خروج شوروی از افغانستان؛‌ چهره‌های تاثیرگذار

روز جمعه ۲۶ دلو/بهمن‌ سی‌امین سالگرد خروج نیروهای شوروی از افغانستان است؛‌ روزی که در افغانستان سالگرد‌ "پیروزی جهاد" خوانده می‌شود و تعطیل عمومی است.

در این مطلب، چهره‌های تاثیرگذار درگیر در تحولات منتهی به خروج شوروی در افغانستان معرفی شده‌‍‌‌‌اند.

میخائیل گورباچف

او در سال ۱۹۸۵ قدرت را به دست گرفت و تا زمان فروپاشی شوروی، رهبر این کشور بود. آقای گورباچف از همان آغاز ورود به کاخ کرملین، بر پایان جنگ افغانستان و خروج نیروهایش از این کشور تاکید داشت. او بحران افغانستان را "زخم تازه" لقب داده بود.

نجیب‌الله

دکتر نجیب‌الله،‌ رئیس پیشین خدمات امنیت دولتی افغانستان (خاد)، در سپتامبر ۱۹۸۵،‌ یک سال پس از به قدرت رسیدن گورباچف،‌ رئیس شورای مرکزی حزب دموکراتیک خلق و جانشین ببرک کارمل شد.

گزینش او، خواست مسکو و در راستای سیاست‌های جدید کرملین درباره افغانستان بود. خروج نیروهای شوروی از افغنستان در زمان حکومت نجیب‌الله انجام شد و او بارها در سخنرانی‌هایش تاکید کرد که در راستای "مشی مصالحه ملی قوای شوروی را از افغانستان کشیدیم".

عمر دولت نجیب‌الله سه سال و سه ماه پس از خروج شوروی ادامه داشت و زمانی سقوط کرد که شوروی هم فروپاشیده بود.

نجیب‌الله قدرت را به مجاهدین تحویل داد و در تمام مدتی که گروه‌های مجاهدین سرگرم جنگ با همدیگر بودند، ‌او در دفتر سازمان ملل متحد در کابل به سر می برد. طالبان در نخستین ساعت ورود به کابل در ۲۸ سپتامبر ۱۹۹۶ او را کشتند و پیکرش را به نمایش گذاشتند.

رونالد ریگان

چهلمین رئیس‌جمهوری آمریکا زمانی وارد کاخ سفید شد که یک سال از حضور شوروی در افغانستان می‌گذشت. در زمان او دولت آمریکا میلیاردها دلار به گروه های مجاهدین افغان که در پاکستان مستقر بودند کمک نظامی و مالی کرد. او همزمان با کمک به گروه‌های مجاهدین،‌ به تلاش‌های دیپلماتیک برای وادار کردن شوروی به خروج از افغانستان هم ادامه داد.

رونالد ریگان در ۵ ژوئن ۲۰۰۴ درگذشت.

مجاهدین افغان

گروه‌هایی از پیکارجویان اسلام‌گرای مخالف شوروی که از نخستین ماه‌های پس از کودتای مارکسیستی در افغانستان به مبارزه برخواستند و به مرور زمان بر شمارشان اضافه شد. این پیکارجویان از حمایت تسلیحاتی و مالی گسترده‌ ایالات متحده آمریکا و دیگر بازیگران بین‌المللی مخالف اشغال افغانستان برخوردار بودند.

تصور می‌شود در اوج قدرت مجاهدین،‌ شمار آنها به ۲۰۰ هزار نفر می‌رسیده که در قالب دو ائتلاف هفتگانه (مستقر در پاکستان) و هشتگانه (مستقر در ایران)‌ فعالیت می‌کردند.

محمد ضیاءالحق

حاکم نظامی پاکستان که در ژوئیه ۱۹۷۷ با کودتای نظامی علیه ذوالفقار علی بوتو قدرت را به دست گرفت و در اندیشه اتمی کردن پاکستان و و برقراری نظام اسلامی بود. بخش اعظم زمان زمامداری او بر پاکستان همزمان با جنگ در افغانستان بود.

ژنرال ضیاء‌الحق نقش برجسته‌ای در جلب کمک برای گروه‌های مجاهدین و تجهیز آنها علیه شوروی داشت. او در اوت ۱۹۸۸ در سانحه هوایی کشته شد و رهبران مجاهدین افغان از او به عنوان "شهید جهاد افغانستان" تقدیر کردند. بسیاری در افغانستان معتقدند پاکستان تحت حاکمیت ژنرال ضیا، بیشترین استفاده اقتصادی و سیاسی را از جنگ افغانستان برد.

بنن سوان

دیپلمات قبرسی و مشاور ارشد نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در امور افغانستان. نام او در افغانستان بیش از دیگر بازیگران بین‌المللی دخیل در موافقتنامه جنوا (ژنو) بر سر زبان‌ها بود.

در زمان ماموریت آقای سوان، موافقتنامه‌هایی میان افغانستان و پاکستان با نظارت شوروی و آمریکا،‌ برای پایان جنگ در افغانستان امضاء شد.

آقای سوان در سال ۱۹۹۲،‌ زمانی که محمد نجیب‌الله قدرت را به مجاهدین تحویل داده بود، به کابل رفت تا زمینه خروج او از افغانستان را فراهم کند؛‌ اما بر اساس گزارش‌ها، شبه‌نظامیان وابسته به عبدالرشید دوستم مانع حرکت خودرو حامل دکتر نجیب الله به سوی فرودگاه کابل شدند و او به دفتر سازمان ملل متحد بازگشت و چهار سال بعد به دست طالبان در آن دفتر کشته شد.

ژنرال والنتین وارنیکوف

او از طراحان اصلی اشغال افغانستان بود و همچنین مسئول عملیات خروج ارتش سرخ از این کشور. ژنرال وارنیکوف همچنین در کودتای ناکام علیه میخائیل گورباچف در سال ۱۹۹۱ دست داشت. او در ۶ مه ۲۰۰۹ در مسکو درگذشت.

ژنرال بوریس گروموف

او فرمانده وقت لشکر ۴۰ ارتش سرخ بود و پنج سال در افغانستان خدمت کرد. در زمان او نیروهای شوروی از افغانستان خارج شدند. ژنرال گروموف همچنین آخرین نیروی شوروی بود که افغانستان را با پای پیاده ترک کرد.

او اخیراً‌ در مصاحبه‌ای از حضور شوروی در افغانستان دفاع کرد و گفت ارتش سرخ شکست نخورد، بلکه به خواست خود و در توافق و با سربلندی افغانستان را ترک کرد.

چارلی ویلسن

عضو مجلس نمایندگان آمریکا و از بازیگران اصلی عملیات تندباد (Operation Cyclone) که در آن دهها میلیارد دلار کمک مالی و تسلیحاتی به گروه های مجاهدین در جنگ علیه شوروی انجام شد. بر اساس زندگی آقای ویلسن و نقشش در تجهیز مجاهدین افغان،‌ یک کتاب نوشته شده و یک فیلم ساخته شده است. آقای ویلسن در فوریه ۲۰۱۰ درگذشت.