Aka akparala agadi nwoke, ndị ọzọ maka mgbere ọgwụ ike

Mkpuchi Na Eme Ozugbo

Ikechukwu Kalu, Uche Akolisa, Adline Okere, Jessica Nwankwo, Chukwunaeme Obiejesi, Chimezie UcheAgbo and Chioma Nkemdilim Daramola

1. 18 Septemba 2023Ndị ọrụ nchekwa awakpoola ogige ndị ESN ma gbuo mmadụ atọ

   Ndị ọrụ nchekwa na Naịjirịa bụ njịkọ aka ndị uweojii nakwa ndị agha agbagbuola mmadụ atọ mgbe ha wakporo ogige ndị ESN n'ụzụ ụtụtụ ụbọchị Monde n'ọhịa Igboro.

   Oke ọhịa ahụ dị n'etiti Arochukwu na Ohafia n'Abia steeti bụ ebe ndị ahụ hibere ogige nzuzo ha.

   Ha na ndị ọrụ nchekwa ahụ kwara mgbọ obere oge tupu ndị ọrụ nchekwa emerie ha ma nye ha ọsọ ụkwụ eru ala.

   N'ozi nke ọnụ na-ekwuru ndị agha bu Onyema Nwachukwu wepụtara, "anyị chọpụtara ogige ha dịka emechara nyocha kemgbe izuụka ola ma ole gara aga. Ọ bụkwa ebe ahụ ka ha na-eme ọzụzụ ma na-akpa nkata ịwakpo ndị ọrụ nchekwa nakwa ụlọ gọọmentị dị icheiche"

   Ozi ahụ sịkwa na mgbe ha bara legharịa anya n'ogige ahụ, ha chọpụtara egbe dị icheiche ruru ise, ihe na-agba ogbunigwe dị isii, akwa ndị agha, otu igwe Baofeng nakwa nsị na ọgwụ dị icheiche.

2. 18 Septemba 2023Ndị ọrụ nchekwa agbagbuola mmadụ atọ na-akwado ịmanye sit-at-home n'Enugwu

   Njịkọ aka ndị uweojii na ndị agha n'Enugwu steeti ebutela mgbagbu mmadụ atọ na-akwado ịmanye sit-at-home n'Enugwu steeti.

   N'ozi ndị uweojii wepụtara ha kwuru na ha wakporo ebe ndị ahụ na-ezo ebe elekere abụọ nke ụzụ ụtụtụ ụbọchị Monde.

   Ha kwuru na ọtụtụ n'ime ndị ahụ gbalahụrụ dịka ha merụrụ ahụ mgbe ha ndị ọrụ nchekwa ahụ na-akwa mgbọ n'obodo Ezioha Mgbowo dị n'okpuruọchịchị Awgụ dị na steeti ahụ.

   Ihe ndị anapụara ha gụnyere mma ukwu iri, egbe atọ nakwa ihe akaebe ndị ọzọ gosiri nkata ha na-akpa dịka ha kwuru na ha na-achọsi ndị ahụ gbapụrụ ọsọ ike.

   N'otu aka ahụ, Kọmishọna ndị uweojii n'Enugu kelere ndị otu ya nakwa ndị agha maka ọrụ ọma ha rụrụ ma kwuo na onye ọbụla hụrụ bu ọnya mgbọ gaa kọọrọ ndị uweojii ozugbo.

   O kwuru na ha dị njikere ichekwa ndị steeti ahụ n'ebe ndị omekome ọbụla nọ.

3. 18 Septemba 2023Anyị anataghị ozi ọbụla na a tọọrọ mmadụ 14 n’Ugwuogo-Opi-Nsukka, Enugwu steeti

   Ndị uweojii Enugwu ekwuola na o nweghi ozi ọbụla nọ n’ụlọọrụ ha banyere akụkọ na a tọọrọ mmadụ iri na anọ n’okporoụzọ Ugwuogo-Opu-Nsukka nke steeti ahụ.

   Ọnụ na-ekwuru ndị uweojii bụ Daniel Ndukwe gwrara bbc Igbo na ha enweteghi akụkọ ntọrọ ọbụla n’Enugwu gbaa gburu.

