You’re viewing a text-only version of this website that uses less data. View the main version of the website including all images and videos.
Onyeisiala Muhammadu Buhari ga-aga njem abalị anọ na mba Paris ịsonye n'ọgbakọ African Summit nke onyeisial;a mba France bụ Emmanuel Macron hibere.
Chioma Obianinwa and Chris Sanctus Okereke
Onyeisiala Muhammadu Buhari ekwela nkwa na Naijria ga-enyere mba Mali aka n'ọrụ inyefe ọchịchị n'aka ndị nkịtị.
Buhari kwuru nke a oge onyeisiala mba ahụ bụ Lt. Gen. Mahamat Idris Deby-Itno, bịara zutere Onyeisiala Muhammadu Buhari n'obi gọọmenti dị na Abuja taa bụ Fraide.
Mahamat bụ onye weghara ọchịchị dịka nna ya bụ Idris Deby nwụrụ n'ihu ọgụ na nsonso a, kelere Buhari maka nkwado o na-enye ya kemgbe ọ batara n' ọchịchị.
Onyeisi ụlọ omeiwu ukwu Naịjirịa bụ Ahmad Lawan ekwuola na ndị gọvanọ ekwesịghị iso na-eti mkpu ka a hazigharịa ọchịchị Naịjirịa, nke bekee kpọrọ restructuring.
Dịka ụlọntaakụkọ Vanguard si depụta, Lawan kwuru nke a na mkparịtaụka ya na ndị ntaakụkọ n'obị gọọmentị etiti n'Abuja n'ụbọchị Tọzde.
Lawan na ndị isi gọọmentị ndị ọzọ gara n'Aso Villa isonye Onyeisiala Muhammadu Buhari n'emume Eid-El-Fitr nke afọ a.
N'okwu ya, Lawan sị na ndị gọvanọ kwesịrị ibu ụzọ hazigharịa ọchịchị steeti ha tupu ha ekwuwe okwu maka gọọmentị etiti.
O kwuru na ọ dịghị mma etu ndị gọvanọ si emekpa ndị okpuru ọchịchị ahụ na steeti ha.
"Anyị bụ ndị ọchịchị ekwesịghị ị nọ n'ihu na-eti mkpu maka 'restructuring', maka na ọ bụrụ na ị bụ gọvanọ, i kwesịrị ị na-agba mbọ na steeti gị ka i mee ihe ahụ ị na-eti mkpu ka gọọmentị etiti mee."
"I nwereike ibo gọọmentị etiti ebubo, mana gị onwe gị na-emekwa otu ihe ahụ."
Ọkụ agbaala ụlọọrụ ndị ngalaba nhazi ntuliaka bụ 'Independent National Electoral Commission' dị n'Obollo-Afor n'okpuru ọchịchị Udenu.
Daniel Ndukwe bụ ọnụ na-ekwuru ndị uweojii Enugwu kwuru na ha nwetara mkpesa ahụ n'elekere itoolu nke abali, wee gbara gaa ebe ahụ.
Ndị ọrụ mgbanyụ ọkụ gbatakwara ebe ahụ n'oge ma nye aka ịgbanyụ ọkụ ahụ.
Ndukwe kwuru na nnyocha izizi ha mere gosiri na ọ bụ ọkụ latrik kpatara ya bụ ọkụ.
Onyeisi ndị uweojii Enugu steeti enyela iwu ka onye ọbụla ghara ịbanye n'ebe ahụ ruo mgbe e mechara nnyocha iji chọpụta kpọmkwem ihe kpatara ọkụ ọgbụgba ahụ.
Ndị agha Izrel bụ nke Bekee kpóró Izrel Defence Force sị na ndị agha elu ha na nke ala eburula ọgụ banye mpaghara Gaza.
Ihe onyonyo si Gaza gosiri ebe ogbunigwe ndị agha Izrel gbara na-agbawa aghara aghara n'eluigwe.
