درگیری‌های اسرائیل-غزه؛ بی‌خانمانی خانواده فلسطینی: «پنج دقیقه وقت تخلیه پیشاپیش حملات موشکی»

کمال نَبهان داد می‌زد و فریاد می‌کشید در حالی که تلفن را به دست پسرعمویش می‌داد؛ او نمی‌توانست آنچه را که تماس‌گیرنده ناشناس به او می‌گفت، باور کند.

مردان خانواده تازه آماده رفتن به نماز عصر در اردوگاه پناهندگان جبالیا شده بودند. اما در آن لحظه روال معمول زندگی جای خود را به ویرانی خشونت‌آمیز داد، با یک زنگ تلفن هشدار مثل پتکی که از بالا بر سرشان فرود آمد.

عطاف، پسرعموی کمال، به کمکش آمد. او می‌گوید: «گوشی را از او گرفتم و با فردی که پشت خط بود صحبت کردم. او گفت که از اطلاعات اسرائیل است و شما پنج دقیقه فرصت دارید تا خانه را تخلیه کنید.»

عطاف با دستپاچگی و عجله پاسخ می‌داد و به تماس‌گیرنده اسرائیلی می‌گفت که او احتمالا اشتباه می‌کند چرا که این بلوک مسکونی «پر از» افراد معمولی است.

عطاف می‌گوید: «[افسر اطلاعات] گفت: نه، فورا خانه را تخلیه کنید.»

این پنجمین روز از شدیدترین حملات هوایی اسرائیل به غزه در ۹ ماه گذشته بود. سلسله عملیات نظامی به اصطلاح «ترورهای هدفمند» اسرائیل، دستکم شش نفر از چهره‌های برجسته «جهاد اسلامی فلسطین»، دومین سازمان قدرتمند شبه‌نظامی در سرزمین‌های فلسطینی، را به قتل رساند. اما این حملات همچنین ۱۰ غیرنظامی را تنها در شب اول حملات کشت، از جمله همسران و فرزندان بعضی از همان رهبران مورد هدف، زمانی که در خواب بودند. سپس گروه جهاد اسلامی هم با حملات راکتی تلافی‌جویانه به شهرهای اسرائیل شلیک کرد، و ده‌ها هزار نفر را مجبور به پناه گرفتن در پناهگاه‌ها کرد.

اسرائیل اعلام کرد که حملات موشکی آنها پس از شلیک مکرر راکت از سوی گروه جهاد اسلامی بود؛ این گروه به نوبه خود پیشتر اعلام کرده بود که به دلیل حملات پلیس به فلسطینیان در مسجدالاقصی در بیت‌المقدس شرقی تحت اشغال، و نیز مرگ خضر عدنان در پی اعتصاب غذا در زندان اسرائیل، دست به حملات راکتی زده است.

در درگیری‌های هفته گذشته، ۳۳ فلسطینی در غزه و دو نفر در اسرائیل - یک اسرائیلی و یک فلسطینی - کشته شدند. به گفته سازمان ملل، بیش از ۱۲۰۰ فلسطینی آواره و بی‌خانمان شده‌اند.

ساختمان مسکونی خانواده نبهان هم، همانطور که اسرائیل هشدار داده بود، با یک موشک کاملا از هم پاشید و ویران شد.

درست قبل از توافق آتش‌بس در اواخر شنبه گذشته (۱۴ مه)، اسرائیل چندین بلوک مسکونی دیگر را به همین شیوه تخریب کرد، با اعلام هشدارهایی برای تخلیه ساکنان پیشاپیش بمباران ساختمان‌ها. این نوع حملات که کل بلوک‌های آپارتمانی را تخریب می‌کند، تاکتیکی قدیمی است که اسرائیل در حملاتش به غزه به کار گرفته است.

اسرائیل می‌گوید ساختمان‌هایی که مورد اصابت موشک قرار داده است به‌عنوان «مراکز فرماندهی و کنترل» توسط جهاد اسلامی برای هدایت پرتاب راکت به اسرائیل استفاده می‌شد. اسرائیل می‌گوید که هدف از تماس‌های تلفنی هشداردهنده، جلوگیری از آسیب به غیرنظامیانی است که در حملات دست نداشته‌اند.

