران افغانستان را قانع و راضی نکرده است؛ آنها می‌گویند با افزایش محدودیت‌های اعمال شده بر زنان، امید به بازگشایی مدارس کمرنگ‌تر شده است.

راضیه، ۲۱ ساله از ولایت ننگرهار در شرق افغانستان است. زمانی که او در سال آخر رشته روزنامه‌نگاری از رفتن به دانشگاه منع شد، زندگی‌اش از این رو به آن رو شد. او می‌گوید: «این کشور به گورستان امیدهای ما تبدیل شده...افغانستان زندانی است که می‌خواهیم از آن بگریزیم.»

راضیه از خواهر و برادر کوچکترش می‌خواهد که برنامه بی‌بی‌سی را تماشا کنند، از جمله خواهر ۱۲ ساله‌اش که آرزو دارد پزشک شود. اما زندگی برای زنان جوان در افغانستان سخت است. راضیه اذعان می‌کند: «ما هر روز گریه می‌کنیم. کاملا اعتماد به نفس خود را از دست داده‌ایم. من حتی نسبت به همه مردها در کشور احساس آزردگی و خشم دارم.»

در اواخر دهه ۱۹۹۰ میلادی در دوران حکومت قبلی طالبان، یک نسل کامل از دختران افغانستان با محدودیت‌های ویرانگر مشابهی در زمینه آموزش مواجه بودند.

شمار اندکی از افراد خوش‌شانس، از جمله خود من، به کشور دیگری رفتیم. من اکنون در بریتانیا کار می‌کنم و بیش از ۲۰ سال است که اینجا زندگی می‌کنم.

با این حال، برای اکثر دختران در افغانستان، مانند دختران دیگر در خانواده خویشاوندان من، ازدواج در سنین پایین به یک امر عادی تبدیل شد. امروز آنها آسیب‌های روانی خود را دوباره تجربه می‌کنند، چرا که دختران نوجوانشان با همان سرنوشت روبرو شده‌اند.

راه‌های دسترسی به برنامه «درس» بی‌بی‌سی

- کانال ماهواره‌ای تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی و رادیوی بی‌بی‌سی افغانستان

- کانال فیسبوک و یوتیوب خبر بی‌بی‌سی فارسی، دری و پشتو

- تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی

- رادیو اف‌ام، امواج کوتاه و امواج متوسط

یکی دیگر از افرادی که هر هفته برنامه «درس» را تماشا می‌کند آمنه ۱۶ ساله است؛ او بیش از دو سال است که پا به کلاس درس نگذاشته است. او دلش برای روالی که رفتن به مدرسه فراهم می‌کند، تنگ شده است. او، در نبود کلاس و مدرسه، روزهایش را با مادرش سپری می‌کند و مشغول پختن غذاهای سنتی افغانستان می‌شود.

یکی از دوستان آمنه برنامه «درس» بی‌بی‌سی را به او توصیه کرده بود. او می‌گوید با تماشای آن احساس می‌کند میزان اندکی از کنترل را بر زندگی خود به دست آورده است. او می‌گوید: «برنامه آموزشی مناسبی وجود نداشت که بشود چیزهای جدیدی آموخت. برای همین وقتی 'درس' شروع شد، به من امید داد.»

آمنه از طریق پیام صوتی واتس‌اپ به ما می‌گوید که قبلا احساس می‌کرد که انگار دنیا دختران افغانستان را فراموش کرده است. او می‌گوید: «از خودم می‌پرسیدم آیا کسانی هستند که به فکر من باشند. امیدوارم روزی بتوانم به مدرسه برگردم، اما تا آن زمان 'درس' می‌تواند به من کمک کند تا با کلاس درس خود ارتباط برقرار کنم.»