Na nke ahụ na-eme, ndị Jew nakwa ndi agbụrụ Arab na Izrel na-alụ ọgụ n'ime Izrel kpọmkwem nke mere onyeisiala ha jiri dọọ aka na ntị banyere ọgu nwanne na nwanne.
Ọgbaghara dara n’etiti Izrel na ndị Palestine atarala ihe ruru isi mmadụ narị na Gaza nakwa mmadụ asaa na Izrel.
ụlọ ọrụ na-anọchite anya mba Amerịka na Naịjirịa bụ nke Bekee kpọrọ US Mission ekwuola na ọ bụ okpotokpo ụgha na ha wepụtala akara ekwentị ndị nwere mkpesa maka Naịjirịa ga-eji rute ha.
N'akụkọ ha tinyere n'akara Twitter ha, US Mission si na ozi ahụ a na-ekesa na soshal midia na-asị ndị Biafra bịa wete mkpesa bụ ndị aghụghọ mepụtere ya.
Otu na-achọ nwereonwe ha site na-inwete mba nke ha a kpọrọ Indigenous People of Biafra (Ipob) ekwuola na nwoke ndị agha Naịjirịa nwuchiri na Aba nke Abịa steeti abụghị onye otu ha.
Cheta na ndị agha Naịjirịa nwuchiri Anwurum Eze ma kwuo na ọ ya bụ osote onye bụbu onyeisi ndị otu Eastern Security Network (ESN) n'Imo steeti.
Mana Ipob sị ya bụ nwoke bu okenye, nke mere ọ o jighi bụru eziokwu na ọ bụ osote Ikonso nke o ji abụ onye ESN.
Ipob gakwara n'ihu buo ebubo na ndị agha Naịjirịa na-anwuchi ndị okorobịa n'Ọwụwa Anyanwụ ma na-akpọ ha Ipob maọbụ ESN.
Ekele ọma ka anyị jiri bịa dịka anyị na-ewetere unu akụkọ si uwa dum apụta.
Ya gazie.
Ndị ụka Alakụba n'Ebonyi steeti ekwuola na ha kwadoro ka onye Igbo nweta ọkwa Onyeisiala na ntuliaka 2023.
Ha kwuru nke dịka ha gara obi gọọmentị dị n'Abakalike ikele aka na-achị steeti ahụ bụ Dave Umahi dịka ndị okpukperechi.
Ha toro Umahi maka ọrụ ọma ha kwuru ọ na-arụ na steeti ahụ ma kwee nkwa ikwado y na ị na-enye gọọmentị ozi dị mkpa ga-enye aka n'ọrụ nchekwa obodo na ịkwụsị mkpamkpa na-akpa na steeti ahụ.
Gọọmentị Naịjiria ekwuola na anya ha dị n'okwu dị n'etiti Israel na Palestine.
N'ozi si n'aka mịnịstrị na-ahụ maka Mba Ofesi, gọọmentị Naịjiria kpọrọ oku ka mba abụọ a taa ntị ma mara etu ha ga-esi kwụsị ọgụ na mgba dị n'etiti ha.
Gọọmentị Naịjiria gara n'ihu na-arịọ ha abụọ ka ha hụ na mmadụ niile bi n'udo na ugwu.
Aka na-achị Imo steeti bụ Hope Uzodimma ekeleela ndị ofufe Alakụba dịka ha na-eme emume ntọpe ọnụ ha nke a kpọrọ Eid-el-Fitr.
Ka ọ na-ekele ndị Alakụba bi n'Imo steeti, Gọvanọ Uzodimma kwuru na gọọmentị ya dị nkwadebe ichekwa ndụ na ngwongwo ndị niile bi na steeti ahụ, dịka o si kwenye oge ọ ṅụrụ iyi ọrụ.
Ọ gakwara n'ihu rịọ ndị mmadụ ka ha ka na-ekpere ma gọọmentị ma ndị bi n'Imo steeti ekpere n'oge a.
Ọ gwakwara ndị Alakụba ka ha gbaa mbọ wepụta oge ha ji ekpe maka udo na ọganihu mba Naịjiria, ọkachasị ọnọdụ nchekwa dị n'obodo ugbua.
