انتخابات محلی در ترکیه؛ چرا یک حزب اسلام‌گرا در مقابل اردوغان ایستاده؟

بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی

نظرسنجی‌ها در آستانه انتخابات محلی در ترکیه نشان می‌دهد «حزب رفاه نو» که یک حزب اسلام‌گرای تندرو است، ممکن است به چالشی برای حزب عدالت و توسعه، به رهبری رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه تبدیل شود.

فاتح اربکان، رهبر حزب رفاه نو ماه فوریه اعلام کرد که حزب او در انتخابات محلی با هیچ حزب دیگری ائتلاف نمی‌کند و در استان‌های بزرگ و پرجمعیت ترکیه از جمله استانبول، آنکارا و ازمیر، نامزدهای خودش را برای شهرداری‌ها معرفی می‌کند.

اربکان گفت که حزب حاکم عدالت و توسعه در جریان مذاکرات برای همکاری‌ احتمالی «با پیشنهادی مناسب و منصفانه به سراغ ما نیامده است».

به همین دلیل حزب رفاه نو در انتخابات ۳۱ مارس (۱۲ فروردین) از ائتلاف حاکم حمایت نخواهد کرد. این در حالی است که این حزب در انتخابات ماه مه سال ۲۰۲۳ از نامزدی اردوغان برای ریاست جمهوری پشتیبانی کرده و به عنوان بخشی از ائتلاف حاکم، چهار کرسی در پارلمان ترکیه به دست آورده بود.

نتایج نظرسنجی‌ موسسه پژوهشی متروپل نشان می‌دهد که حزب رفاه نو در ماه فوریه ۲۰۲۴ از حمایتی ۵.۸ درصدی در سرتاسر ترکیه برخوردار بوده که بیش از دو برابر آرایی است که در انتخابات ماه مه سال ۲۰۲۳ کسب کرده بود.

هر چند این میزان محبوبیت هنوز چندان قابل توجه نیست، اما تحلیلگران معتقدند که حزب رفاه نو می‌تواند بخشی از رای‌دهندگان حزب عدالت و توسعه، به ویژه اقشار کم‌درآمد و رای‌دهندگان جوان ناراضی در میان طبقه کارگر و سنتی را به سوی خود جذب کند.

جانسو چاملیبل، روزنامه‌نگار، روز ۱۸ مارس در سایت خبری مستقل T24 نوشت: «حزب رفاه نو در مواجهه با بحران اقتصادی، الگویی بسیار متفاوت با دولت و احزاب اصلی مخالف ارائه می‌دهد و همین ممکن است آرایی بیش از حد انتظار برای آن کسب کند.»

ترکیه در سال‌های اخیر با بحران شدید بالا رفتن هزینه‌های زندگی و تورم بسیار بالا روبرو بوده است.

تلویزیون سوزجو که طرفدار مخالفان دولت است روز ۱۸ فوریه حزب رفاه نو را «بدترین کابوس» اردوغان توصیف کرد.

سمیح توران، جامعه‌شناس، به این تلویزیون گفت که گروهی از رای‌دهندگان محافظه‌کار که از «سیاست‌های نو-لیبرال» و «رویکرد غرب‌محور» حزب حاکم عدالت و توسعه راضی نیستند، به سوی احزاب مخالف دولت نخواهند رفت، بلکه ممکن است جذب حزب رفاه نو شوند.

یوجل دمیرر، ستون‌نویس سایت چپگرا و مخالف دولت «اورنسل» هم نوشت که حزب رفاه نو «در محله‌های کارگری فعالیت می‌کند» و «فقیرترین اقشار را مخاطب خود قرار می‌دهد» که طرفدار سنت سیاسی «بصیرت ملی» هستند؛ سنتی که ریشه‌های سیاسی اردوغان هم از همان‌جا می‌آید.

