پیروزی مخالفان در انتخابات شهرداری‌ها؛ گامی به سوی تغییر چهره ترکیه یا «درسی» برای اردوغان

با پیروزی مخالفان در انتخابات شهرداری‌ها در ترکیه، رجب طیب اردوغان متحمل ضربه سیاسی سنگینی شد.

این اولین بار از زمان روی کار آمدن آقای اردوغان در ۲۱ سال پیش است که حزب او در بسیاری از مناطق، در انتخابات شکست خورده است در حالیکه امیدوار بود کمتر از یک سال پس از آغاز سومین دوره ریاست جمهوری‌اش، بتواند دوباره کنترل شهرها را به دست گیرد.

حزب جمهوری خلق (سی‌اچ‌پی) پیروز انتخابات شهرداری‌ها بود، حزب اصلی مخالف که در استانبول و آنکارا، پایتخت هم برنده شد.

آقای اردوغان مبارزات انتخاباتی در استانبول را خود هدایت می‌کرد، شهری که در آن بزرگ شده است و زمانی شهردارش بود.

اما اکرم امام‌اوغلو که برای اولین بار در سال ۲۰۱۹ در این شهر برنده شد، دومین پیروزی را برای حزب سکولار جمهوری خلق در استانبول رقم زد.

آقای اردوغان وعده داده بود که در این کلان شهر ترکیه با تقریبا ۱۶ میلیون نفر جمعیت، دوران جدیدی را آغاز کند، اما شهردار فعلی استانبول بیش از ۵۰ درصد آرا را به دست آورد و نامزد حزب عدالت و توسعه را با اختلاف بیش از ۱۱ درصد و تقریبا یک میلیون رای شکست داد.

حزب جمهوری خلق همچنین با نتیجه قابل توجهی، کنترل بورسا چهارمین شهر بزرگ ترکیه و بالیکسیر در شمال غربی را به دست گرفت و کنترل ازمیر، آدانا و شهر ساحلی آنتالیا را حفظ کرد.

آقای اردوغان، رئیس جمهور ۷۰ ساله ترکیه اذعان کرد که انتخابات آنطور که او انتظار داشت پیش نرفته است اما به حامیانش در آنکارا گفت که این «نه پایانی برای ما بلکه نقطه عطفی» خواهد بود.

آقای اردوغان گفت همیشه به «اراده مردم» تکیه کرده است و حالا هم به خواست رای‌دهندگان احترام خواهد گذاشت.

در دوران او، اختیارات رئیس‌جمهور افزایش یافت و پست نخست وزیر حذف شد اما در شهرها، شهرداران منتخب هنوز نفوذ قابل توجهی دارند.

در طول مبارزات انتخاباتی، آقای اردوغان گفت که این آخرین دوره او خواهد بود زیرا دوره ریاست جمهوری‌اش در سال ۲۰۲۸ به پایان می‌رسد.

اما منتقدان بر این باور بودند که اگر پیروز می‌شد، مشوقی برایش بود تا دوباره در قانون اساسی بازنگری کند برای اینکه بتواند در مقام ریاست جمهوری بماند. اما بعد از چنین شکست عمده‌ای، بسیار بعید به نظر می‌رسد که این کار را بکند.

برک اسن، کارشناس علوم سیاسی می گوید که حزب جمهوری خلق «بزرگترین شکست انتخاباتی دوران حرفه‌ای اردوغان» را رقم زده و بهترین نتایج را برای خود از سال ۱۹۷۷ به دست آورده است.

در مقابل، این نتیجه موفقیت بزرگی برای اوزغور اوزل، رهبر حزب جمهوری خلق بود که تصمیم رأی‌دهندگان را برای تغییر چهره ترکیه در یک رأی‌گیری «تاریخی» ستایش کرد و گفت مردم «می‌خواهند در را به روی فضای سیاسی جدید در کشور ما باز کنند.»

در پی مشخص شدن نتایج انتخابات شهرداری‌ها، جمعیت در مقابل تالار شهر در ساراچانه، یکی از قدیمی‌ترین محله‌های استانبول تجمع کردند.

آنها پرچم‌های ترکیه و پلاکاردهایی را که تصویر اکرم امام‌اوغلو را در کنار کمال آتاتورک، بنیانگذار ترکیه نشان می‌داد، به اهتزاز درآوردند.

آقای امام اوغلو گفت: «می‌توانم بگویم که اعتماد شهروندان پاداش ما را داده است.»

هم او و هم منصور یاواس به عنوان نامزدهای احتمالی برای نامزدی ریاست جمهوری در سال ۲۰۲۸ مطرح هستند.

استانبول یک پنجم جمعیت نزدیک به ۸۵ میلیون نفری ترکیه را در خود جای داده است. هر کس که کنترل این شهر را دست داشته باشد در واقع کنترل بخش قابل توجهی از اقتصاد ترکیه از جمله تجارت، گردشگری و امور مالی را در دست خواهد داشت.

پنج سال پیش، آقای امام‌اوغلو با حمایت دیگر احزاب مخالف به سال‌ها تسلط حزب عدالت و توسعه در استانبول پایان داد. اما این اتحاد مخالفان در پی شکست در انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته از هم پاشید و حزب عدالت و توسعه امید زیادی برای پیروزی در انتخابات محلی دیروز (یکشنبه) در بزرگترین شهر ترکیه داشت.

در آستانه این انتخابات، رقابت بین مراد کوروم، نامزد حزب عدالت و توسعه و اکرم امام‌اوغلو بسیار نزدیک به نظر می‌رسید.

اما حزب حاکم نتوانسته است از بحران اقتصادی که تورم ۶۷ درصدی و نرخ بهره ۵۰ درصدی را به همراه داشته است، خلاص شود و این بحران بر نتیجه این انتخابات تاثیر گذاشت.

با این انتخابات کنترل شهرداری‌ها در بخش‌های وسیعی از غرب، جنوب و شمال ترکیه به دست حزب مخالف جمهوری خلق افتاد اما حزب دموکرات طرفدار کردها، کنترل بسیاری از مناطق را در جنوب شرقی به دست آورد.

البته حزب عدالت و توسعه همچنان به تسلط خود بر شهرداری‌های مناطق مرکزی ترکیه ادامه می‌دهد و در مناطقی در جنوب شرقی که در زلزله فوریه ۲۰۲۳ ویران شدند، از جمله شهرهای قهرمان مراس و غازی‌انتپ، موفقیت‌هایی کسب کرده است.

پس از روشن شدن نتیجه انتخابات شهرداری‌ها، آقای اردوغان از بالکن مقر حزب خود در آنکارا سخن گفت و قول داد که از چهار سال باقیمانده تا انتخابات ریاست جمهوری آینده، برای «نوسازی خود و جبران اشتباهات» استفاده کند.

طرفداران او در پاسخ شعار می‌دادند: «محکم بایست، این ملت با شماست.»

حدود ۶۱ میلیون نفر از شهروندان ترکیه واجد شرایط شرکت در انتخابات روز یکشنبه بودند و بیش از یک میلیون رای‌دهنده جوان برای اولین بار رای خود را به صندوق انداختند.

میزان مشارکت در ۸۱ استان این کشور بیش از ۷۷ درصد برآورد شده است.