جام جهانی ۲۰۲۶؛ آیا فوتبال سرانجام آمریکا را فتح خواهد کرد؟

روزهای گذشته، بسکتبال ورزش غالب در سراسر آمریکا بود و میلیون‌ها نفر شاهد آن بودند که تیم نیویورک نیکس پس از بیش از نیم قرن، نخستین قهرمانی خود را در فینال لیگ ملی بسکتبال آمریکا «ان‌بی‌ای» کسب کرد.

اما در یک بار ورزشی در مرکز شهر لس‌آنجلس، پشت میزی در گوشه سالن که با پرچم آمریکا پوشانده شده، اعضای «امریکن اوتلاوز» گرد هم آمده‌اند و بسکتبال کاملا از ذهنشان دور است.

این هواداران دوآتشه، از گروه رسمی هواداران تیم‌های ملی فوتبال مردان و زنان آمریکا، با پیراهن‌های تیم ملی آمریکا و پرچم‌ها و شال‌گردن‌هایی که دور خود انداخته‌اند، رفته بودند تا آخرین بازی دوستانه پیش از جام جهانی را برابر آلمان تماشا کنند.

کرک لوبو، که همراه دختران خردسالش آمده و آن‌ها نیز فوتبال بازی می‌کنند، می‌گوید: «در این مقطع، فوتبال برای من یعنی زندگی.» سپس اضافه می‌کند: «راستش من در کودکی علاقه‌ای به فوتبال نداشتم.»

کرک هم مانند بسیاری از آمریکایی‌ها با بسکتبال بزرگ شد. علاقه او به فوتبال بعدها شکل گرفت، ابتدا از راه بازی تفریحی و سپس با تماشای ستارگان جهانی مانند کریستیانو رونالدو.

فوتبال در کودکی و نوجوانی دنی مدینا، عضو دیگر «امریکن اوتلاوز»، هرگز اولویت نبود، اما علاقه او بعدها با تماشای لیونل مسی و کیلیان امباپه شکل گرفت.

دنی می‌گوید: «بیشتر آمریکایی‌ها بسکتبال، بیسبال یا ورزش‌های آمریکایی بازی می‌کنند، چون مدارس ابتدایی ما بچه‌ها را به سمت همین ورزش‌ها هدایت می‌کنند. بیشتر ورزشکاران سراغ ورزش‌هایی می‌روند که می‌تواند پول زیادی برایشان به همراه داشته باشد.»

اما انگیزه سود هم یکی از جذابیت‌های اصلی بود که باعث شد فیفا از همان ابتدا میزبانی جام جهانی ۲۰۲۶ را به ایالات متحده، مکزیک و کانادا بسپارد.

این دوره بزرگ‌تر جام جهانی، با اتکا به قراردادهای چند میلیارد دلاری پخش تلویزیونی و حمایت مالی، در تجاری‌ترین بازار ورزشی جهان برگزار می‌شود و قرار است به سودآورترین رویداد تاریخ ورزش تبدیل شود. فیفا نیز انتظار دارد تنها در سال جاری رکورد درآمد ۹ میلیارد دلاری را ثبت کند.

در ماه مه، جانی اینفانتینو، رئیس فیفا، با هیجان از ظرفیت اقتصادی فوتبال در آمریکا سخن گفت و یادآور شد که سهم این کشور از اقتصاد جهانی فوتبال فقط ۳ درصد است. به گفته او، همین سهم پایین نشان می‌دهد بازار آمریکا هنوز ظرفیت عظیمی برای رشد دارد و می‌تواند فرصتی هزار میلیارد دلاری برای سرمایه‌گذاران ایجاد کند.

هفته‌های پیش رو نشان خواهد داد که آیا این پدیده ورزشی و تجاری سرانجام آمریکا را فتح می‌کند یا اینکه خود این تورنمنت زیر فشار هزینه‌ها و مسائل سیاسی پیرامونش آسیب خواهد دید.

زمینه برای درخشش بزرگ‌ترین ستارگان فوتبال در مهم‌ترین صحنه این ورزش فراهم شده است، اما همین موقعیت می‌تواند نشان دهد دوستداران این ورزش تا چه اندازه آماده‌اند برای سازگار کردن فوتبال با این بازار تازه، آن را تغییر دهند.