   Akụkọ nke ụlọọrụ ntaakụkọ Sun News wepụtara kwuru na ndị ojiegbe tọọrọ mmadụ iri na anọ nọ n’ime ụgbọala n’ọkporoụzọ si Ugwuogo-Opi n’ụbọchị Fraịde 15 Sepụtemba, 2023.

   Mana ọnụ na-ekwuru ndị uweojii sị na akụkọ dị etu ahụ erubeghi ha ntị kamgbe ụbọchị atọ a sị na nke a mere.

   Cheta na nso nso enweela ọtụtụ akụkọ banyere ịtọrọ ndị mmadụ n’otu okporoụzọ ahụ. Gọọmentị na ndịagha, ndị uweojii ekwuola na ha na-agba mbọ ịkwụsị ntọrị ndị mmadụ na-eme n’ebe ahụ.

4. 18 Septemba 2023Idemmiri egbuola mmadụ 17 na mba DR Congo

   Ala ozuze nke idemmiri butere egbuola mmadụ iri na asaa na mba Democratic Republic of Congo.

   Ọdachi a mere n’abalị ụbọchị Ụka n’akụkụ ọnụ mmiri Congo dị na mpaghara Ugwu obodo Lisala bụ isiobodo Mongala.

   Ụmụnwaanyị asaa, ụmụnwoke asaa na ụmụaka atọ dị n’okpuru afọ ise so na ndị nwụrụ.

   E likwara ha otu ụbọchị ahụ maka na ohere afọzighi n’ụlọozu ebe a ga-edosa ha dịka onye ọrụ gọọmentị si kwuo.

   Ọnwu ndị a na-abịa dịka oke mmiri zoro ọtụtụ ụbọchị na-akwụsịghị akwụsị nke a sị riri ọtụtụ ụlọ dị n’akụkụ mmiri.

   Gọvanọ steeti Mongala bụ Cesar Limbaya ezigaara ndị a nwụrụ anwụ ozi iti aka n’obi.

   O hiwere ụbọchị malite na Mọnde ka ọ bụrụ ụbọchị iru uju be ọkọlọtọ ha agaghị efe n’uju.

5. 18 Septemba 2023Onyeisiala Bola Tinubu awụchiela mba Amerịka maka ọgba United Nations

   Onyeisiala Naịjirịa bụ Bola Tinubu awuchiela mba Amerịka bụ ebe a na-eme ọgbakọ otu jikọtara mbaụwa ọnụ bụ United Nations nke ugboro iri asaa na asatọ (78th).

   Onye nabatara ya mgbe o rutere bụ minista na-ahụ maka mba ndị ọzọ bụ Yusuf Tuggar na onye nnọchiteanya Naịjirịa n’otu United Nations bụ Tijjani Muhammad-Bande na ndị ọrụ gọọmentị ndị ọzọ.

   Ọgbakọ a bụ nke a na-eme n’obodo New York ga-amalite n’ụbọchị 19 ruo 23 Septemba, 2023.

   A na-atụ anya na Onyeisiala Tinubu ga-agbasa ozi ya n’ụbọchị 19 Sepụtemba, bụ ụbọchị mbụ a ga-enwe nrụrịtaụka n’ọgbakọ ahụ.

   Aha a kpọrọ nke afọ a bụ “Nwugharị ntụkwasịobi na mkpalite ịdịnotu n’ụwa: Ịgbapụ ọsọ n’atụmatụ nwulite nke afọ 2030 nakwa iweta udo, ọganihu, ụba nye mmadụ niile.”

   Ụfọdụ ndị ga-eso ya mee njem ahụ gụnyere gọvanọ Akwa Ibom bụ Umo Eno, nke Gombe bụ Inuwa Yahaya, nke Imo bụ Hope Uzodinmma na ndị ọzọ.

   Ụfọdụ ndị minista na ndị enyemaka na ndụmọdụ ya ga-esokwa mee njem ahụ.

