۲۷ پرواز در ۲۴ مسابقه؛ جت رئیس فیفا معادل «۷۸ نفر در یک سال» گازهای گلخانه‌ای تولید کرده است

در دو هفته ابتدایی مسابقات جام جهانی امسال، جانی اینفانتینو، رئیس فدراسیون جهانی فوتبال با حضور در ۲۴ مسابقه در نقاط مختلف آمریکای شمالی، هزاران کیلومتر را با هواپیما پیموده است.

جام جهانی ۲۰۲۶ در شانزده شهر از سه کشور میزبان، یعنی آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار می‌شود. همچنین با افزایش تیم‌های شرکت‌کننده در این دوره، تعداد مسابقات هم بیشتر شده است.

اینفانتینو در سند راهبرد فیفا برای پایداری و حقوق بشر در جام جهانی ۲۰۲۶ نوشته است: «فرقی نمی‌کند موضوع، تغییرات اقلیمی باشد یا حقوق بشر، بیماری‌ها و معلولیت‌ها؛ ما متعهدیم سهم خود را ایفا کنیم.»

اما بررسی بی‌بی‌سی نشان می‌دهد هواپیمای جت اختصاصی فیفا و اینفانتینو، در دو هفته ابتدایی ۲۷ پرواز انجام داده و به شهرهای مختلف رفته است. تا جایی که رئیس فیفا هم زمان در دو مسابقه مختلف دیده شده است.

برآوردها نشان می‌دهد تاثیر زیست‌محیطی این جت در این دو هفته، تقریبا معادل میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای ۷۸ نفر در طول یک سال کامل بوده است.

اینفانتینو چه مسافتی را طی کرده است؟

رئیس فیفا در مرحله گروهی، روزانه در دو مسابقه حضور داشته؛ مسابقاتی که گاهی در شهرهایی با صدها یا حتی هزاران کیلومتر فاصله از یکدیگر برگزار می‌شدند. او در برخی روزها حتی سه پرواز جداگانه انجام داده است.

اینفانتینو پیش از این هم بارها با یکی از جت‌های اختصاصی هواپیمایی قطر دیده شده بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که در این جام جهانی او از هواپیمای گلف‌استریم مدل G650ER استفاده می‌کند.

بی‌بی‌سی از فیفا خواست این موضوع را تایید کند، اما پاسخی دریافت نکرد. با این حال، بررسی داده‌های سامانه‌های رهگیری پرواز نشان می‌دهد مقصد تمام پروازهای این هواپیما با عکس‌های منتشرشده از حضور اینفانتینو در ورزشگاه‌های همان شهرها در همان تاریخ‌ها مطابقت دارد.

طولانی‌ترین پرواز اینفانتینو در دو هفته نخست مسابقات، ۴۵۰۷ کیلومتر بود؛ پروازی که ۱۳ ژوئن از ونکوور به میامی انجام شد. او پیش از آن، دیدار استرالیا و ترکیه را از نزدیک تماشا کرده بود.

البته همه سفرهای او طولانی نبود. برای مثال در ۲۲ ژوئن، جت اختصاصی او تنها ۱۴۸ کیلومتر از فیلادلفیا به فرودگاه تیتربورو در ایالت نیوجرسی پرواز کرد.

اینفانتینو در آن روز مسابقه‌ای در نیوجرسی تماشا نکرد، اما صبح روز بعد در استودیوی شبکه فاکس نیوز در نیویورک، که در همسایگی نیوجرسی قرار دارد، مصاحبه‌ای انجام داد و سپس همان روز برای تماشای مسابقات راهی بوستون و تورنتو شد.

۱۵ ژوئن، پر رفت‌ و آمدترین روز اینفانتینو در طول مسابقات بود؛ البته اگر پروازهای شبانه را در نظر نگیریم.