منابع محلی بر این باورند که یکی از شبه‌نظامیان این گروه در بلوک مسکونی زندگی می‌کرده، ولی آپارتمان او یک مرکز عملیاتی نبوده است. گروه‌های حقوق بشری چنین حملاتی را که باعث تخریب کل بلوک‌های مسکونی می‌شود، نقض قوانین بین‌المللی می‌دانند و محکوم می‌کنند. ویدیویی منتشر شده است که نشان می‌دهد یکی دیگر از ساکنان که تماس هشداردهنده دریافت کرده بود، از نیروهای اسرائیلی می‌خواهد که حمله خود را به «آپارتمان شخص مقصر» محدود کنند.

ساختمان مسکونی در جبالیا کاملا فروریخته است. یک راه‌پله کامل که راه فرار چندین خانواده را فراهم می‌کرد، اکنون به طور افقی افتاده و در قسمتی از دیوار شکسته فرو رفته است. بقایای سقف بتونی در چند متری سطح زمین قرار دارد که تنها سایه‌بان باقیمانده برای ساکنان آواره آن را فراهم می‌کند. همسایه‌ها موفق شدند همه را تخلیه کنند، نزدیک به ۵۰ نفر از ۸ خانواده.

گروه‌های کمکی می‌گویند ۵ نفر در ساختمان بودند که معلولیت داشتند، از جمله دیستروفی عضلانی. آنها می‌گویند که بعضی از آنها ویلچر (صندلی چرخدار) و تخت‌های تعدیلی ویژه و داروهای ضروری داشتند که همه در حملات هوایی از بین رفته‌اند.

جمال الروزی، مدیر اجرایی انجمن توانبخشی مستقر در غزه، که برای کمک به خانواده‌ها آمده است، می‌گوید که گروهش کمک‌هایی از جمله مواد غذایی و تجهیزات پزشکی ارائه خواهد کرد.

او می‌گوید: «من احساس عصبانیت و درد می‌کنم، چرا که این اتفاق نباید بیافتد، دستکم برای غیرنظامیان، به ویژه برای افراد معلول».

یکی دیگر از بستگان کمال نبهان که در میان آوار پناه گرفته است، رحمه نبهان و همسرش یاسر هستند. آنها زیر یک قطعه بتون از سقف فروریخته نشسته‌اند و هر بار یکی از آنها دختر نوزادشان، جوری، را بغل می‌کند تا گریه‌های او را آرام کند.

رحمه می‌گوید: «خواهرشوهرهایم معلول هستند، آنها حتی نمی‌توانستند سر [موهای] خود را بپوشانند [وقتی مردم در حال نجاتشان بودند]، ویلچرهای‌شان زیر خانه دفن شده است.»

او می‌گوید: «هر کسی که افراد معلول را در حال فرار می‌دید، می‌پرسید که چرا خانه باید تخریب شود؟ و آیا این معلولان راکت شلیک کرده‌اند؟ ما کاری به آنچه که اتفاق می‌افتد نداریم.»

رحمه، که فررندش جوری را هنوز محکم در بغل گرفته است، با من اطراف آوار دور می‌زند.

آپارتمان او در طبقه بالا بود. اکنون فقط تابلوهای مقوایی مانده‌اند که ساکنان بر روی بقایای بتونی نصب کرده و نام هر یک از ساکنان سابق را روی آن نوشته‌اند.

رحمه می‌گوید: «ما جایی نمی‌رویم، زیر آفتاب می‌مانیم، زیر آفتاب می‌خوابیم، ما خانه را ترک نمی‌کنیم.»

او می گوید: «ما از سازمان‌های بین‌المللی و [محمود عباس رئیس‌جمهور تشکیلات خودگردان فلسطین] می‌خواهیم که در کنار ما بایستند و این خانه را بازسازی کنند، چرا که ما جایی برای رفتن نداریم.»