جام جهانی ۱۹۹۴ که به‌طور کامل در آمریکا برگزار شد، همچنان پرتماشاگرترین جام جهانی تاریخ است و بیش از ۳/۵ میلیون هوادار را به ورزشگاه‌ها کشاند. آن تورنمنت به ورود فوتبال به جریان اصلی ورزش آمریکا کمک کرد. دو سال بعد، لیگ برتر فوتبال آمریکا، ام‌ال‌اس، تاسیس شد، اقدامی که یکی از شرط‌های فیفا برای میزبانی جام جهانی بود. اکنون نیز با سرمایه‌گذاری آمریکا در سراسر فوتبال اروپا، بسیاری امیدوارند فوتبال در آمریکا گام بزرگ دیگری به جلو بردارد.

جی‌تی بتسون، مدیر اجرایی فدراسیون فوتبال آمریکا، به بخش ورزشی بی‌بی‌سی گفت: «در سال ۱۹۹۴، بازار فوتبال در آمریکا بسیار نوپا بود، اما امروز ما لیگ‌های حرفه‌ای پررونق و برخی از بزرگ‌ترین ورزشگاه‌های جهان را داریم. تابستان امسال فرصتی فوق‌العاده برای ماست تا چهره فوتبال در آمریکا را دگرگون کنیم.»

ایمی بس، استاد مطالعات ورزشی در دانشگاه منهتن‌ویل، نیز معتقد است نگاه عمومی به فوتبال در آمریکا طی سه دهه گذشته به شکلی بنیادین تغییر کرده است.

او می‌گوید: «در سال ۱۹۹۴، هدف این بود که ثابت شود فوتبال می‌تواند در این کشور جایی داشته باشد. در سال ۲۰۲۶، پرسش این نیست که آیا فوتبال در اینجا جایی دارد یا نه، بلکه این است که فوتبال برای آمریکا چه معنایی دارد. در سال ۱۹۹۴، از فوتبال به عنوان ورزش آینده یاد می‌شد و اکنون آن آینده از راه رسیده است.»

لیگ برتر فوتبال آمریکا، ام‌ال‌اس، هم پایگاه هواداران فوتبال را گسترش داده و هم نفوذ تجاری این ورزش را، اما این گسترش رنگ‌وبویی کاملا آمریکایی داشته است. در این لیگ صعود و سقوط وجود ندارد و ارزش امتیاز باشگاه‌ها و درآمدزایی در مرکز توجه است. دکتر برندا السی، استاد تاریخ در دانشگاه هوفسترا در نیویورک، می‌گوید میان تصویر تجاری و صیقل‌خورده ام‌ال‌اس و روح مردمی فوتبال فاصله‌ای محسوس دیده می‌شود.

خانم السی می‌گوید: «ام‌ال‌اس تا حد زیادی از ان‌اف‌ال، لیگ فوتبال آمریکایی، و ام‌ال‌بی، لیگ برتر بیسبال، الگوبرداری کرده است، از جمله با صندلی‌های وی‌آی‌پی و جایگاه‌های لوکس. اما شریان حیاتی فوتبال آمریکا معمولا در فضاهایی بسیار ساده‌تر و مردمی‌تر جریان دارد، در زمین‌های فوتبال شرق لس‌آنجلس، میامی و فیلادلفیا.»

به نظر نمی‌رسد جام جهانی ۲۰۲۶ این شکاف میان چهره تجاری فوتبال و ریشه‌های مردمی آن را کم کند. افزایش شدید قیمت بلیت‌ها و هزینه‌های سفر ممکن است این تورنمنت را به رویدادی مخصوص گروهی محدود تبدیل کند، تا جایی که دیگر پرسش اصلی این نیست که آیا ورزشگاه‌ها پر می‌شوند یا نه، بلکه این است که چه کسانی توان مالی حضور در آن‌ها را دارند.

خانم بس می‌گوید: «خطر این است که کسانی که در ورزشگاه‌ها فوتبال را از نزدیک تجربه می‌کنند، بیش از پیش از قشر مرفه باشند. در چنین شرایطی، جام جهانی ممکن است به محصولی لوکس تبدیل شود، چیزی که با فوتبال مردمی و پرشوری که هواداران دوآتشه می‌شناسند، سازگار نیست.»

در ایالات متحده، بخش مهمی از هواداران دوآتشه فوتبال از دل جوامع مهاجر برخاسته‌اند و این ورزش برای آن‌ها پلی فرهنگی برای حفظ پیوند با سرزمین مادری بوده است.