Lee ihe ndị ọzọ o kwuru n'uju:
Onyeisiala mba Gabon bụ Ali Bongo ekwuola na e nwere ike ịnabata mba ha n’otu Commonwealth n’ọgbakọ ọzọ otu ahụ ga-enwe na Kigali, Rwanda.
Bongo kwuru na ya na Onyeisioche otu Commonwealth bụ Patricia Scotland enweela mkparịtaụka maka nke a.
O kwukwara na ya na Prince Charles nwekwara ọgbakọ maka okwu gbasara nhazi obodo.
Otu Commonwealth bụ otu jikọrọ mba ndị nọbu n’okpuru ọchịchị Britain, mana ugbua, mba ọbụla gosiri mmasị nwere ike isonye na ya.
Cristiano Ronaldo abụrụla onye mbụ nyere goolu otu narị maọbụ karịa n’asọmpi bọọlụ na mba atọ dị icheiche na mpaghara Europe.
O mere nke a oge o nyere otu goolu mgbe Juventus ji ọkpụ goolu atọ merie Sassuolo n’abalị Wenezde.
Ronaldo nyere goolu 113 na Manchester United, 450 na Real Madrid, na 100 na Juventus.
Otu UEFA ebugharịala ebe a ga-anọ gbaa asọmpi ikpeazụ nke iko Champions League afọ 2021.
Asọmpi a kwesịburu ị dị n'obodo Istanbul nke mba Turkey, mana e bugharịrị ya n'ihi na nje coronavirus na-agbali elu na mba ahụ.
Ugbu, ya bụ asọmpi ga-adịzi n'obodo Porto nke dị na mba Portugal.
Ọbụ Chelsea na Manchester City ga-ezute onwe ha n'asọmpi a nke ga-adị n'ụbọchị 29 nke ọnwa Mee afọ a.
Ndị nhazi bọọlụ mba England chọburu ka e bute ya bụ asọmpi na be ha n'ihi na otu abụọ ga-ezute onwe ha bụcha na mba England ka ha nọ.
Mana mkparịtaụka ahụ amịtaghị mkpụrụ.
Otu ụlọikpe dị na Zimbabwe ezipula akwụkwọ oku nye Grace Mugabe bụ onwe onye bụbu onyeisiala Zimbabwe bụ Robert Mugabe ka o bịa zaa ọnụ ya banyere etu esighi "lie Mugabe nke ọma".
A na-ebo nwunye Mugabe ebubo na ọ dara iwu ọdịnala site na-etu e siri mee akwamozu di ya.
Ha sị na e lili Mugabe n'ime ụlọ, kama ili ya n'ebe ikwu na ibe ya wepụtere ka elie ya.
N'akwụkwọ ozi e zigara eze Zvimba, bụ obodo Mugabe, a na-asị odoziakụ Muagbe ka o gwupụta ozu di ya ka e were lie ya n'ụzọ omenala ndị Zvimba
Grace Mugabe ga-akwụkwa nha gụnyere ehi na ewu maka iwu ọdịnala.
Mugabe nwụrụ n'afọ 95 na Singapore.
Patrick Zhuwao, bu nwanne Mugabe gwara ụlọ ntaakụkọ South African Broadcasting Corporation SABC n'ubọchị Tọzde na e lili Maazị Mugabe etu o siri chọọ.
Ọ sị na ezinaụlọ ha anaghị eseokwu banyere olili ya, nke mere okwu a jiri gafee ụlo ikpe ọdịnala.
Dịka ndị Ụka alakụba na-eme emume ịtọpe ọnụ, Onyeisiala Naijiria bụ Muhammadu Buhari akpọọla oku ka ndị ụka na ndị ụka Alakụna jikọọ ọnụ were busoo nsogbu chere Naijiria aka mgba.