6. 18 Septemba 2023NDLEA anwụchiela ụmụaka ise dị ime e ji eme ‘baby factory’ n’Imo Steeti

   Ụlọọrụ na-ebu agha megide ịtụ mgbere ọgwụike bụ National Drug Law Enforcement Agency (NDLEA) anwụchiela ụmụagbọghọ ise dị ime e chere si n’ogige ebe a na-akpụ nwa a kpọrọ ‘baby factory’.

   Ha nwuchiri ụmụagbọghọ ndị a n’okporoụzọ si Aba gawa Owerri n’ụbọchị Wenesde 13 Sepụtemba mgbe ha si na Naze na-aga Ikenegbu dị n’Owerri, Imo steeti.

   Ụmụaka ndị a dịcha agbata afọ iri na ise ruo iri na asaa (15 to 17yrs) kwuru na ha amaghị ụmụnwoke ndị tụwara ha ime.

   Ụlọọrụ NDLEA nke ngalaba Imo steeti enyefeela ha n’aka ụlọọrụ na-ebu agha megide ịtụ mgbere mmadụ bụ National Agency for Prohibition of Trafficking in Persons (NAPTIP) maka ime nyocha ndị ọzọ.

7. 18 Septemba 2023Igbo ndị e ji eme ọnụ, unu abọọla?

   Daalụ maka ịnọnyere anyị n'ụbọchị gara aga.

   Biko gbaa mbọ sonyere anyị n'izu a maka akụkọ ndị gbapụtara ihe.

   Ndewo.

8. 17 Septemba 2023O nweghi ihe na-eme na Congo - Minista mgbasaozi mba ahụ

   Minista mgbasaozi nke mba Congo bụ Thierry Moungalla ewepụtala ozi na-ekwu na anapụbeghi gọọmentị mba ahụ ọchịchị n'ike dịka kepu kepu na-efegharị na-ekwu.

   N'ozi ahụ Moungalla wepụtara n'akara Twitter ya, o sị "akụkọ na-akpa amụ na-efegharị na-ekwu na o nwere ihe na-eme na Brazaville. Gọọmentị na-ekwu na ọ bụ akụkọ ụgha"

   O ji ohere ahụ gwa ndị mmadụ ha gara mkpa ha n'ihi na ebe niile dara jụụ.

   Cheta na e nweela ụfọdụ nnapụ ọchịchị n'ike n'Afrịka kemgbe afọ 2020 nke ndị gụnyere Gabon, Mali, Niger, Chad wdg.

9. 17 Septemba 2023Onyeisiala Tinubu ahọpụtala ndị ntoroọbịa abụọ dịka ndị minista

   Onyeisiala Naịjirịa bụ Bola Ahmed Tinubu ahọpụtala ndị ntoroọbịa abụọ dịka ndị minista na-ahụ maka ndị ntoroọbịa.

   Nhọpụta ndị a na-abịa dịka onyeisiala wepụrụ Abubakar Momoh dị afọ iri isii jibu ọkwa ahụ.

   Onyeisiala Tinubu họpụtara Jamila Bio Ibrahim na Ayodele Olawande bụ ndị ga-achịkọta ministri ndị ntoroọbịa.

   Bio Ibrahim ga-abụ minista ndị ntoroọbịa ebe Olawande ga-abụ osote ya dịka ozi Ajuri Ngelale wepụtara n’ụbọchị Ụka.

   A ga-edu ndị a n’iyi ọrụ ma ọ bụrụ na ndị ụlọomeiwu mechaa nyocha n’isi ha ma kwadoo ha.

   Tinubu gara n’ihu gwa ndị a ka ha kee ajụ n’ume n’ịrụ ọrụ ha.

   Ihe i kwesịrị ịma maka Jamila Bio Ibrahim na Ayodele Olawande

   • Jamila Bio Ibrahim bụ onye dọkịta ma rụọ ọrụ dịka onyeisi otu Progressive Young Women Forum (PYWF).
   • Ọ rụburu ọrụ dịka onye enyemaka pụrụiche nke gọvanọ Kwara Steeti n’okwu Susutainable Development Goal (SDGs).
   • Ayodele Olawande bụ ọkachamara na nwulite obodo ma bụrụ onye ndu ndị ntoroọbịa nke pari All Progressive Congress (APC).
   • Na nso nso a, ọ rụrụ ọrụ dịka onye ndụmọdụ pụrụiche nke onyeisiala na nchọpụta ihe ọhụrụ site na 2019 ruo 2023.

