مهاجران افغان در حسرت انتخاب

این روزها در افغانستان، همه جا صحبت از انتخابات است و چشم‌‌ها همه به دهان نامزدها دوخته شده که چه می‌گویند و برای آینده این کشور چه چیزی در بساط برنامه‌های شان دارند.

افغان‌ها آماده می‌شوند که تا کمتر از ۲۰ روز بعد، به پای صندوق‌های رای بروند و داستان اولین انتقال قدرت دموکراتیک و مسالمت‌آمیز در تاریخ افغانستان را رقم بزنند.

اما در این بازار گرم رقابت‌های انتخاباتی و در میان این تب و تابی که افغانستان را در آستانه انتخابات فرا گرفته، جای خالی تعداد زیادی از شهروندان این کشور را به وضوح می‌توان دید.

میلیون‌ها افغان مهاجری که بنا به هر دلیلی، سال‌های کم یا زیادی می‌شود که در خارج از افغانستان زندگی می‌کنند و دولت و کمیسیون مستقل انتخابات این کشور، نتوانسته‌اند زمینه‌ای را فراهم کنند تا اینها نیز در این مهم‌ترین تحول سیاسی تاریخ کشورشان، سهمی داشته باشند.

مقام‌های کمیسیون انتخابات افغانستان در ابتدا اعلام کردند که تنها افغان‌های مقیم در ایران و پاکستان می‌توانند در انتخابات پیش رو شرکت کنند.

دلیل این اقدام کمیسیون در دسترس نبودن آمار دقیقی از تعداد افغان‌های ساکن در دیگر کشور‌ها بود.

اما بعدا اعلام شد که به دلیل در اختیار نداشتن منابع مالی کافی، برگزاری این انتخابات در ایران و پاکستان نیز منتفی است.

آن سوی دریا

در داخل افغانستان، نگاه‌ها به افغان‌های خارج از کشور به صورت کلی دو گونه است:

عده‌ای به آنها به چشم شهروندانی نگاه می‌کنند که در مواقع مورد نیاز می‌توانند به عنوان اهرم‌های فشار سیاسی بر دولت افغانستان و کشورهایی عمل کنند که به نحوی در تعیین سرنوشت افغانستان و خوب و بد آن سهمی دارند.

این مساله بخصوص زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که در مواردی خاص، افغان‌های داخل کشور به دلایل مختلف سیاسی، فرهنگی و امنیتی، آزادی عمل کمتری داشته باشند و نتوانند آنگونه که باید، صدای اعتراض خود را بلند کرده و خواسته‌هایشان را بیان کنند.

افغان‌های مهاجر نقش مهمی هم در رساندن پیام و صدای آنهایی که در داخل هستند به کشورهای مختلف و نهادهای بین‌المللی بازی می‌کنند.

اما در مقابل کسانی هم هستند که افغان‌های بیرون از کشور را 'خارج نشین‌های مرفه و بی‌دردی' می‌دانند که نفس شان از جای گرم بلند می‌شود و تنها بلد هستند از حاشیه امنی که در آن زندگی می‌کنند، شعار‌های دهن‌پرکن و زیبا سر بدهند.

از این دیدگاه، موضع‌گیری‌های گاه و بیگاه افغان‌های بیرون از کشور که عموما هم از سر ناآگاهی و بی اطلاعی از واقعیت‌های درونی دولت و جامعه افغانستان خوانده می‌شود، بیشتر از آنکه نفعی به داخلی‌ها برساند، سبب بدتر شدن اوضاع و کورتر شدن گره مشکلات در داخل می‌شود.

این سوی دریا

اما افغان‌های خارج از کشور که بعضی از آنها سال‌های بسیار زیادی را به دور از شهر و دیار خود زندگی کرده‌اند و حتی خیلی از آنها تابعیت کشوری را دارند که در آنجا ساکن هستند، چه نگاهی به افغانستان و افغان‌ها و هر آنچه که در آنجا می‌گذرد دارند؟

زهرا جعفری، فارغ‌التحصیل حقوق که چند سالی را هم در افغانستان به عنوان وکیل مدافع کار کرده، در ترکیه زندگی می‌کند.

خودش می‌گوید که نزدیک به یک سال پیش از افغانستان به ترکیه آمده است.

او که تجربه شرکت در چند انتخاباتی را دارد که در سال‌های گذشته در افغانستان برگزار شده، می‌گوید از اینکه به عنوان یک شهروند افغانستان نمی‌تواند در انتخابات شانزدهم حمل سال آینده شرکت کند، احساس بدی دارد.

زهرا به این باور است که نیاز به فراهم کردن زمینه مشارکت افغان‌های خارج از کشور در انتخابات موضوعی کاملا بدیهی است و دولت افغانستان باید این زمینه را فراهم می‌کرد.