N'ozi o wepụtara n'akara Twitter dịka a na-eme emume nkwụsị ebumaọnụ ndị ụka Alakụba, Buhari sị ka onye ọbụla gbakọọ aka kpee ekpere maka ntọ na mkpamkpa ndị ekperima na-akpa.
O kwukwara ka ha gosi ibe ya ịhụnanya n'ihu nsogbu nchekwa kama ndị mmadụ ịgbalawa obodo ha.
Naịjirịa edebala aha India, Brazil, Amerịka, South Afrịka na ndị ọzọ dịka mba a ga-wepụtara anya pụrụ iche n’ihi ụdị nje coronavirus a chọpụtarala na mba ndị a.
Ọ pụtara na onye ọbụla si na mba ndị a abata na Naịjirịa, a ga-enyocha ya n’ụzọ pụrụ iche maka nje coronavirus.
Ngalaba ahụike Naịjirịa wepụtara otu atọ ebe ha tinyere aha mba dị icheiche ọrịa coronavirus ka na-akpa mkpamkpa na ha.
Mba ndị a gụnyere ndị nwere ụcha ọbara ọbara (red), uhie (amber), na akwụkwọ ndụ (green).
Ndị nọ n'otu ọbara ọbara bụ ndị a ga-aka kpachapụrụ anya.
Lee ka ha si depụta ya:
Ọbara ọbara (red)
Uhie (amber)
Akwụkwọ ndụ (green)
Mba ndị ọzọ
Onyeisiala Muhammadu Buhari ezipula ozi ekele zigara ụmụ Naịjirịa, ọkachasị ndị okpukperechi Alakụba dịka ha na-eme emume Eid-El-Fitr.
N'ozi ahụ, Buhari rịọrọ ka "onye ọbụla jikọọ aka ọnụ n'ekpere megide ndị ekperima na ndị ntọrị mmadụ", ndị na-eme ụmụ mmadụ ụra aga n'anya ugbua.
O kwukwara na ọ bụ oke ọchịchọ maka ike ọchịchị na-eme ọtụtụ mmadụ ji achọ ka Naịjirịa kewaa.
"Anyị kwesịrị imeri ọnwụnwa itisa obodo a ka onye ọbụla laghachi be ha," Buhari kwuru.
"Ana m arịọ ndị ndọrọndọrọ, ndị eze ọdịnala, na ndị isi okpukperechi ka ha kuziere ndị otu ha obi ọma nakwa ịhụnanya n'ebe mmadụ ibe ha nọ."
Buhari kwuru na obi dị ya mma ịhụ ka ụfọdụ ndị ụka Kraịst si esonyere ndị Alakuba n'aṅụrị maka emume Salah.
O kwuru na nke a bụ iji wulie mmekọrịta nwanne na nwanne na Naịjirịa.
Emume Salah bụ emume pụrụ iche ndị okpukperechi Alakụba ji egosipụta ngwụcha ọnwa Ramadan.
Ọnwa Ramadan bụ oge pụrụ iche ha ji ebu ọnụ ma na-ekpe ekpere iji chọọ ihu Chineke.
Ọtụtụ ụmụnwaanyị na mba DR Congo ebola ebubo na ụfọdụ ndị ọrụ ahụike bịara inyere ha aka n’oge ọrịa Ebola wakporo ha n’ike ma metọọ ha.
Ndị WHO kwuru na ha achọpụtala ụmụ nwaanyị abụọ ndị ya bụ ihe metụtara, bụ ndị ha ga-eji nyochaa ya bụ mkpesa.
Otu nwanyị kọrọ akụkọ maka otu nwoke onye ọrụ 'World Health Organisation' onye gwara ya na ọ ga-enye ya ọrụ, mana nwoke ahụ dinara ya n'ike tupu o nye ya ọrụ dịka onye na-ehicha ụlọ.
Nwoke a bụ onye mba Cameroon.
Nwaanyị ọzọkwa kwuru na onye ọrụ WHO wakporo ya n'ike, mana nwaanyị ahụ mechara nwụọ oge ọ chọrọ iwepu afọ ime.