آتش‌بس شنبه شب گذشته، که با میانجیگری مصر صورت گرفت، تا حد زیادی برقرار است. اما تنش‌ها، پس از ماه‌ها خشونت‌های فزاینده در کرانه باختری اشغالی، همچنان بالاست. این خشونت‌ها، از ماه مه ۲۰۲۱، در سه رویداد عمده به غزه کشیده شد.

حملات هفته گذشته، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را از نظر سیاسی جسورتر کرده است. آنها به راحتی می‌توانستند یک رویارویی بسیار بزرگتر را شعله‌ور کنند؛ در واقع، با وجود آتش‌بس هنوز هم می‌توانند این کار را بکنند. اما او از جنگ استفاده کرده است تا به شهرت خود در امور امنیتی کشور، در برابر ناآرامی‌های داخلی بی‌سابقه و نیز فشار فزاینده افراط گرایان مذهبی-فوق‌ملی‌گرا در ائتلاف خود، جلا دهد.

از طرف دیگر، جهاد اسلامی فلسطین هم، علیرغم تلفات، از تشدید تنش برای ترویج جذابیت خود به عنوان چهره کنونی مقاومت مسلحانه در مقابل اسرائیل استفاده کرده است؛ در حالی که حماس، گروه شبه‌نظامی حاکم بر غزه، از نظر اقدام نظامی در حاشیه باقی ماند.

حماس علنا از شلیک راکت، به عنوان بخشی از موضع «متحد و یکپارچه» جناح‌های فلسطینی، حمایت کرد، اما عملا خویشتنداری کرد و به این ترتیب سطح درگیری‌ها را محدود کرد. حماس همچنین می‌بایست به خدمات خود برای مردم غزه تحت محاصره فلج‌کننده اسرائیل و مصر ادامه دهد. یک جنگ گسترده‌تر می‌توانست افکار عمومی را بیشتر علیه این سازمان سوق دهد.

از سال ۲۰۲۱، دولت اسرائیل به هزاران کارگر فلسطینی اجازه ورود به اسرائیل را داده است، امری که هم اقتصاد غزه و هم درآمدهای مالیاتی حماس را تقویت کرده است. با این حال، گروه حماس نسبت به برنامه سالانه «راهپیمایی پرچم اسرائیل» در مناطق مسلمان‌نشین در شرق بیت‌المقدس اشغالی در روز پنجشنبه (۱۸ مه) هشدار داده است؛ این موضوع همچنان سطح تنش‌ها را بالا نگه داشته است.

هم حماس و هم جهاد اسلامی در فهرست سازمان‌های تروریستی اسرائیل و غرب قرار دارند.

با این حال، بسیاری از فلسطینی‌ها در اینجا احساس می‌کنند که جامعه بین‌المللی آنها را رها کرده‌اند، اینکه آنها هنوز درباره آینده سیاسی منطقه و راه‌حل دو کشور صحبت می‌کنند، در حالی که هم دولت ملی‌گرای اسرائیل و هم گروه‌های مسلح فلسطینی آن را کاملا رد کرده‌اند.

در محل خانه نبهان، همسایگان و دیگر موسسات خیریه مستقر در غزه برای همبستگی با ساکنان گردهم آمده‌اند؛ در روزی که فلسطینی‌ها ۷۵-امین سالگرد «روز نکبت» را گرامی می‌دارند، زمانی که بیش از ۷۰۰ هزار فلسطینی، در درگیری‌های مرتبط با ایجاد کشور اسرائیل، گریختند؛ یا خود ترک کردند و یا به اجبار از خانه‌های خود اخراج شدند.

ساکنان بی‌خانمان جبالیا تابلوهایی در دست گرفته‌اند که روی آن نوشته شده است: «از ما محافظت کن» و «ما درخواست کمک داریم».

عطاف نبهان که تلفن هشدار افسر اطلاعاتی اسرائیل را دریافت کرد، به آوار اشاره کرد و به من گفت که درخواستش ساده است.

او می‌گوید: «این خانواده نیاز به یک سرپناه دارد. ما فقط از سازمان‌های حقوق بشری می‌خواهیم که از این خانواده مراقبت کنند.»