10. 17 Septemba 2023Onyeisiala Tinubu ga-efega mba Amerịka isonye n'ọgbakọ United Nations

    Onyeisiala Naịjirịa bụ Bola Tinubu ga-ahapụ Naịjirịa taa bụ 17 Sepụtemba ma gawa obodo New York nke mba Amerịka isonye n’ọgbakọ otu United Nations nke ugboro 78.

    Nke a ga-abụ mbụ Onyeisiala Tinubu ga-aga ọgbakọ nke ga-amalite na 19 ruo 23 Sepụtemba, 2023.

    Aha a kpọrọ nke afọ a bụ “Nwugharị ntụkwasịobi na mkpalite ịdịnotu n’ụwa: Ịgbapụ ọsọ n’atụmatụ nwulite nke afọ 2030 nakwa iweta udo, ọganihu, ụba nye mmadụ niile.”

    A na-atụ anya na Onyeisiala Tinubu ga-agbasa ozi ya n’ụbọchị 19 Sepụtemba, bụ ụbọchị mbụ a ga-enwe nrụrịtaụka n’ọgbakọ ahụ.

    N’akụkọ ọgbakọ ahụ, Onyeisiala Tinubu ga-enwe ohere izute ụfọdụ ndị ndu mbaụwa dịka onyeisi otu European Union, onye mba Brazil, nakwa nke Saụt Afrịka.

    Ụfọdụ ndị ga-eso ya mee njem ahụ gụnyere gọvanọ Akwa Ibom bụ Umo Eno, nke Gombe bụ Inuwa Yahaya, nke Imo bụ Hope Uzodinmma na ndị ọzọ.

    Ụfọdụ ndị minista na ndị enyemaka na ndụmọdụ ya ga-esokwa mee njem ahụ.

11. 17 Septemba 2023Igbo ndị ọma ndewo nụ ooo!

    Ọ bụ obi ọcha ka anyị ji anabata unu n'ọgbakọ anyị nke taa.

    Biko buru oche gị bịa nụrụ akụkọ ihe ndị na-eme n'ụwa.

12. 16 Septemba 2023NAFDAC anwụchiela ndị ji akwụkwọ adigboroja atubata ncha na Trade Fair

    Ụlọọrụ NAFDAC ekwuola na ha anwuchiela ụfọdụ mmadụ ji akwụkwọ adigboroja atubata ncha amachiri amachiri nwere 'Mercury' n'ime ya.

    Onyeisi ha bụ Mojisola Adeyeye gbara nke a ama mgbe ya na ndị ntaakụkọ nwere nzukọ na Legos

    O kwuru na site na nyocha ha mere ha jichiri otu ụlọ ahịa dị n'ahia Trade Fair dị na Legos ebe ha hụrụ ncha ruru iju trailer atọ.

    Ha nwuchiri ụfọdụ ndị mmadụ ebe ahụ ma ka na-achọkwa ndị ọzọ so ru arụ ahụ.

13. 16 Septemba 2023Atọhapụla mmadụ 30 atọrọburu na Bauchi

    Ndị ọrụ nchekwa nakwa ndị nchekwa ime obodo atọhapụla ndị omekome tọrọburu n'ụbọchị Tọzde n'obodo Gujinduguri dị n'okpuruọchịchị Alkaleri dị na Bauchi steeti.

    Nke a nwere isi site na njikọ aka ndị uweojii na ndị nchekwa ime obodo bụ ndị ha ndị omekome kwatara ya.

    Cindo Muhammed Gujinduguri so na ndị atọ hapụrụ nwanne ya nwoke gwara BBC na o nweghi kama otu onye ka nọ n'aka ndị ntọ ahụ

    Ọ kwukwara na akwughi ụgwọ mgbapụta ọbụla iji kpọpụta ndị ahu

    "Naanị ndị ọrụ nchekwa na ndị nchekwa ime obodo bu ndi gara ọrụ a, ndị mmadụ pụtara ikele ha mgbe ha lọghachitere" ka o kwuru.

