شب یلدا از هرات تا کوهپایه‌های هندوکش

تجلیل از شب یلدا یا جشن شب یلدا که در افغانستان به آن شب "چله" یا "چله‌نشینی" هم می‌گویند سابقه‌ای طولانی در تاریخ این کشور دارد. این فرهنگ بیشتر در کشور‌های ایران، افغانستان و تاجیکستان امروزی مرسوم اسـت.

مردم افغانستان نیز در شب‌های یلدا کتاب شعر و اساطیر می‌خوانند و معمولا بزرگان خانواده‌ها در این شب‌ها برای آرامش، رفاه و برآورده شدن اهداف و مرام جوانان، نیایش و دعا می‌خوانند.

با این همه جشن یلدای امسال در افغانستان به وسعت سال‌های پیش گسترده نبود. شاید تسلط طالبان یا وضعیت بحران اقتصادی در این کشور مانع از آن شده بود.

اگرچه رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در ولایت بلخ خود در یکی از مراسم ویژه مشاعره به مناسبت شب یلدا شرکت کرده بود و به قول آژانس اطلاعاتی باختر وی تاکید کرده است که میراث‌های کهن و ناملموس افغانستان باید حفظ شود.

در همین حال تلویزیون خصوصی طلوع نیز شب گذشته برنامه ویژه شب یلدا داشت که در آن موسیقی زنده پخش شد.

درهمین حال شماری از اعضای "جبهه مقاومت ملی" نیز با انتشار ویدیوی از کوهپایه‌های هندوکش در منطقه اندراب ولایت بغلان اعلام کرده‌اند که از شب یلدا در آنجا تجلیل کردند.

این افراد که مسلح هستند و خود را اعضای "جبهه مقاومت ملی" می‌خوانند، با ارسالی ویدیویی‌که نشان می‌دهد، دور آتش جمع شده‌اند، بر اهمیت شب یلدا و جایگاه آن در فرهنگ افغانستان تاکید کرده‌اند.

مردمی که در افغانستان از شب‌های یلدا استقبال می‌کنند، معمولا تا سپیده‌دم بیدار می‌مانند، شماری قصه می‌گویند و برخی‌ها هم اشعار مولانا جلال الدین محمد بلخی و حافظ شیرازی را در جمع هم می‌خوانند.

"جنبش خودجوش زنان مبارز افغانستان" نیز می‌گوید امسال این جشن را درحالی برگزار کرد که اوضاع فرهنگی و اقتصادی در افغانستان در حال فروپاشی است.

در ویدیو دیده می‌شود که برخی از اعضای این جنبش در اطراف سفره‌ای نشسته و هر کدام به نوبت شعری به این مناسبت می‌خواند.

یکی از اعضای این جنبش به بی‌بی‌سی گفت که برگزاری از شب یلدای امسال را به ویژه با در نظرداشت شرایط فعلی برنامه ریزی کرده‌اند تا از این سنت فرهنگی پاسبانی کنند. او گفت که در مراسم شب یلدا اعضای این جنبش می‌خواستند به نخست وزیر پاکستان نیز پیام واضحی داشته باشند که مردم افغانستان دارای سنت‌ها و فرهنگ‌های دیرینه‌اند که نمی‌شود آن‌ها را دست کم گرفت.

شمار زیادی از کاربران شبکه‌های اجتماعی در افغانستان و بیرون از آن نیز با انتشار تصاویری از سفره‌های رنگین شب یلدا، به استقبال آن رفتند.

صالح محمد خلیق، رئیس پیشین اطلاعات و فرهنگ ولایت بلخ در فیس بوک خود نوشته است که از شب یلدا در کتابخانه عامه فردوسی در شهر مزار و همچنین در منزل شان تجلیل کردند.

جشن شب یلدا یکی از کهن‌ترین رویدادهای فرهنگی آریایی‌هاست. یلدا بلندترین شب سال است و برخی‌ها به این باورند کسانی‌که زمستان را با خوردن میوه‌های‌ تابستانی شروع می‌کنند، در فصل سرما بیمار نخواهند شد.

خوردن هندوانه و انار یکی از مهم ترین سنت‌های‌ این شب اسـت.

انار، که معمولا در بالای یک سبد میوه قرار می‌داشته باشد به باور مردم، یادآور چرخه زندگی اسـت و نمادی از تولد دوباره و احیای نسل‌ها. پوشش بیرونی قرمز انار هم تمثالی از طلوع خورشید و دانه‌های‌ قرمز آن به معنی نور زندگی، تعبیر می‌شود.

در شهر هرات هم برخی کاربران گفتند که یلدا را دست خالی نفرستاده‌اند.

سفارت ایران در کابل نیز از این شب با حضور اعضای دولت طالبان تجلیل کردند.

در گذشته‎ شاعران در افغانستان در این شب گردهم می‎آمدند و سروده‌های تازه‎ خود را بـه خوانش می‎گرفتند. پیش از تسلط طالبان بر افغانستان، خانه فرهنگ افغانستان در این شب، مراسم‎ ویژه شب یلدا را با قصه‎گویی و شعرخوانی تجلیل می‌کرد.

شب یلدا همانند جشن نوروز، یکی از پرشکوه‎ترین جشن‎ها و مناسبت‎های‌ تاریخی و فرهنگی افغانستان اسـت.

شب یلدا برای خانواده‌هایی که به تازگی میان خود پیوندهای خویشی ایجاد می‌کنند، نیز تجلی ویژه دارد. به ویژه خانواده داماد ضمن تهیه لباس زمستانی برای عروس‌، مقداری ماهی و زولبیا/جلیبی همراه با آجیل/انجیر زمستانی قرار می دهند.

هندوانه هم از میوه‌های‌ ضروری اسـت که در کنار میوه‌های‌ فصل در "خوانچه" نوعروسان چیده می‌شود. گاهی نیز خانواده داماد با تهیه یک یا چند نوع غذا همراه با نوعروسان‌شان شب چله را بـه شادی می‌گذرانند.

در گذشته شب یلدا، جنگ و خون‎ریزی و حتی کشتن گوسفند و مرغ نیز ممنوع بود.

اندکی پیش از سقوط دولت افغانستان، وزارت اطلاعات و فرهنگ این کشور از ثبت شب یلدا به نام افغانستان و ایران در یونسکو خبر داده بود.