او ابتدا حدود ۴ هزار کیلومتر را از میامی تا سیاتل پرواز کرد تا دیدار بلژیک و مصر را از نزدیک تماشا کند. سپس حدود ۱۵۴۵ کیلومتر به سمت جنوب و لس‌آنجلس پرواز کرد تا همان شب، مسابقه ایران و نیوزیلند را از نزدیک ببیند.

یکی دیگر از روزهای پر رفت‌ و آمد او، ۲۶ ژوئن بود. جت اختصاصی اینفانتینو از میامی برخاست، توقف کوتاهی در دالاس داشت و سپس راهی سیاتل شد تا شاهد مسابقه مصر و ایران باشد.

این هواپیما حدود پنج ساعت پس از فرود در سیاتل، دوباره پرواز کرد و با پیمودن ۴۳۴۵ کیلومتر به میامی بازگشت.

اینفانتینو روز بعد، بیست‌ و چهارمین و آخرین مسابقه خود در مرحله گروهی را در میامی تماشا کرد؛ دیداری که در آن پرتغال به مصاف کلمبیا رفت.

بررسی‌های بی‌بی‌سی نشان می‌دهد که این جت اختصاصی از آغاز جام جهانی تا ۲۷ ژوئن، دست‌کم ۵۰ هزار کیلومتر پرواز کرده و در مجموع بیش از ۶۶ ساعت در آسمان بوده است.

این سفرها چقدر آلاینده‌اند؟

پرواز با جت اختصاصی معمولا آلاینده‌ترین شیوه حمل ‌و نقل هوایی به شمار می‌رود، زیرا حجم زیادی از گازهای گلخانه‌ای را وارد جو می‌کند؛ گازهایی که عامل اصلی گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی هستند.

هواپیمایی که گفته می‌شود اینفانتینو از آن استفاده می‌کند، به طور متوسط ۱۸۱۷ لیتر سوخت در هر ساعت مصرف می‌کند.

بر اساس محاسباتی که با استفاده از معیارهای دولت بریتانیا برای برآورد انتشار گازهای گلخانه‌ای انجام شده، این هواپیما تنها در مرحله گروهی مسابقات حدود ۵۱۶ تن دی‌اکسیدکربن معادل (CO₂e) منتشر کرده است.

البته این عدد صرفا برآورد است و میزان دقیق سوخت مصرفی در هر پرواز مشخص نیست. چرا که معمولا هواپیما هنگام برخاستن و فرود، سوخت بیشتری مصرف می‌کند.

بر اساس آمار اتحادیه اروپا، میانگین انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای هر فرد در جهان ۶/۵۶ تن دی‌اکسیدکربن معادل است.

بنابراین، تخمین زده می‌شود سفرهای اینفانتینو در این دو هفته، به اندازه انتشار گازهای گلخانه‌ای حدود ۷۸ نفر در طول یک سال کامل، آلایندگی ایجاد کرده باشد.

این جت ظرفیت حمل ۱۹ نفر را دارد، اما مشخص نیست در هر پرواز چند نفر در آن حضور داشته‌اند؛ بنابراین امکان محاسبه میزان آلایندگی برای هر مسافر به‌صورت جداگانه وجود ندارد.

سخنگوی فیفا درباره این سفرها به بخش ورزش بی‌بی‌سی گفت: «رئیس فیفا همراه با مسئولان مربوطه به طور معمول برای انجام ماموریت‌های اداری و امور مرتبط با مسابقات سفر می‌کند و هر زمان که امکان داشته باشد، تلاش می‌کند از فدراسیون‌های عضو فیفا هم بازدید کند.»

«گاهی این سفرها با پروازهای تجاری، از جمله شرکت‌های هواپیمایی ارزان‌قیمت انجام می‌شود و گاهی هم از پروازهای چارتر خصوصی استفاده می‌شود؛ بسته به اینکه کدام گزینه کارآمدتر و مقرون‌ به‌ صرفه‌تر باشد.»

