روزنامه‌نگاران در افغانستان در سایه ترس و ارعاب؛ «خشونت، تهدید و بازداشت ۶۴ درصد افزایش یافته است» 

در روز جهانی آزادی رسانه‌ها، سازمان ملل متحد از به وجود آمدن فضای «ارعاب و ترس» برای روزنامه‌نگاران در افغانستان ابراز نگرانی کرده و مرکز خبرنگاران افغانستان از ثبت ۲۱۳ مورد خشونت، تهدید و بازداشت خبرنگاران در ۱۲ ماه گذشته در این کشور خبر داده است.

دفتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در گزارشی نوشته است: «یوناما موارد متعددی از نقض حقوق بشر علیه روزنامه‌نگاران و کارمندان رسانه‌ها توسط مقامات حاکم (طالبان) را در ۱۸ ماه گذشته ثبت کرده است. دستگیری‌ها و بازداشت‌های خودسر، بدرفتاری و تهدید به عنوان ابزاری برای سرکوب آزادی بیان به کار گرفته شده است.»

در این گزارش از رزا اوتونبایوا، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان، نقل شده که گفته روز جهانی آزادی مطبوعات، فرصتی برای همبستگی با خبرنگاران افغانستان است که هنوز در تلاش ارائه خبررسانی مستقل در این کشور هستند.

او گفته است: «خبرنگاران مجبور هستند تصامیم اصول روزنامه‌نگاری خود را براساس ترس اتخاذ کنند، نه براساس منافع عمومی. متأسفانه این بخشی از روند گسترده‌تر محدود شدن آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات است.»

خانم اوتونبایو افزوده: «ارعاب، تهدید و حمله مداوم به خبرنگاران غیرقابل قبول است. ما از مقامات طالبان می‌خواهیم که آزادی و استقلال رسانه‌ها و امنیت خبرنگاران، زنان و مردان را تضمین کنند.»

در گزارش یونامه آمده است که هرچند طالبان «کمیسیون بررسی شکایات و تخلفات رسانه‌ای» را مجدداً فعال کرده‌اند اما «فقدان استقلال و کارایی اندک» آن باید مورد توجه قرار گیرد.

سازمان ملل افزوده که چارچوب قانونی برای رسانه‌ها نامشخص است و روزنامه‌نگاران مجبورند حدود «نامشخص و اغلب خودسر» را به دلیل مواجه بودن با تهدید همیشگی سرکوب و توقف فعالیت رسانه‌ها رعایت کنند.

همچنین سازمان گزارشگران بدون مرز در گزارش سالانه ۲۰۲۳ خود که امروز منتشر کرده، در تازه‌ترین رتبه‌بندی آزادی رسانه‌ها در ۱۸۰ کشور جهان، افغانستان را در رتبه ۱۵۲ قرار داده‌است که نسبت به سال گذشته چهار رتبه صعود و نسبت به سال ۲۰۲۱، سی رتبه سقوط را نشان می‌دهد.

در این گزارش آمده که افغانستان در میان کشورهایی قرار دارد که خبرنگاران در آن «بدترین وضعیت» را دارند.

بلال کریمی، معاون سخنگوی حکومت طالبان بدون اشاره به گزارش‌های نهادهای بین‌المللی در توییتی نوشته است که «امروز روز جهانی آزادی مطبوعات است و آن را برای رسانه‌ها با ارزش می‌دانیم. امارت اسلامی (حکومت طالبان) رسانه را به تعهد بیشتر و فعالیت بهتر در میدان رسانه‌ها فرا می‌خواند.»

در همین حال مرکز خبرنگاران افغانستان نیز گفته است که موارد خشونت، تهدید و بازداشت خبرنگاران در افغانستان نسبت به سال گذشته ۶۴ درصد افزایش یافته که شامل «جان باختن یک خبرنگار (حسین نادری، خبرنگار خبرگزاری صدای افغان)، و زخمی شدن حداقل ۲۱ خبرنگار، ۶ مورد خشونت فیزیکی، ۱۱۵ مورد تهدید و ۷۰ مورد بازداشت خبرنگاران» می‌شود.

در این گزارش به ادامه در بازداشت بودن مرتضی بهبودی و خیرالله پرهر در بند طالبان اشاره شده و گفته شده: «در یک سال اخیر در کنار تشدید محدودیت بر دسترسی به اطلاعات و وضع محدودیت‌های تازه بر محتوای نشراتی، نظارت قبل و بعد از نشر بر رسانه‌ها و فعالیت خبرنگاران در شبکه‌های اجتماعی رو به افزایش بوده است که به محدود شدن محتوای کاری رسانه‌ها و کاهش بی‌سابقه گردش اطلاعات منجر شده و زمینه خودسانسوری شدید را فراهم ساخته است.»

مرکز خبرنگاران افغانستان گفته اما علیرغم این، برخی موارد مثبت نیز در ۱۲ ماه گذشته به ثبت رسیده است از جمله به کاهش شمار قربانیان جامعه رسانه‌ای افغانستان از ۴ تن در دوره قبلی (۲۰۲۲-۲۰۲۱) به یک تن در یک سال گذشته اشاره کرده و همچنین گفته از «تلاش وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان برای بهبود ارتباط با خبرنگاران و معرفی طرح قطع مداخله سایر نهادها در امور رسانه‌ها» استقبال می‌کند.