فرمان حجاب اجباری طالبان؛ 'به نظر می‌آید که زن بودن در افغانستان جرم است'

ثریا می‌گوید: "ناامید می‌شوم وقتی به یاد می‌آورم افرادی در خیابان می‌آمدند و از من می‌خواستند صورتم را بپوشانم...حتی وقتی به دیدن خیاط رفتم، پیش از این که بتوانم حرفی بزنم به من گفت صورتم را بپوشانم."

ثریا (نام مستعار) که یک تجارت کوچک در کابل دارد، هرگز باور نمی‌کرد که روزی او را مجبور به پوشیدن برقع کنند، مانند آنچه که طالبان در اولین دوره حکومت خود در اواخر دهه ۱۹۹۰ به اجرا گذاشتند. آخرین محدودیت در مورد صورت زنان بود، زمانی که در ۷ ماه مه سال جاری، پس از آن که حاکمان افغانستان برای اولین بار پس از دو دهه، اعلام کردند که زنان باید در انظار عمومی تمام صورت خود را بپوشانند.

مقام‌های طالبان، فرمان حجاب و نوعیتی آن را که شرح داده بودند، در اول "توصیه" توصیف کردند، اما سپس مجازاتی را برای هرکسانی که از آن تبعیت نکند، تعیین کردند.

وقتی که ثریا این هفته مثل معمول به مغازه‌های غرب کابل رفت، متوجه تغییر دیگری شد. نمایندگان طالبان در داخل مغازه‌های لباس زنانه بودند تا ببینند که فروشند‌ها چه می‌فروشند و اینکه آیا لباس‌های سفارشی "مناسب" است یا نه.

ثریا می‌گوید: "وحشت‌زده شدم".

از زمان بازگشت طالبان به قدرت در آگوست/اوت ۲۰۲۱، آنها احکام مختلفی را صادر کرده‌اند که زنان را از بیشتر مشاغل دولتی، تحصیلات متوسطه و سفر طولانی تر از حدود ۷۰ کیلومتر بدون "محرم" (همراه مرد) منع کرده است.

برخی از زنان در افغانستان می‌گویند که فرمان استفاده از حجاب تازه‌ترین حمله به حقوق انسانی آنهاست.

ثنا نیز که پس از تسلط طالبان، کار خود را از دست داده و با مشکل مالی مواجه است، می‌گوید: "به نظر می‌آید که زن بودن در افغانستان جرم است".

او گفت: "مهم نیست که برای پوشش من چه چیزی را تعیین می‌کنند. در هر حال من خانه‌ام را ترک نمی‌کنم، اوضاع ناامیدکننده‌ای است."

سرپرست مرد اختیاردار است

اکثر زنان افغان قبلاً هم به‌نوعی حجاب داشتند، چادر/روسری که سر و گردن را می پوشاند. اما محدودیت‌های جدید، زنان را ملزم به استفاده از روبنده کامل می‌کند که صورت را بدون چشم‌ها می‌پوشاند، یا برقع که تمام بدن، از جمله صورت را با پرده تور جلو چشم، را می‌پوشاند.

"محرم" یا سرپرست مرد که معمولا مردی از بستگان نزدیک است، باید بر پوشش زن نظارت کنند، در غیر این صورت ممکن است مجازات شود. در صورت تخطی زن، سرپرست مرد او ممکن است به وزارت امر به معروف احضار شود و احتمالاً حتی به دادگاه طالبان فرستاده شود و به مدت سه روز زندانی شود. زنان شاغل ممکن است از کار اخراج شوند.

برخی از زنان نسبت محدودیت‌ها احساس اضطراب جدید دارند، و برخی با به خطر انداختن امنیت خود اعتراض می‌کنند.

گروهی در کابل این هفته با پوشیدن لباس‌های سنتی به قانون پوشش اعتراض کردند.

مریم، یکی از معترضان می‌گوید: "در هشت ماه گذشته، طالبان برای ما هیچ کاری دیگری جز اینکه لباس‌های ما را کنترل کند، نکرده‌است، بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی وجود دارد و طالبان اول این مسائل را حل نمی‌کند".

برخی از معترضان به بی‌بی‌سی گفتند وقتی روز سه‌شنبه برای اعتراض به خیابان‌ها آمدند، توسط افراد طالبان متفرق شدند.

هاجر می‌گوید: "دو ساعت مرا سرپا نگهداشتند، موبایلم را گرفتند و تهدید کردند که ما را به حوزه پلیس خواهند برد".

بخش افغانستان بی‌بی‌سی برای واکنش مقام‌های طالبان در مورد این رویداد تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد.

