سودارشان چاکرا؛ طرح جدید هند برای ایجاد سپر دفاعی بومی چیست؟

سه ماه پس از درگیری نظامی با پاکستان، هند در واکنش به تشدید چالش‌های امنیتی از سوی اسلام‌آباد و پکن، اعلام کرد که درصدد ساخت یک سپر دفاعی بومی است.

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، در سخنرانی روز استقلال این کشور در روز ۱۵ اوت، اعلام کرد که این پروژه با نام «سودارشان چاکرا» آغاز می‌شود؛ نام سپری اسطوره‌ای که با ویژگی‌هایی همچون قدرت و کارآمدی شناخته می‌شود و در اساطیر هندو در دست خدای کریشنا قرار داشته است.

این سامانه دفاعی چندلایه، که قرار است تا سال ۲۰۳۵ عملیاتی شود، تنها از تاسیسات کلیدی نظامی محافظت نخواهد کرد بلکه زیرساخت‌های غیرنظامی را نیز در بر خواهد گرفت.

رسانه‌های مهم هند آن را مشابه «گنبد آهنین» اسرائیل و پروژه «گنبد طلایی» ایالات متحده توصیف کرده‌اند.

در جریان عملیات سندور در ماه مه، هند چین را متهم کرد که با ارائه اطلاعات «زنده» به متحد نزدیکش، پاکستان کمک کرده است. دهلی نو همچنین استفاده اسلام‌آباد از تسلیحات چینی در این درگیری را برجسته کرد.

با وجود کاهش نسبی تنش‌ها در مرز مورد مناقشه با چین، هند همچنان نسبت به هرگونه تهدید احتمالی از جانب پکن هوشیار باقی مانده است.

«سودارشان چاکرا» چیست؟

سودارشان چاکرا یک سامانه پیشنهادی دفاع هوایی و موشکی است که هدف آن محافظت از زیرساخت‌های حیاتی نظامی و غیرنظامی در سراسر هند است.

این پروژه با بهره‌گیری از طیف گسترده‌ای از سامانه‌های دفاع هوایی طراحی شده تا بتواند موشک‌های دوربرد، هواپیماها و پهپادها را در زمین، هوا و دریا خنثی کند.

رسانه‌های داخلی گزارش داده‌اند که این طرح سامانه‌های موجود مانند اس-۴۰۰، آکاش پرایم و آکاشتیر را با سامانه‌های بومی در دست توسعه مانند پروژه «کوشا» تلفیق خواهد کرد تا سپری چندلایه پیرامون مراکز کلیدی کشور ایجاد کند.

انتظار می‌رود این سامانه علاوه بر رصد پیشرفته، در برابر حملات سایبری نیز لایه حفاظتی ایجاد کند.

این ابتکار که قرار است به طور کامل در داخل کشور ساخته شود، هم‌سو با هدف کلی هند برای دستیابی به «خودکفایی» به ویژه در بخش دفاعی است.

به گزارش وب‌سایت فرست‌پست در ۲۱ اوت، «این ماموریت بر سه ستون اصلی استوار است: بومی‌سازی کامل پژوهش، توسعه و تولید؛ بهره‌گیری از فناوری‌های پیش‌بینی برای مقابله با جنگ‌های نسل آینده؛ و ایجاد سامانه‌های ضدحمله بسیار دقیق و هدفمند.»

نخست‌وزیر هند تاکید کرد که این سامانه برای «خنثی کردن هرگونه تلاش دشمنان برای حمله به ما» طراحی شده است.

نارندرا مودی گفت: «هند قصد دارد سامانه دفاعی مشابه گنبد آهنین خود را توسعه دهد... سامانه‌ای که برای حفاظت از مراکز حساس از جمله مناطق غیرنظامی طراحی شده است.» او افزود این سامانه «نه تنها با حملات تروریستی مقابله خواهد کرد بلکه پاسخ قاطع به تروریست‌ها نیز خواهد داد».

چرا الان؟

اگرچه هند مدت‌هاست بر خودکفایی به ویژه در حوزه دفاعی تاکید دارد، اما درگیری ماه مه با پاکستان انگیزه‌ای تازه برای تبدیل این رویکرد به ضرورتی راهبردی ایجاد کرده است.

هند اعلام کرد که در جریان عملیات سندور، تلاش‌های پاکستان برای هدف گرفتن تاسیسات نظامی، جنگنده‌ها و مناطق شهری را با اتکا به سامانه‌های بومی ناکام گذاشته است. مودی در سخنرانی خود این موفقیت را به دستاوردهای کشور در خودکفایی نسبت داد.

او گفت: «اگر خودکفا نبودیم، هند نمی‌توانست عملیات سندور را با این موفقیت انجام دهد.»

اما تهدیدهای مکرر پاکستان مبنی بر حمله به دارایی‌های هند، دهلی نو را به سمت راهبرد دفاعی چندلایه‌ای در قالب سودارشان چاکرا سوق داده است.

