سفر قالیباف به عراق؛ ایران در تلاش برای حفظ آرامش در «بیت شیعه»

سفر امروز محمدباقر قالیباف به بغداد در صدر اخبار رسانه‌های منطقه است که از نزدیک آن‌ را دنبال می‌کنند.

رئیس مجلس ایران در مقطعی حساس به بغداد سفر کرده. تکلیف تفاهم‌نامه و ادامه آتش‌بس تهران و واشنگتن روشن نیست، تنها دو روز از حمله پهپادی به دفتر نخست‌وزیر کردستان عراق می‌گذرد که اربیل ایران را در پس آن می‌داند و تا سی سپتامبر، ضرب‌الاجل دولت عراق برای خلع سلاح گروه‌های شیعه هوادار ایران هم چیزی نمانده است.

این سفر همچنین پس از سفر چهار روزه اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه به بغداد صورت می‌گیرد که آن هم همچنان در کانون توجه رسانه‌هاست.

آقای قالیباف سفرش را با سخنرانی در محل ترور قاسم سلیمانی و ابو مهدی مهندس در مسیر فرودگاه بغداد شروع کرد و از «نظم جدید منطقه‌ای» گفت. نظمی که به نظر ایران اصرار دارد که آن‌را با «بستن تنگه هرمز» و «غلبه بر قوی‌ترین ارتش جهان» برقرار کرده.

او از اهمیت «مقاومت عراق» و «لزوم خروج نیروهای بیگانه از منطقه» هم گفت.

اما آن طور که منابع عراقی به بی‌بی‌سی فارسی گفته‌اند‌ یکی از اهداف مهم سفر او هم مانند آقای قاآنی پایین آوردن تنشی است که در پس و پشت صحنه میان بعضی گرو‌ه‌های هوادار ایران و دولت عراق در جریان است. چیزی که تهران اصلا در حال حاضر نیاز ندارد.

این البته به معنای آن نیست که آقای قالیباف احتمالا با صراحت هشدارهایی هم به آقای زیدی ندهد که گاه و بیگاه لحنش دست‌کم‌ درباره گروه‌های هم‌پیمان با ایران به لحن جوزف عون، رئیس‌جمهور و نواف سلام، نخست‌وزیر لبنان شبیه می‌شود و تعبیر به کم‌رنگ شدن نقش ایران در عراق و دست برتر داشتن آمریکا در این کشور.

هرچند انتظار می‌رود مساله صدگره خورده مطالبات ارزی ایران از عراق و بسته بودن بحث تنگه هرمز و دردسرهایش برای صادرات نفت عراق هم از جمله پرونده‌هایی باشد که در این سفر بررسی شود، خواه ناخواه موضوع خلع سلاح گروه‌های موسوم به «مقاومت» در عراق از جنبه رسانه‌ای در این مقطع داغ‌تر است و این سفر را در انظار تحت‌الشعاع قرار داده است.

یک منبع ارشد عراق در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی تایید کرد که هم آقای قاآنی و هم آقای قالیباف در دیدارهایشان با رهبران شورای هماهنگی، گروه متشکل از احزاب نزدیک به ایران، و به خصوص فرماندهان «مقاومت» تاکید کرده‌اند که موضوع خلع سلاح نباید به مقابله رودررو با دولت بکشد و هیچ گروهی نباید دست به سلاح ببرد. پیامی که در چارچوب سیاست دیرینه تهران پس از سقوط صدام هم می‌گنجد: هر اختلافی، هرچند عمیق در پشت صحنه باشد، در روی صحنه «بیت شیعه» باید هماهنگ بماند و به عبارتی غلو شده‌تر، شیعه نباید خون شیعه بریزد.

همه پرونده‌ها یک طرف، بحث خلع سلاح یک طرف

چند منبع عراقی نزدیک به ایران همچنین به بی‌بی‌سی گفتند که در حال حاضر بر سر تحقق سه شرط اساسی در برابر تسلیم سلاح گروه‌های «مقاومت» به حشدشعبی بین شورای هماهنگی و دولت آقای زیدی توافق شده: خروج کامل نیروهای خارجی نه فقط آمریکایی که حتی نیروهای ترکیه از شمال عراق، متوقف شدن پرواز پهپادهای تجسسی آمریکا در آسمان عراق و مجهز شدن عراق به سیستم‌های ره‌گیری و ضدهوایی.

در برابر اجرای این شروط، گروه‌هایی که خارج از حشدشعبی محسوب می‌شوند باید سلاحشان را تحویل حشد دهند.

هرچند همه کسانی که بی‌بی‌سی فارسی با آنها صحبت کرده، تاکید کرده‌اند که دستیابی به همه این مراحل تا قبل از ۳۰ سپتامبر به خصوص با توجه به ادامه تنش‌ها میان تهران و واشنگتن ممکن نخواهد بود. در نتیجه به نظر احتمالا در کنار پیام‌ها برای کاهش تنش میان گروه‌های هم‌پیمان با ایران و دولت، تهران همچنان از برخی از این گروه‌ها خواهد خواست که تمرکزشان را بر آمادگی برای احتمال شعله‌ور دوباره شدن جنگ بگذارند بی آنکه خود را در بیش از این به داستانی برای رسانه‌ها تبدیل کنند.

همچنین انتظار می‌رود آقای قالیباف به دولت عراق وعده بدهد که در برابر پایین‌ کشیدن فتیله رویارویی با این گروه‌ها و تاکید بیش از حد بر «خلع سلاح» در موعد معین، بغداد از «تسهیلات ویژه» برای صادرات بخشی از نفتش از طریق تنگه هرمز بهره‌مند شود.

با همه اینها واقعیت این است که هر کدام از پرونده‌هایی که در دیدار آقای قالیباف علنی و غیر علنی روی میز قرار بگیرد، خود به تنهایی معادلات چند مجهولی هستند که حلشان آسان نخواهد بود. به خصوص که در طرف دیگر آمریکا هم بغداد را به طرق مختلف در منگنه گذاشته و عزمش را جزم کرده که گاه با تطمیع و گاه با تهدید میدان، عراق را در همه عرصه‌ها از آن خود کند.

اوضاعی که سیاستمداران جدید و قدیم عراق هم به آن آگاهند و می‌دانند که در انتخاب «طرف نزدیک‌تر» در نهایت باید منافع خود و عراق را در نظر بگیرند. به خصوص اینکه بغداد حتی تسلط کامل بر درآمد نفتش که در بانک مرکزی آمریکا ذخیره می‌شود ندارد و واشنگتن نشان داده ابایی از استفاده از این کارت برای پیش بردن حرفش در عراق ندارد. از جمله درباره موضوع پایان دادن به نفوذ گروه‌های هم‌پیمان با ایران در این کشور.

شاید به گفته آقای قالیباف پس از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران «نظم جدید منطقه‌ای» برقرار شده باشد اما این جنگ و همچنین اوضاع منطقه قبل از آن از نتایج جنگ اسرائیل علیه حزب‌الله در لبنان گرفته تا سقوط بشار اسد در سوریه، شرایط و واقعیت‌های جدیدی را در منطقه برقرار کرده که دست‌کم فعلا بر وفق مراد ایران نیست.

اوضاع در عراق هم منعکس‌کننده بخشی از این واقعیت‌های جدید است و چالش‌هایش برای تهران غیر قابل اغماض.