نافرمانی در خیابان‌ها

انوشه، یک فعال حقوق زنان در کابل می‌گوید که او نیز تصمیم گرفته است که در برابر این (فرمان) بایستد. "روز اول فرمان من با پسر ۱۲ ساله‌ام عمداً با لباس عادی به تمام نقاط شهر گشت و گذار کردم و چهره‌ام را نشان می‌دادم. می‌خواستم با یکی از اعضای طالبان روبرو شوم تا آنها را به چالش بکشم."

شکیبا که می‌گوید یک خداناباور است، مصمم است که باوجود برخوردهای اخیرش با ماموران طالبان در برابر هر گونه فشار برای تغییر نحوه پوشش مبارزه کند. یک بار در راه رفتن به دانشگاه، یک مامور طالبان او را به خاطر نپوشیدن لباس مناسب متوقف کرد.

او می‌گوید: "سعی کردم دلیل گرمی زیاد هوا را بیاورم، اما او اصرار کرد باید خودم را بپوشانم".

شکیبا می‌گوید که او همیشه در جامعه افغانستان برای انطباق با نحوه پوشش احساس فشار می‌کرده است، از جمله حتی از سوی اعضای مرد خانواده‌اش.

او می‌گوید: "تفاوت این است که من حالا در دو جبهه مبارزه می‌کنم، با خانواده‌ام و با ماموران طالبان...می‌ترسم، اما چاره‌ای جز مبارزه در برابر آن ندارم."

محدودیت‌‌های سفر

این تنها محدودیتی نیست که او با آن مواجه است. اخیراً طالبان مانع سوار شدن او به هواپیما برای رفتن به ایران برای تحصیل شدند، زیرا همراه مرد نداشت.

او می‌گوید:"سعی کردم به طالبان توضیح بدهم که نمی‌توانم کسی را با خودم به ایران ببرم، اما آنها گوش نمی‌دهند."

در ماه مارچ/مارس، طالبان برای جلوگیری از سوار شدن زنان به پروازهای داخلی یا خارجی بدون "محرم" (همراه مرد)، محدودیت‌هایی را وضع کردند. آنها همچنین گفتند که زنانی که قصد سفرهای طولانی جاده‌ای دارند، تنها در صورت همراهی یکی از بستگان مرد می‌توانند سفر کنند.

فرشته نیز مانند شکیبا نگران آینده خودش است. پدرش زمانی که او تنها یک سال داشت درگذشته است و نداشتن یک همراه مرد در خانواده‌اش حالا رفت‌وآمد او را محدود می‌کند.

او مدت‌ها با خانواده‌اش مبارزه می‌کرد تا حق کار در خارج از خانه را داشته باشد، و برای مدتی شغلی به عنوان مددکار اجتماعی داشت و با خواهرش به کنفرانس‌ها می‌رفت. "امیدوار بودم زمانی که از دانشگاه فارغ التحصیل شدم بتوانم تحصیلاتم را در خارج از کشور در مقطع کارشناسی ارشد ادامه دهم، اما حالا امیدوار نیستم."

یادداشتی از دانشگاه

فرشته این هفته از استادانش یادداشتی دریافت کرد که در آن اصرار داشتند که او و همکلاسی‌های دختر او از فرامین جدید طالبان در مورد پوشش پیروی کنند.

او می‌گوید:"من کمی بیشتر لباس می‌پوشم چون نگرانم اگر به خانه‌ام بیایند و مردی در خانه نباشد...اما نه آنقدر که طالبان می‌خواهد".

اما داستان برخی از همکلاسی‌های او متفاوت است. فرشته می‌گوید: "آنها به من گفته‌اند که حجاب کامل خواهند پوشید، زیرا پدرشان در مورد عواقب آن به آنها هشدار داده‌اند."

نجمه، فارغ التحصیل دانشگاه هرات فکر می‌کند که زمان آن فرا رسیده است که جامعه جهانی در مورد حقوق زنان بر طالبان بیشتر فشار وارد کند.

او می‌گوید: "این موضوع قلبم را می‌شکند، خیلی احساس ضعف می‌کنم، چراکه احساس می‌کنم چاره‌ دیگری جز تبعیت از این قوانین احمقانه ندارم."

"این که وضعیت چقدر بد است را نمی‌توانم توضیح دهم، آنها به زنان و دختران فشار می‌آورند و ما را داخل قفس گذاشته‌اند."

* گزارش تکمیلی از عالیه فرزان.

* در این گزارش نام‌ افراد برای حفظ امنیت‌شان تغییر داده شده است.