خانم السی می‌گوید: «از اواخر قرن نوزدهم تاکنون، مهاجران به فوتبال آمریکا جان و پویایی بخشیده‌اند، از ایتالیایی‌ها و ایرلندی‌ها گرفته تا مهاجران امروز آمریکای لاتین و آفریقا.»

این نقش مهاجران در میان اعضای «امریکن اوتلاوز» در همان بار ورزشی به‌روشنی دیده می‌شود.

دیوید رندون، که در چهار سالگی از گواتمالا به آمریکا آمد و اکنون در شرق هالیوود زندگی می‌کند، می‌گوید: «این کشور چیزهای زیادی به من داده است. به همین دلیل از آن حمایت می‌کنم.» او ۱۹۹۴ را نقطه عطف می‌داند و می‌گوید: «شور و علاقه به فوتبال در جنوب کالیفرنیا از آن زمان به شکل چشمگیری رشد کرده است.»

کارلوس رودریگز هم که والدینش از مکزیک به آمریکا آمده‌اند و همراه پسرش آخرین بازی تدارکاتی آمریکا پیش از جام جهانی را تماشا می‌کند، همین نظر را دارد. او می‌پرسد: «چه کسی فکرش را می‌کرد روزی مسی را اینجا ببینیم؟» و می‌گوید: «این لیگ کم‌کم در حال رشد است و جهان هم متوجه آن شده است.»

اما در یک زمینه، آمریکا از پیش از سال ۱۹۹۴ پیشتاز فوتبال جهان بوده است.

خانم بس می‌گوید: «ایالات متحده در فوتبال یک قدرت واقعی و تثبیت‌شده بین‌المللی دارد، تیم زنان.»

تیم زنان آمریکا چهار بار قهرمان جام جهانی شده، پنج مدال طلای المپیک گرفته و در سال ۲۰۲۲ با فدراسیون فوتبال آمریکا به توافقی تاریخی برای دستمزد برابر دست یافته است.

خانم السی می‌گوید: «زنان و دختران همیشه از پایه‌های اصلی جامعه فوتبال آمریکا بوده‌اند.»

موفقیت آن‌ها در شکل‌گیری جایگاه فوتبال در آمریکا نقش مهمی داشته است، اما این جایگاه حالا قرار است وارد مرحله تازه‌ای شود.

در سال ۱۹۹۴، بسیاری از هواداران جام جهانی را از روزنامه‌ها و خلاصه بازی‌ها پس از مسابقه پیگیری می‌کردند. اما جام جهانی ۲۰۲۶ در لحظه و از مسیرهای گوناگون پیش چشم مخاطبان خواهد بود و نادیده گرفتنش به‌مراتب سخت‌تر است.

خانم السی می‌گوید: «حتی نسل زد و نسل آلفا، از جمله کسانی که خودشان فوتبال بازی نمی‌کنند، با ویدیوهای کوتاه، جنجال‌ها و ستاره‌های نوظهور روبه‌رو خواهند شد.»

فرهنگ فوتبال اکنون بسیار فراتر از رسانه‌ها و شیوه‌های سنتی پخش گسترش یافته است و بعضی بازیکنان شهرت جهانی خود را تقریبا فقط از راه شبکه‌های اجتماعی به دست آورده‌اند.

خانم بس می‌گوید: «امروز شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های فانتزی ورزشی، بازی‌های ویدئویی، شرط‌بندی، باشگاه‌های محلی، سطح‌های مختلف لیگ یو‌اس‌ال، ام‌ال‌اس و فوتبال بین‌المللی همه در کنار هم وجود دارند. ارتباط با فوتبال جهان دائمی شده است.»

در بار ورزشی، اعضای «امریکن اوتلاوز» میان دو نیمه سرگرم خوردن و نوشیدن‌اند و گفت‌وگو کم‌کم به آینده فوتبال پس از جام جهانی ۲۰۲۶ می‌کشد. کرک به فرصتی فکر می‌کند که این مسابقات می‌تواند برای پررنگ‌تر کردن جایگاه فوتبال در زندگی ورزشی آمریکایی‌ها فراهم کند.

او می‌گوید: «آمریکایی‌ها وقتی جذب فوتبال می‌شوند که بازی شطرنج‌وار آن را بفهمند، وقتی درک کنند گل زدن برای یک جامعه چه معنایی دارد و پیروزی در کنار همان جامعه چقدر ارزشمند است.»