آیا شبه‌جزیره سینا به منطقه «شبه‌نظامیان محلی» تبدیل می‌شود؟

در دهه گذشته، قبایل ساکن شبه‌جزیره سینا در مصر غالبا به خاطر نقشی که در مبارزه با شبه‌نظامیانی شهرت یافته‌اند که در نیمه شمالی شبه‌جزیره و هم‌مرز با غزه و اسرائیل فعالیت داشته‌اند.

تعداد زیادی از نفرات واحدهای نظامی و امنیتی مصر و غیرنظامیان در حملات این شبه‌نظامیان جان خود را از دست داده‌اند.

در اوایل این ماه، شهر رفح واقع در شمال شبه‌ جزیره سینا میزبان اولین نشست رسمی با نام «اتحادیه قبایل عرب»بود.

این نشست در یک منطقه مسکونی جدید برگزار شد که به نام عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهوری و رییس تشریفاتی این اتحادیه، نامگذاری شده است.

ابراهیم عُرجانی

اندکی پس از آغاز این نشست، کاربران در شبکه‌های اجتماعی پرسش‌ها و انتقادات گسترده‌ای درباره این اتحادیه و رهبر واقعی آن، ابراهیم عرجانی مطرح کردند.

از ابتدای جنگ کنونی در غزه، عرجانی در کانون توجه قرار گرفته و در بین مصری‌ها و همچنین فلسطینی‌ها سر و صدای زیادی به راه انداخته است.

بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی از کاروان مجلل خودروهای حامل او و همراهانش در حرکت به سوی محل این نشست انتقاد کرده‌اند.

این کاروان از ده‌ها خودرو دو دیفرانسیال تشکیل شده بود که در کشوری مانند مصر بسیار گرانقیمت هستند. یک تصنیف هم در مورد عرجانی سر زبان‌ها افتاده است.

در سال ۲۰۱۴، عکسی از عرجانی در کنار عبدالفتاح سیسی، وزیر دفاع وقت منتشر شد. ژنرال سیسی چند هفته بعد به ریاست جمهوری مصر رسید.

عرجانی که از اهالی شمال صحرای سینا است، در مصاحبه با یک کانال تلویزیونی محلی توضیح داد که با «ژنرال سیسی» در مورد طرح‌های متعددی برای عمران و توسعه شبه جزیره سینا «به منظور کمک به پایان دادن فعالیت ستیزه‌جویان در این منطقه» گفت‌و‌گو کرده است.

او گفت که «مبارزه با افراط‌‌گرایی علاوه بر به کارگیری قدرت نظامی، به اجرای طرح‌های توسعه نیاز دارد تا از جامعه محلی در منطقه حمایت شود.»

یک سال پس از رسیدن سیسی به ریاست جمهوری، عرجانی در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «این قبایل هستند که به فعالیت ستیزه‌جویان در سینا پایان خواهند داد.» و در توضیح این مسئله گفت این قبایل محلی هستند که با شرایط منطقه کوهستانی آشنایی کامل دارند و «ما می‌توانیم به تروریست‌ها حتی در رختخوابشان دست پیدا کنیم.»

در طول مصاحبه، او بارها به همبستگی بین مردان قبایل و ارتش مصر اشاره کرد و گفت که سال‌هاست که هر دو با شبه‌نظامیان در سینا در جنگ هستند.

عرجانی گفت: « ما در کنار ارتش خود می‌جنگیم.» ارتش مصر هرگز در مورد چنین سخنانی اظهار نظری نکرده است.

رسیدن به قدرت

عرجانی همیشه فرد مورد علاقه دولت نبوده است.

او در سال ۲۰۰۸، در پی درگیری‌ بین نیروهای پلیس و تعدادی از افراد قبایل در نزدیکی مرزهای اسرائیل، دو سال در بازداشت بود.

افراد قبایل محلی متهم بودند که در جریان این درگیری، ده‌ها تن از نیروهای امنیتی را ربوده‌اند.

اما اکنون، دوران کاملا جدید و متفاوتی برای عرجانی است. نام او در حال حاضر مترادف با پول و نفوذ گسترده در مصر است.

در سال ۲۰۱۴ شرکت «ابناء سینا»، متعلق به او، قراردادهای پرسودی را برای حمل انواع مواد مورد نیاز برای بازسازی غزه پس از تهاجم گسترده اسرائیل دریافت کرد.

این شرکت اکنون به یک گروه تجاری به نام او تبدیل شده است.

این گروه در وب‌سایت خود می‌گوید که شرکت‌هایش «در زمینه ساخت‌وساز، املاک، بتن آماده، صادرات، تجارت، حمل‌ونقل، هتلداری، گردشگری و تعمیر و نگهداری فعالیت دارند و در هر زمینه طیف وسیعی از خدمات را ارائه می‌دهند.»

اما آنچه در اینجا توجه ما را بیشتر جلب می‌کند، بخش گردشگری است.

