Mutum sama da miliyan daya sun kamu da coronavirus a duniya

Rahoto kai-tsaye

Nasidi Adamu Yahaya, Awwal Ahmad Janyau, Usman Minjibir and Umar Mikail

1. 30 Maris 2020Labarai da dumi-dumi, Karin mutum biyar sun warke daga coronavirus a Najeriya

   Gwamnatin jihar Legas a Najeriya za ta sallami karin mutum biyar da suka warke daga cutar coronavirus.

   Mai taimaka wa Shugaban Najeriya kan kafofin sadarwa na zamani Bashir Ahmed ne ya wallafa hakan a shafinsa na Twitter kuma ya tabbatar mana da hakan ta wayar tarho.

   Sai dai har yanzu hukumar da ke yaki da yaduwar cututtuka ta Najeriya ba ta tabbatar da warkewar tasu ba.

   Idan ta tabbata sun warke din, jumullar wadanda suka warke daga cutar a Najeriya sun zama takwas.

2. 30 Maris 2020Mece ce na'urar ventilator?

   Na'urar ventilator wata na'ura ce ta musamman da ke taimaka wa mara lafiya wajen yin numfashi a duk lokacin da wani ciwo ya sa huhunsa bai iya fitar da numfashi da kyau.

   Wannan zai bayar da dama ga mara lafiya ya yi numfashi har ya samu lafiya idan yana da rabon warkewa.

   Gwamnatoci a fadin duniya na ta kokarin samo dubban wadannan na'urori tun bayan barkewar cutar coronavirus.

3. 30 Maris 2020Sanatocin Najeriya sun bayar da rabin albashinsu don a yaki coronavirus

   Majalisar dattawan Najeriya ta bayyana aniyar sanatocin kasar na bayar da rabin albashinsu domin taimakawa a yaki annobar coronavirus.

   Mukaddashin mai magana da yawun majalisar dattawan, Godiya Akwashiki ne ya sanar da hakan a ranar Litinin.

   Ya bayyana cewa 'yan majalisar za su fara bayar da rabin albashinsu tun daga watan Maris din 2020 har zuwa lokacin da za a samu saukin wannan annoba a kasar.

   Ya kuma yaba wa ma'aikatun gwamnati da ke bada himma wajen ganin cewa an yaki wannan cuta da coronavirus.

   Sanatocin sun yi kira ga jama'ar kasar kan bin dokoki da kuma ka'idoji da aka bayar domin kiyaye kai daga wannan cuta.

4. 30 Maris 2020An samu karin mutum biyar da suka kamu da coronavirus a Tanzania

   Adadin mutanen da suka kamu da coronavirus a Tanzania ya kai 19, bayan ma'aikatar lafiyar kasar ta tabbatar da karin mutum biyar da suka kamu da cutar ranar Litinin.

   A cikin mutum biyar din da suka kamu cutar, mutum biyu daga tsuburin Zanzibar suke, yayin da sauran mutum uku suna birnin Dar es Salaam.

   Dukkan mutum ukun da ke Dar es Salaam 'yan kasar Tanzania ne masu shekaru tsakanin 21 zuwa 49.

   Dukkansu sun yi mu'amala da mutanen da ake zargi suna dauke da cutar.

5. 30 Maris 2020Filayen da aka mayar asibiti saboda coronavirus

   Ganin yadda coronavirus ke kara yaduwa a fadin duniya da kusan mutum 735,000 da suka kamu da ita, ana ta kokarin ginin asibitocin wucin gadi sakamakon karancin wajejen killace masu dauke da coronavirus a fadin duniya.

6. 30 Maris 2020Kasashen Afirka na bayar da tallafi ga masu karamin karfi

   A daidai lokacin da adadin masu dauke da coronavirus ke kara karuwa a kasashen Afirka, gwamnatocin kasashe da dama na daukar matakai domin tallafa wa masu karamin karfi wadanda dokar hana fita ta shafa da sauran matakan da aka dauka.

   A kasar Rwanda wadda ke da mafi yawan masu dauke da cutar a Gabashin Afirka, Shugaba Paul Kagame ya bayyana cewa ana raba abinci ga wadanda suke cikin hali na bukata, duk da cewa jama'a da dama na cewa ba su samun wannan tallafin.

   A kasar Kenya, ma'aikatar aikin gona ta kasar ta bayyana cewa za ta rarraba hatsi ga masu karamin karfi a kasar, inda kuma kungiyoyin addinai da kuma kungiyoyi da 'yan kasuwa na yin kira da a bayar da tallafin abinci.