اردوغان در دهه ۱۹۹۰ میلادی با فعالیت در حزب رفاه ترکیه -که حزب رفاه نو دنباله‌رو آن است- وارد عرصه قدرت شد. نجم‌الدین اربکان، پدر فاتح، سال‌ها رهبری حزب رفاه ترکیه را بر عهده داشت و در سال‌های ۱۹۹۶ و ۱۹۹۷ نخست وزیر این کشور بود.

دمیرر همچنین نوشته است که حزب رفاه نو خود را به عنوان یک «جایگزین اخلاقی» برای حزب عدالت و توسعه مطرح می‌کند و دست به سوی کسانی دراز کرده که «روز به روز فقیرتر می‌شوند».

حزب رفاه نو به دلیل بحران معیشت و بالا رفتن هزینه‌های زندگی و همین طور ادامه همکاری تجاری با اسرائیل با وجود جنگ غزه، از حزب عدالت و توسعه انتقاد کرده است.

حزب رفاه نو همچنین بر رویکرد فوق محافظه‌کارانه در مسائل اجتماعی تاکید می‌کند. این حزب از سیستم جاری پرداخت نفقه مردان به همسران سابق‌شان انتقاد می‌کند، خواهان ممنوعیت کامل جامعه ال‌جی‌بی‌تی است و در زمینه تغییرات اقلیمی ابراز تردید می‌کند. فاتح اربکان از جمله منتقدان سرسخت واکسن کوید-۱۹ در دوره همه‌گیری کرونا بود.

سایت خبری مستقل «سربستیت» گزارش داده است که در سال ۲۰۲۳ حزب رفاه نو بیش از هر حزب دیگری در ترکیه عضو جدید جذب کرده، در حالی که حزب عدالت و توسعه بیشترین تعداد اعضا را از دست داده است.

انتقادهای فزاینده

هم‌زمان با افزایش نسبی محبوبیت حزب رفاه نو، مقام‌های حزب حاکم ترکیه و کارشناسان رسانه‌های طرفدار دولت در هفته‌های اخیر انتقاد از این حزب را افزایش داده‌اند. اردوغان در جریان یک برنامه انتخاباتی، حزب رفاه نو را به تلاش برای «شکست» حزب عدالت و توسعه با وجود مذاکرات قبلی دو طرف متهم کرد.

در ماه فوریه هم او به صورت تلویحی مقام‌های حزب رفاه نو را با این عبارات توصیف کرد: «بازیگران سیرکی که به آنها اجازه نخواهیم داد در سایه حزب عدالت و توسعه کار سیاسی انجام دهند».

عبدالقادر سلوی، ستون‌نویس روزنامه حریت اخیرا نوشت که حزب رفاه نو در آستانه انتخابات منطقه‌ای در «طرف اشتباه» ایستاده و افزود که تنها ماموریت سیاسی این حزب این است که «حزب عدالت و توسعه شکست بخورد».

آیدین اونال، ستون‌نویس روزنامه ینی شفق هم نوشت که حزب رفاه نو به «مرجعی برای واکنش» علیه حزب عدالت و توسعه تبدیل شده و هشدار داد که شکاف در آرای محافظه‌کاران تنها به سود «رقبای» اردوغان خواهد بود.

بولنت اوراک‌اوغلو، مفسر سیاسی هم در مقاله‌ای در ینی شفق از حزب رفاه نو خواست که از معرفی نامزدهای مستقل در انتخابات شهرداری‌ها صرف نظر کند و از نامزدهای ائتلاف حاکم حمایت کند.

در حالی که رقابت‌ها روز به روز داغ‌‌تر می‌شود، سایت خبری مستقل «مدیا اسکوپ» اخیرا گزارش داد که مقام‌های مسئول از صدور مجوز یک تجمع انتخاباتی برای حزب رفاه نو در استان شرقی الازیغ که رای‌دهندگان آن عمدتا سنتی و محافظه‌کار هستند، خودداری کرده است.