در ماه اوت گزارش شد که ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، هند را به حملات هسته‌ای تهدید کرده و هشدار داده است که در هر درگیری آینده، پالایشگاه شرکت «ریلاینس اینداستریز» در ایالت گجرات، که بزرگ‌ترین مجتمع پالایشی یکپارچه جهان است، هدف قرار خواهد گرفت.

در چنین فضایی از تهدیدهای روزافزون، مودی بر ضرورت اقدامات امنیتی آینده‌نگرانه تاکید کرد و گفت: «نمی‌توانیم صرفا واکنشی عمل کنیم» و افزود «باید تهدیدها را پیش‌بینی کنیم و برای آنها آماده شویم».

هند در حال حاضر یک سامانه یکپارچه فرماندهی و کنترل هوایی دارد که برای مقابله با حملات موشکی پاکستان در عملیات سندور به کار گرفته شد. اما به گزارش رسانه‌ها، فناوری سودارشان چاکرا به هند اجازه خواهد داد تهدیدها را شناسایی کند و با دقت به دشمنان ضربه بزند.

روسیه که به طور سنتی یکی از تامین‌کنندگان اصلی تجهیزات نظامی هند بوده، به این پروژه ابراز علاقه کرده است. رومن بابوشکین، کاردار روسیه در هند، روز ۲۰ اوت گفت: «ما بر این باوریم که در پیشبرد و توسعه چنین سامانه‌هایی، تجهیزات روسی نیز بخشی از آن خواهد بود.» او یادآور شد که سیستم دفاع موشکی اس-۴۰۰ هم‌اکنون بخشی از سامانه پدافند هوایی هند است.

سیستم جدید چگونه عمل خواهد کرد؟

اگرچه جزئیات فنی تاکنون محرمانه باقی مانده، اما گفته می‌شود که هدایت این پروژه بر عهده نهادهای برجسته تحقیقاتی، سازمان‌های دفاعی و نوآوران بخش خصوصی هند خواهد بود.

راجان کوچار، سرتیپ بازنشسته و کارشناس امور استراتژیک، در گفت‌وگو با شبکه خبری ویون در روز ۱۵ اوت گفت: «به طور کلی، این یک سامانه دفاعی چندلایه خواهد بود.»

او افزود: «قرار است از فناوری پیشرفته برخوردار باشد، با ادغام اس-۴۰۰، پروژه کوشا که یک سامانه موشکی زمین به هوای دوربرد است و همین طور سامانه آکاش پرایم.»

شیو آرور، روزنامه‌نگار، نیز همان روز در شبکه ان‌دی‌تی‌وی توضیح داد که «رادارهای زمینی، موشک‌ها یا پرتابه‌های دشمن را که به سمت تاسیسات خاصی شلیک می‌شوند، شناسایی می‌کنند. سپس یک سامانه کنترل مرکزی روی زمین محاسبه می‌کند که این پرتابه به کجا اصابت خواهد کرد و بعد از آن، موشک‌های رهگیر از خودروهای پرتابگر شلیک می‌شوند تا آن را در هوا منهدم کنند.»

دولت هند تاکنون جزئیاتی درباره منابع مالی این پروژه ارائه نکرده است، اما روزنامه تایمز آو ایندیا هزینه‌های کلان پیش‌بینی‌شده برای اجرای آن را مورد توجه قرار داده است.

گام بعدی چیست؟

پس از درگیری با پاکستان و در میانه تنش‌های مرزی با چین، هند به صورت فعالانه در حال گسترش زرادخانه تسلیحات متعارف خود است و روند به‌کارگیری موشک شبه‌بالستیک «پرالای» (با برد تا ۵۰۰ کیلومتر) و موشک کروز «نربهای» (با برد هزار کیلومتر) را آغاز کرده است.

اما پاکستان نیز هم‌زمان در حال تجهیز خود به فناوری‌های نوین و توانمندی‌های حمله دقیق است.

روز ۱۳ اوت، در آستانه روز استقلال این کشور، پاکستان از تشکیل «فرماندهی نیروی موشکی ارتش» خبر داد؛ ساختاری که گفته می‌شود با الگوگیری از چین ایجاد شده و مسئولیت عملیات موشکی در جنگ‌های متعارف را بر عهده خواهد داشت.

در چنین فضایی، پروژه سودارشان چاکرا گامی بزرگ برای آینده‌نگری و تقویت توان دفاعی هند محسوب می‌شود.

راجیو کاپور، معاون بازنشسته نیروی هوایی و تحلیلگر دفاعی، روز ۱۵ اوت در گفت‌وگو با شبکه ان‌دی‌تی‌وی گفت: «این پروژه پیامی مهم به سراسر جهان است که نشان می‌دهد هند به بلوغ فناورانه رسیده و آماده است فناوری‌های متنوع را در کنار هم قرار دهد تا راه‌حلی برای جنگ‌های آینده بیابد.»