شکیب حمیدی ، پرستار است و ۱۸ سال پیش به آلمان آمده است.

او می‌گوید با وجود اینکه سال‌ها از کشور خود به دور بوده اما هنوز هم دلش مانند همه افغان‌ها برای وطنش می‌تپد و می‌خواهد در رقم زدن سرنوشت سیاسی سرزمین خود نقشی داشته باشد.

به باور او شانس مشارکت سیاسی و حق تعیین سرنوشت آینده افغانستان، از او و میلیون‌ها افغان دیگر که در بیرون از کشور زندگی می‌کنند، گرفته شده است.

شکیب معتقد است که افغان‌های مقیم هر کشور می‌توانستند هیاتی را به نمایندگی از خود برگزینند تا وظیفه نظارت بر انتخابات و شمارش آرای ریخته شده به صندوق‌ها را در همان کشور بر عهده بگیرند و این به شفاف‌تر شدن روند انتخابات هم کمک می‌کرد.

اما رویا زمانی، سینماگر و فعال مدنی مقیم انگلستان نظر دیگری دارد.

او می‌گوید خوشحال است از اینکه نمی‌تواند در انتخابات پیش رو شرکت کند و رای بدهد، چرا که هیچ کدام از نامزدها مورد اعتماد او نیست.

به گفته او بیشتر نامزدها امتحان خود را قبلا داده‌اند و نیازی به آزمودن دوباره آنها نیست.

رویا به این باور است که به دلیل شرایط خاص حاکم بر افغانستان، امکان نامزدی و انتخاب شدن خدمت‌گزاران واقعی و افراد دلسوز وجود ندارد.

با این هم رویا می‌گوید: "ما هرچند از افغانستان دوریم لیکن ما و فرزندان ما در آینده خواهان زندگی و بازگشت به وطن هستیم و باید حق رای داشته باشیم."

او می‌گوید، ندادن حق رای به افغان‌های بیرون از کشور، دور از انصاف است.

الیاس علوی شاعر است و ۱۰ سال از افغانستان دور بوده است.

او در استرالیا زندگی می‌کند.

الیاس می گوید: " احساس می‌کنم از اساسی‌ترین حقم به عنوان یک شهروند در تعیین سرنوشت کشورم محروم شده‌ام. فکر می‌کنم اراده‌ای عمدی در درون حکومت افغانستان وجود دارد که شرکت شهروندان خارج از کشور [در انتخاب] را به نفع خود نمی‌داند."

به باور الیاس همه چیز به انتخابات پیش رو بستگی دارد. اوضاع امنیتی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، وابسته به برگزاری موفقانه این انتخابات است.

او نگران بازگشت به دوره‌های سیاه و تاریک گذشته، در صورت برگزار نشدن و یا برگزاری ناموفق انتخابات ماه حمل است.

نیلاب نوازی، در جمهوری چک زندگی می‌کند و دانشجو است.

او آرزو دارد روزی در افغانستان صلح و آرامش حاکم شود و او بتواند به کشورش بازگردد.

نیلاب می‌گوید: "از اینکه به عنوان یک شهروند افغان نمی‌توانم در انتخابات آینده ریاست جمهوری شرکت کنم، بسیار متاثر هستم و آرزو دارم که در انتخابات بعدی شریک باشم."

او از افغان های داخل کشور می‌خواهد که از حقی که قانون به آنها داده درست استفاده کنند تا آینده خود و فرزندان شان تضمین شود.

حکایت همچنان باقیست

دقیقا مشخص نیست چه تعداد از شهروندان افغانستان در خارج از این کشور زندگی می‌کنند.

آمار‌ غیر رسمی نشان می‌دهد که این رقم چیزی در حدود ۵ تا ۶ میلیون نفر است.

مهاجرت افغان‌ها به کشورهای مختلف دنیا، روندی است که سال‌ها پیش آغاز شده و هنوز هم ادامه دارد.

گفته می‌شود که با نزدیک‌تر شدن زمان خروج نیروهای بین‌المللی از افغانستان، بر تعداد افغان‌هایی هم که تلاش می‌کنند از راه‌های مختلف خود را به دیگر کشورها برسانند، افزوده شده است.

با این حساب به نظر می‌رسد دولت افغانستان باید فکری اساسی برای مشارکت شهروندان مهاجرش، در تعیین سرنوشت سیاسی خود و کشورشان در سال‌های آینده و دروه‌های پیش روی انتخابات کند.

شهروندانی که چه مهاجرانی باشند که از بد حادثه به جای امنی پناه برده‌اند و چه خارج نشینانی مرفه و بی‌درد، اما در نهایت امر، افغان هستند.