    Mmadụ iri atọ ahụ ha tọọrọ gụnyere ụmụ nwoke, ụmụ nwaanyị nakwa ụmụ aka.

14. 16 Septemba 2023Ndewo nu

    Ndewo nụ na peeji anyị taa.

    Soro anyị maka akụkọ dị ọkụ ka o si dị ọkụ na mba ụwa niile.

15. 15 Septemba 2023Enugu Governorship: Ụlọikpe Kachasị akpụpụla akwụkwọ APC gbara Peter mbah

    Ụlọikpe Kachasị ajula ịkwado akwụkwọ otu APC na onye feere ọkọlọtọ pati ahụ na ntuliaka ọkwa Gọvanọ Enugwu steeti maka afọ 2023 bụ Uche Nnaji gbara megide mmeri Govanọ Peter Mbah nke PDP.

    Nnaji rịọburu ụlọikpe ahụ ka o kpebie na ọ bụ ya meriri na ntuliaka ahụ e mere n'ọnwa Maachị, na ọ bụghị Mbah.

    Na mkpebi okwu, ọkaikpe nọ n'isi ikpe ahụ bụ Tijani Abubakar kwuru na isiokwu APC enweghi mkpọrọgwụ, n’ihi nke a, ikpe ha enweghi ịke ịga n'ihu.

    Okaikpe Abubakar gara n'ihu kụpụ akwụkwọ ahụ.

16. 14 Septemba 2023Fuel subsidy palliative: Gọọmenti Enugwu amalitela ikesa nri

    Gọvanọ na-achị Enugwu bụ Peter Mbah enyela ikike ka ekesawa nri maka ijide ume ndị Enugwu n'ihi ahụhụ nke mwepụ ego nkwubilata ọnụahịa mmanụ ụgbọala butere.

    Nkesa akpa osikapa dị 52,000 na akpa ọka di 52,000 n' ime ime obodo nakwa nke mepere emepe malitere na izu a.

    Dịka Gọvanọ Mbah siri nye ntụziaka, ward dị n’Enugwu dị 260 n’ọnụ ọgụgụ ga-enweta akpa osikapa 200 na akpa ọka 200.

    O kwuru na atụtụmatụ e ji eke ya bụ 'palliative' nke gọọmenti Naijiria wepụtara bụ agba nke mbụ ha malitere iji belata ụbịam na steeti ahụ.

17. 14 Septemba 2023Igwe na-enye ọkụ na mpaghara ọwụwa anyanwụ Naijiria emebiela - EEDC

    Ụlọ ọrụ na-ekesara steeti ise dị na mpaghara ọwụwa anyanwụ, bụ Enugu Electricity Distribution Copany Plc (EEDC), ekwola na igwe ha ji arụ ọrụ emebiela.

    Nke a mere na ndị nọ na steeti Enugwu, Imo, Abia, Anambra na Ebonyi nọ na ọchịchịrị ka mgbe isi ụtụtụ taata.

    Dika onye na-ekwuchitere EEDC ọnụ ha, bụ Mazi Emeka Eze, siri kwuo, ihe ọdachi ahụ mere na isi ụtụtụ taata bụ Tọzde, 14th Septemba 2023, oge ọ kụrụ elekere 12:40 nke ụtụtụ na ime nderi.

    Eze kwuru na ha kere nkwụcha ịmata ihe ha ga-eme iji dozie igwe ahụ mebiri n'ebe e si enye onye ọbụla ọkụ nke a kpọrọ National Control Centre, dỊ n'Osogbo.

18. 13 Septemba 2023Akụkọ na anyị chọrọ ime $1= N1.25 bụ akụkọ ụgha -CBN

    ụlọakụ etiti bụ Central Bank of Nigeria(CBN) agọọla na ọ bụghị eziokwu na ụlọakụ ahụ na-akwado atụmatụ ime otu dọla otu naira na ụma iri abụọ na ise($1=N1.25k).

