بازداشت مطیع‌الله ویسا، فعال آموزش دختران؛ طالبان: او فعالیت‌های خودسر انجام می‌داد

مطیع الله ویسا، فعال مدنی و مسئول انجمن «راه قلم» که کارزاری برای حق آموزش دختران در افغانستان راه‌اندازی کرده بود از سوی افراد طالبان در کابل بازداشت شده است.

مطیع الله ویسا،۳۰ ساله که به مناطق دورافتاده کشور سفر می‌کرد و تلاش می‌کرد دسترسی همه کودکان به آموزش را بهبود بخشد قبلا بارها تهدید شده بود. اعضای خانواده او می‌گویند آقای ویسا عصر روز دوشنبه (۷ فروردین/حمل) هنگام بیرون شدن از مسجد از سوی افراد طالبان دستگیر شد.

او در زمینه حق تحصیل به ویژه برای دختران در افغانستان فعالیت گسترده‌ای داشت. آقای ویسا از جمله با روسای قبایل در سراسر افغانستان برای بازگشایی مدارس و کتابخانه‌ها همکاری کرده است.

ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان در صحبت با بی‌بی‌سی گفته است که آقای ویسا به دلیل «فعالیت‌های خودسر و تشویق مردم به فعالیت‌های ضد حکومتی» از سوی اداره استخبارات طالبان بازداشت کرده است.

سخنگوی طالبان افزود که تحقیق روی پرونده آقای ویسا ادامه دارد و حکومت طالبان «برای تأمین امنیت اجتماعی نیاز دارد تا از کسانی که از قانون سرپیچی می‌کنند بازجویی کند».

طالبان مکاتب/مدارس متوسطه و دبیرستان‌ها و دانشگاه‌ها را به‌روی دختران بسته‌اند و می‌گویند که برای بازگشایی آن به «یک محیط مناسب» نیاز است.

آقای ویسا از زمانی که طالبان تحصیل زنان را در سال ۲۰۲۱ ممنوع و محدود کردند، برای حق تحصیل دختران مبارزه کرده است.

آخرین توییت او روز دوشنبه، یک روز قبل از دستگیر شدنش ویدیویی است از زنان داوطلب انجمن «راه قلم» که می‌گویند «خواهان حقوق اسلامی برای تحصیل برای دختران هستند».‌

سال تحصیلی جدید در اغلب ولایت‌های افغانستان از یک هفته پیش در حالی آغاز شده است که دختران دانش‌آموز در مقطع متوسطه و دانشجویان زن و همچنین معلمان و استادان زن در مقطع متوسطه به بالا از فضاهای آموزشی حذف شده‌اند.

روز دوشنبه دو زن که در کابل علیه ممنوعیت حضور دانشجویان دختر در دانشگاه‌ها تظاهرات کرده بودند، بازداشت شدند.

دفتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان گفته است گزارش‌ها درباره بازداشت معترضان را بررسی می‌کند. سازمان ملل از طالبان خواسته که به حقوق اساسی زنان و حق آن‌ها برای ابراز نارضایتی از وضعیت جاری احترام بگذارند.

خبر بازداشت مطیع‌الله ویسا در حالی منتشر شده که اخیرا طالبان تعدادی از فعالان دیگر را که برای آموزش زنان مبارزه می‌کردند، نیز بازداشت کرده‌اند.

در ماه فبروری/فوریه اسماعیل مشعل، استاد دانشگاه و منتقد صریح ممنوعیت تحصیل برای زنان در کابل هنگام توزیع کتاب‌های رایگان دستگیر شد. او در ۵ مارچ/مارس آزاد شد، اما از آن زمان تاکنون صحبتی نکرده است.

پس از انتشار خبر بازداشت مطیع‌الله ویسا، شمار زیادی از فعالان در شبکه‌های اجتماعی به آن واکنش نشان داده، از او اعلام حمایت کرد و خواستار رهایی او شده‌اند.

فرشته عباسی، از پژوهشگران سازمان دیده‌بان حقوق بشر در توییتی نوشته است که این سازمان گزارش‌هایی مبنی بر بازداشت آقای ویسا توسط طالبان دریافت کرده‌ است و خواهان آزادی فوری وی است.

او افزوده است: «طالبان باید بازداشت خودسرانه فعالان را متوقف کنند و در مقابل این نقض‌های حقوق بشری پاسخگو باشند.»

حامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان نیز در توییتی با انتشار عکسی از آقای ویسا نسبت به بازداشت او ابراز ناخوشنودی کرده است.

آقای کرزی نوشته است: «با تأسف اطلاع یافتم که مطیع‌الله ویسا، فعال آموزش و مسئول راه قلم دستگیر شده است.»ـ

او افزوده است: «من فعالیت‌‌های مطیع‌الله ویسا و بنیاد راه قلم را به نفع کشور می‌دانم و از دولت سرپرست می‌خواهم که برای آزادی ایشان از هیچ تلاشی دریغ نکند، بلکه برعکس، برای توسعه و رشد فعالیت‌های او همکاری‌های لازم هم بکنند.»

ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان نیز نسبت به بازداشت او اظهار نگرانی کرده است.

در همین حال نادر نادری، رئیس پیشین کمیسیون حقوق بشر افغانستان و از مقام‌های دولت پیشین در توییتی نوشته است که محل اقامت آقای ویسا جستجو و بازرسی شده است و تلفن و لپتاپ او را گرفته‌اند و دو برادرش نیز بازداشت شده‌اند.

آقای نادری نوشته است که خانه‌اش محاصره و به مادر او نیز اخطار داده شده است.

دفتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) نیز در توییتی از بازداشت او خبر داده است.

نمایندگی سازمان ملل از مقام‌های طالبان خواسته که درباره محل نگهداری و دلایل بازداشت او را توضیح دهند و از دسترسی او به وکیل مدافع قانونی و تماس با خانواده اطمینان دهند.

هرچند حکومت طالبان سال گذشته اعلام کرد که مکاتب متوسطه برای دختران بازگشایی خواهد شد، اما دوباره از این تصمیم عقب‌نشینی کرد. چند هفته بعد فرمانی صادر کرد که براساس آن زنان را ملزم به رعایت «حجاب کامل اسلامی» در فضای عمومی می‌کرد.

در ماه نوامبر ۲۰۲۲، زنان و دختران از رفتن به پارک‌ها، سالن‌های ورزشی و استخرهای شنا منع شدند. دختران در آزمون ورودی دانشگاه‌ها شرکت کردند اما اجازه نداشتند رشته‌های خاصی مانند اقتصاد، مهندسی و روزنامه نگاری در دانشگاه را انتخاب کنند.

یک ماه بعد از آن دانشگاه‌ها به روی دانشجویان دختر بسته شد و سپس زنان از کار در سازمان‌های غیردولتی داخلی و بین‌المللی به جز سازمان‌های بخش بهداشتی و درمانی منع شدند.

با وجود محکومیت‌ها و واکنش‌های گسترده داخلی و بین‌المللی طالبان تغییری در سیاست‌های خود نسبت به زنان نیاورده‌اند.