بی‌بی‌سی از فیفا پرسید که آیا بخشی از سفرهای مربوط به جام جهانی با پروازهای تجاری انجام شده است یا خیر، چه تعداد مسافر در جت اختصاصی حضور داشته‌اند و آیا فیفا برای جبران این میزان آلایندگی اقدامی انجام داده است یا نه؛ اما این پرسش‌ها بی‌پاسخ ماند.

فردی دیلی، عضو شبکه اقدام اقلیمی ورزش (Cool Down)، استفاده اینفانتینو از جت اختصاصی را نمونه‌ای آشکار از ناکامی‌های فیفا در حوزه محیط زیست و پایداری توصیف کرد.

دیلی که پژوهشگر دانشگاه ساسکس هم هست، می‌گوید: «این که اینفانتینو تصمیم گرفته برای حضور در جام جهانی از جت اختصاصی استفاده کند، کاملا با مسئولیت مدیران ارشد فیفا در زمینه مسائل زیست‌محیطی در تضاد است.»

دهم اوکلر، کارشناس حمل ‌و نقل پایدار در فدراسیون اروپایی حمل‌ و نقل و محیط زیست نیز می‌گوید: «جت‌های اختصاصی تاثیری کاملا نامناسب بر محیط زیست دارند. میزان آلایندگی آن‌ها بین ۵ تا ۱۴ برابر هواپیماهای تجاری و ۵۰ برابر قطارها است.»

فیفا پیش از آغاز جام جهانی چه وعده‌های زیست‌محیطی داده بود؟

فیفا متعهد شده است که تا سال ۲۰۳۰ میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را ۵۰ درصد کاهش دهد و تا سال ۲۰۴۰ به صفر برساند.

این نهاد برای جام جهانی ۲۰۲۶ هم مجموعه‌ای از تعهدات زیست‌محیطی را اعلام کرده بود، از جمله اسکان تیم‌ها در مناطق نزدیک به محل مسابقات برای کاهش سفرهای هوایی، افزایش بهره‌وری انرژی با ترویج استفاده از خودروهای برقی، حمل‌ و نقل عمومی و صرفه‌جویی در مصرف آب و استفاده از ورزشگاه‌های موجود به جای ساخت استادیوم‌های جدید.

با این حال، حتی پیش از آغاز مسابقات در ۱۱ ژوئن هم برخی دانشمندان حوزه محیط زیست نسبت به ابعاد گسترده این تورنمنت و پیامدهای زیست‌محیطی آن تردیدهایی جدی مطرح کرده بودند.

گزارشی که در سال ۲۰۲۵ از سوی سازمان «دانشمندان برای مسئولیت جهانی» منتشر شد، برآورد کرده است که ردپای کربنی جام جهانی ۲۰۲۶ ممکن است به حدود ۹ میلیون تن دی‌اکسیدکربن معادل برسد.

در این گزارش آمده است که این میزان تقریبا دو برابر میانگین چهار دوره گذشته جام جهانی خواهد بود و این رقابت‌ها را به آلاینده‌ترین جام جهانی تاریخ تبدیل می‌کند.

در سال ۲۰۲۳ هم یکی از نهادهای نظارتی سوئیس اعلام کرد که ادعای فیفا در مورد اینکه جام جهانی ۲۰۲۲ قطر نخستین جام جهانی تاریخ با انتشار خالص کربن صفر خواهد بود، نادرست است.

فیفا در واکنش گفت: «ما کاملا آگاهیم که تغییرات اقلیمی یکی از مهمترین چالش‌های عصر حاضر است و معتقدیم هر یک از ما باید برای مقابله با آن، اقدامات فوری و پایدار انجام دهیم.»

اینفانتینو در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، هر ۶۴ مسابقه را از نزدیک تماشا کرد؛ تورنمنتی که هشت ورزشگاه آن حداکثر حدود یک ساعت با یکدیگر فاصله داشتند.

اما جام جهانی ۲۰۲۶ که سراسر آمریکای شمالی را در بر گرفته، چالشی کاملا متفاوت برای رئیس فیفا ایجاد کرده است.