عرجانی صاحب یک شرکت گردشگری به نام «هلا السیاحه» است که به دریافت هزاران دلار از مردم غزه برای کمک به آنها برای ورود به مصر به منظور به فرار از جنگ متهم شده است.

گذرگاه مرزی رفح، بین غزه و مصر، تنها گذرگاهی است که به مردم غزه اجازه می‌دهد بدون کنترل اسرائیل، دریچه‌ای به دنیای خارج داشته باشند.

این یک مسیر کلیدی برای ارسال کمک‌های بشردوستانه از ابتدای جنگ هم بوده است.

گذرگاه مرزی رفح و تجارت پرسود

روزنامه تایمز اخیرا تحقیقی را منتشر کرد که در آن فعالیت‌های شرکت «هلا» در مرز مصر و فلسطین را زیر سوال برده است.

در این مقاله آمده که احتمالا هلا در عرض چند هفته ۸۸ میلیون دلار درآمد داشته است.

بنا بر گزارش‌ها، این شرکت از ساکنان مستاصل غزه، بیش از۵۰۰۰ دلار برای ورود به مصر دریافت کرده است.

این شرکت مسافرتی قبل از جنگ از هر نفر ۳۵۰ دلار برای رفتن از غزه به مصر دریافت می‌کرد. طبق گزارش‌ها، پس از ۷ اکتبر این مبلغ تقریباً به ۱۲ هزار دلار برای هر نفر افزایش یافت، تا این‌که این شرکت مبلغ را به ۵۰۰۰ دلار برای یک فلسطینی بزرگسال و ۲۵۰۰ دلار برای یک کودک محدود کرد - اگرچه شرکت مسافرتی هلا به طور رسمی این کار را تبلیغ نمی‌کند. هزینه خارج کردن یک بزرگسال بیش از چهار برابر میانگین حقوق سالانه در غزه است.

بیرون از دفتر هلا در قاهره، مردم هر روز ازدحام می‌کنند و سعی می‌کنند تا فقط بتوانند از در به داخل بروند.

ما با ۱۰ نفری که از خدمات هلا برای خروج از غزه استفاده کرده بودند صحبت کردیم و گفتند که تا ۴۰۰۰ دلار به کارمندان پرداخت کرده‌اند تا مطمئن شوند که خانواده‌هایشان برای خروج در اولویت قرار می‌گیرند. برخی از آنها خارج شده‌اند و برخی هنوز در انتظار خروج هستند.

دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی که نزدیک به دو سال پیش منتشر شد، گفت که «هلا» از ارتباط قوی با دستگاه امنیتی مصر برخوردار است و افسران نظامی سابق نیز را در استخدام خود دارد.

خطر هرج و مرج

علاوه بر هیاهوی ناشی از نقش شرکت «هلا»، انتقادهای دیگری هم از تأسیس «اتحاد قبایل عرب» در سینا شده است. منتقدان نگرانی خود را ایجاد یک نهاد نزدیک به شبه نظامیان می‌دانند که از حمایت بالاترین سلسله مراتب قدرت در مصر برخوردار است.

در گزارشی که در ماه مارس گذشته منتشر شد، دیده بان حقوق بشر اتحادیه قبایل را «یکی از شبه نظامیان اصلی متحد با ارتش در شمال سینا» توصیف کرد.

قانون اساسی مصر تاکید می‌کند که ایجاد تشکیلات، تیم‌ها یا سازمان‌های نظامی یا شبه‌نظامی برای هر فرد، ارگان، نهاد یا گروهی ممنوع است. همچنین در قانون اساسی آمده «تأسیس یا ادامه انجمن‌ها یا مؤسسات مدنی که تشکیلات یا فعالیت آن‌ها مخفی یا دارای ماهیت نظامی یا شبه نظامی است» ممنوع است.

عمرو هاشم ربیعی، عضو کمیته گفتگوی ملی و مشاور مرکز مطالعات استراتژیک الاهرام، نسبت به خطر داشتن سلاح در بدون کنترل دولت هشدار می‌دهد. او می‌گوید: «حق داشتن اسلحه فقط باید در اختیار حکومت باشد، اما اگر نهادهای دیگری از این حق برخوردار شودند، موضوع به هرج و مرج تبدیل می شود.»

ربیعی معتقد است که «حاکمیت می‌خواهد نهادهایی موازی با احزاب سیاسی ایجاد کند، زیرا در زمانی که ده‌ها حزب سیاسی در این کشور از فعالیت محروم‌اند، از این اتحادیه حمایت می‌کند».

منتقدان همچنین به تجربه تلخ قدرت گرفتن شبه نظامیان «واکنش سریع» در همسایه جنوبی، سودان اشاره می‌کنند که علاوه بر متهم بودن به جنایت جنگی در منطقه دارفور، حدود یک سال است که نبردش با ارتش این کشور، سودان را درگیر یک جنگ داخلی ویرانگر کرده است.