    Agụgọ a na-abịa dịka akụkọ fegharịrị na soshal midia ụbọchị wenezde na-ekwu na CBN ga-amalite atụmatụ iwegharị ọnọdụ ego naira nke Bekee kpọrọ 'redenomination' n'ọnwa Novemba afọ 2023.

    Akụkọ ahụ kwuru n= na nke ahụ bụ iji belata ọke ọnụ ahịa iri elu nakwa ime ka igbanwe ego mba ndị ọzọ dị mfe.

    N'ozi nke CBN wepụtara kwuru sị, (Ọ ga-amasị ụlọakụ 'Central Bank of Nigeria' ime ka ịmata na ozi a a gbakwụnyere nke na-efegharị na soshal midia bụ asị, e jila ya kpọrọ ihe."

    Ọ bụladị dịka akụkọ ahụ na-efesa, Naira kwụ na narịasa na ụma irianọ na isi n'ahịa.

19. 13 Septemba 2023Sit at home akwụsịla n’Ọwụwa Anyanwụ - Onyeisi ndịagha Naịjirịa

    Onyeisiala ndịagha Naịjirịa bụ ọchịagha Taoreed Lagbaja nọrọ n’ụbọchị Tuzde kwuo na iwu onye apụla ezi na-eme n’Ọwụwa Anyanwụ akwụsịla.

    O kwuru nke a n’ọgbakọ ndịagha Naịjirịa nwere n’Abuja ma sị na iwu kwụsịrị n’hi mbọ ndịagha na ndị ọnụ na-eru n’okwu gbara.

    “Anyị ewelitela aka na mbọ anyị na-agba megide mpụ n’Ọwụwa Anyanwụ bụ nke otu Indigenous People of Biara (Ipob) na Eastern Security Network (ESN) na-eme. Site n’atụmatụ a kpọrọ Udoka, ndịagha anyị na ndị ọnụ na-eru n’okwu gbakọtara aka kwụsị iwu ịnọ n’ụlọ nke mebiri akụnaụba mpaghara ahụ.”

    “Ndị bi na mpaghara na-agagharịzi ugbua na-eme mkpa dịịrị ha.

20. 12 Septemba 2023Kim Jong-un awụchiela mba Russia maka mkparịtụka ngwa agha

    A na-atụ anya na Onyeisiala mba North Korea bụ Kim Jong-un ga-ezute ogbo ya nke Russia bụ Vladimir Putin na Tuzde 12 Sepụtemba 2023.

    Akụkọ kwuru na Kim awụchiela na mba Russia na mpaghara obodo Vladivostok site n’ụgbọoloko.

    Ụlọọrụ onyeisiala Russia ụ Kremlin kwuru na mkparịtaụka ga-adị ire n’ụbọchị ndị na-abịa abịa dịka ha kwupụtara ọgbakọ ‘Eastern Economic Forum’.

    Kim do ọtụtụ ndịagha ya ọkwa ha gbagotere elu mee njem ahụ, ebe a na-atụ anya na ha ga-apịachi akwụkwọ banyere inyere onwe ha na ngwa agha. Ngwa agha a nke a sị ga-enyere mba Russia aka n’ibuso mba Ukraine agha.

    N’aka nke ọzọ, Russia ga-enyere North Korea n’ụzọ inye ha ngwa ndị e ji ebi ndụ maka ntaramahụhụ n’ihi mmachi mba ndị ọzọ nyere ha.

    Nke a na-abịa na-agbanyeghi aka na ntị mba Amerịka dọrọ North Korea banyere inyere Russia aka na ngwa agha.

    Ụfọdụ ngwa agha mba North Korea nwereike inye Russia gụnyere mgbọ egbe dị iche, ogbunigwe, nakwa ngwa agha ‘missile’ dị iche iche dịka ọkammụta Kim Dong-yup nke mahadum North Korea gwara BBC.

    O kwuru na nke ahụ agaghị emetụta ụdịrị ngwa mba North Korea nwere maka na ha so n’otu n’ime ndị kachasị nwee ngwa agha n’ụwa.