حسن صانعی، سرپرست سابق بنیاد ۱۵ خرداد و جایزه‌گذار قتل سلمان رشدی درگذشت

حسن صانعی، روحانی شیعه عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در ایران و سرپرست پیشین بنیاد ۱۵ خرداد در ۸۹ سالگی درگذشت. او در مقام رئیس بنیاد وابسته به رهبر ایران برای قتل سلمان رشدی جایزه تعیین کرده بود.

آقای صانعی از سال ۱۳۶۲ با حکم روح‌الله خمینی، رهبر قبلی جمهوری اسلامی، به عنوان اولین رئیس بنیاد ۱۵ خرداد آغااز به کار کرد و تا سال ۱۳۹۹ همچنان عهده‌دار این مقام بود.

بنیاد ۱۵ خرداد یکی از تشکیلات عظیم اقتصادی شبه‌دولتی و فرادولتی ایران است که خارج از دایره قوانین و مقررات مربوط به شرکت‌های دولتی و بدون نظارت مجلس فعالیت می‌کند. ابعاد دارایی‌های این بنیادها، که در آغاز با تکیه بر اموال مصادره‌ای قدرت گرفتند، به درستی روشن نیست.

در سال ۱۹۸۹ میلادی/۱۳۶۷ خورشیدی که آیت‌الله خمینی دستوری مذهبی برای قتل سلمان رشدی، نویسنده کتاب آیات شیطانی تعیین کرد، حسن صانعی در مقام سرپرست بنیاد ۱۵ خرداد جایزه‌ای برای ترور این نویسنده بریتانیایی-آمریکایی و هندی‌تبار تعیین کرد.

آقای صانعی در سال ۱۳۹۱ و پس از جنجال‌برانگیز شدن فیلم آماتوری «بی‌گناهی مسلمانان» اعلام کرد که جایزه ترور سلمان رشدی را به ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار افزایش می‌دهد.

او با دفاع از حکم قتل سلمان رشدی گفته بود: «قطعا اگر حكم امام اجرا می‌شد،‌ اهانت‌های بعدی كه در قالب كاريكاتور، مقالات و ساختن فيلم ادامه يافته صورت نمی‌گرفت.»

این روحانی شیعه در عین حال خطاب به هر کس که می‌خواهد به فعالیت‌های مشابه علیه «توهین‌کنندگان به پیامبر اسلام» بپردازد، وعده داده بود که بنیاد ۱۵ خرداد «با رعایت سیاست‌های حاکمیت» از آنها حمایت خواهد کرد.

وقتی در سال گذشته یک اسلامگرا به سلمان رشدی حمله کرد، موجودیتی با عنوان «دبیرخانه شبکه مردمی اجرای فتوای روح‌الله خمینی» اعلام کرد که هزار متر زمین با ارزش به او هدیه می‌دهد. ارتباط این شبکه با بنیاد ۱۵ خرداد روشن نیست.

حسن صانعی برادر بزرگتر یوسف صانعی بود، مرجع تقلید شیعه که در دهه ۱۳۶۰ دادستان انقلاب بود، اما در سال‌های پایانی عمرش انتقادهایی را علیه حکومت مطرح می‌کرد و به اصلاح‌طلبان نزدیک بود.

حسن صانعی علاوه بر سرپرستی بنیاد ۱۵ خرداد از سال ۱۳۷۶ با حکم علی خامنه‌ای به عنوان عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام در این نهاد حضور داشت.

او در سال ۱۳۹۹ از بنیاد ۱۵ خرداد رفت و عبدالله ارجائی در این بنیاد جانشین او شد. آقای ارجائی کمی بعد به شهرداری مشهد رسید اما با درگیری در یک پرونده فساد مالی از آن مقام برکنار شد.

فعالیت‌های بنیاد ۱۵ خرداد هم‌اکنون زیر نظر ستاد اجرایی فرمان امام انجام می‌شود، امپراتوری مالی عظیم وابسته به رهبر ایران که ارزش دارایی‌هایش تا ۹۵ میلیارد دلار برآورد شده و محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور ایران رئیس آن بود.

حسن صانعی در آغاز کار بنیاد از آقای خمینی مجوز شرعی گرفت تا دادگاه‌ها اموال مصادره‌ای را به نهاد تحت امر او بسپارند.

او پیش از انقلاب به آقای خمینی نزدیک بود و از جمله مسئولیت اداره امور مالی و شهریه طلبه‌های او را داشت.

یکی از آخرین نامه‌هایی که آقای خمینی در عمرش نوشته و در «صحیفه» منتشر شده، برای حسن صانعی است و خطاب به او می‌گوید: «نمی ‏دانم از کجاى آشنایی‌ام با تو بنویسم. تو یکى از قدیمیترین افرادى هستى که در کنار من بوده ‏اى. هنوز سبزه‌‏اى بر رخسار نداشتى که صمیمی ات یافتم. سالها قبل از شروع مبارزات پانزدهم خرداد. تو سرباز گمنام این انقلابى، و خودت مى‏‌دانى که هیچ چیز بهتر از گمنامى نیست. تو فردى هستى که از گذشته هاى دور خاطرات تلخ و شیرین مبارزات را با خود دارد.»

حسن صانعی در سال ۱۳۱۳ در استان اصفهان متولد شده و در دهه ۱۳۴۰ برای تحصیلات اسلامی به قم رفته بود.

او در دهه ۱۳۵۰ دستگیر و به مشکین‌شهر و سپس مرند تبعید شد.

پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ و بازگشت آقای خمینی به ایران، آقای صانعی یکی از چهره‌های نزدیکترین حلقه وفاداران او بود و در روزهای آغازین در تنظیم برنامه‌های او در مدرسه رفاه و علوی نقش داشت.

وقتی آیت‌الله محمدکاظم شریعتمداری، مرجع تقلید شیعه و رهبر معنوی حزب جمهوری خلق مسلمان ایران در تبریز در حصر خانگی قرار گرفت، حسن صانعی یکی از چهره‌های معتمد رهبر وقت بود که به امور مربوط به این روحانی بلندپایه رسیدگی می‌کرد.

آقای صانعی در اظهارنظرهای خود همواره احترام عمیقی را نسبت به آقای خمینی ابراز می‌کرد.

او در سال ۱۳۹۵ در نامه‌ای که در سایت جماران منتشر شد نوشت: «در مورد وابستگی و ارتباط من با حضرت امام مطالب فراوانی هست که برای گفتن اکثرش یا مجال نیست یا صلاح.»

او در این نامه گفته است تا جایی به آقای خمینی نزدیک بود که این روحانی سالخورده پیش از یک عمل جراحی خواست تا به طور خصوصی با آقای صانعی صحبت کند. «معلوم شد ایشان امور لازمی برای گفتن به من داشتند که از آن همه مسائل بعضی را گفته‌ام یا خواهم گفت و بعضی را برای همیشه بین من و امام و خدا در سینه‌ام مکتوم خواهد ماند.»