   A wasu kasashen, ana daukar matakai masu tsauri ga masu bijire wa dokokin da aka saka. A kasar Ethiopia, 'yan sanda sun harbe wani mutum har lahira sakamakon take dokar da ya yi ta hana zuwa mashaya.

7. 30 Maris 2020An saka sabuwar ranar fara gasar Olympics

   An bayyana sabuwar ranar da za a gudanar da gasar Olympics ta duniya wadda za a yi a Tokyo.

   Ana sa ran fara gasar ne daga 23 ga watan Yuli zuwa 8 ga watan Agustan 2021 kamar yadda kwamitin gasar ya sanar.

   An dage gasar ta Olympics ne wadda aka so a fara 24 ga watan Yulin wannan shekara sakamakon annobar coronavirus.

   Za kuma a fara gasar ta masu nakasa a ranar 24 ga watan Agusta zuwa 5 ga watan Satumbar 2021.

8. 30 Maris 2020Yarima Charles 'na samun sauki' ya fita daga killacewa

   Yarima Charles wanda da ne ga sarauniyar Ingila ya fito daga killacewa, bayan ya shafe kwanaki bakwai a killace a Scotland sakamakon gwaji da ya nuna yana dauke da coronavirus.

   An yi wa matarsa Cornwall mai shekaru 72 gwajin cutar sai dai babu alamun cewa ta kamu da cutar.

   Wani jami'in fadar sarauniya ya bayyana cewa Yariman a halin yanzu yana cikin koshin lafiya kuma yana bin umarnin gwamnati.

9. 30 Maris 2020Firai Ministan Isra'ila Benjamin Netanyahu zai killace kansa

   Ana dab da killace Firai Ministan Isra'ila Benjamin Netanyahu bayan da aka gano wani cikin mataimakinsa na dauke da coronavirus, kamar yadda jaridar Haaretz ta ruwaito.

   Ofishinsa ya ce Netanyahun tare da wasu masu ba shi shawara za su killace kansu.

   A ranar Litinin ne aka gano mataimakin nasa ya kamu da cutar. Ofishin Firai Ministan ya ce matakin killace kan kariya ce kuma an dauke shi ne ma tun kafin sakamakon gwajin abokin aikin nasa ya fito.

10. 30 Maris 2020Za a yi wa 'yan majalisar dokokin Kenya gwajin coronavirus

    Za a yi wa 'yan majaisar dokokin Kenya 50 gwajin coronavirus a yayin da ake ci gaba da nuna fargabar cewa sun kamu da cutar daga wani abokin aikinsu wanda aka tabbatar yana dauke da ita, a cewar jaridar the Daily Nation.

    Majalisar dokokin ta aike wa ma'aikatar lafiya sunayen 'yan majalisar da ma'aikatansu da take so a yi wa gwajin cutar, in ji jaridar.

    Kazalika tana so a tursasa musu killace kansu.

    Rahotanni sun ce dan majalisa Kamoti Mwamkale ya kamu da cutar bayan ya yi mu'amala da mataimakin gwamnan lardin Kilifi - wanda ya kamu da cutar bayan ya koma kasar daga Jamus.

    Jaridar ta ambato wata majiya a majalisar tana cewa ana duba lafiyar Mr Mwamkale.

    An bayar da rahoton cewa ya halarci zaman majalisa ranar 17 ga watan Maris tsawon minti 19 kuma ana hasashen cewa ya halarci tarukan kwamitin majaisar.

    An tabbatar da mutum 42 da suka kamu da coronavirus a Kenya. Kasar ta rufe kan iyakokinta sannan ta sanya dokar hana fita ba dare ba rana.

11. 30 Maris 2020Fiye da mutum 154,000 sun warke daga coronavirus

    Alkaluman baya bayan nan sun nuna cewa fiye da mutum 154,000 suka warke daga cutar coronavirus a duk fadin duniya.

    Jami'ar Johns Hopkin, wacce ke bayar da bayani kai-tsaye game da halin da ake ciki a kan cutar, ta kara da cewa sama da mutum 732,000 suka kamu da cutar a duniya.

    A cewarta, mutum 34,686 ne suka mutu sakamakon harbuwa da coronavirus, kuma yanzu haka an fi kamuwa da cutar a Amurka ya zuwa ranar Litinin.

    Ga jerin kasashe goma da suka fi kamuwa da cutar da kuma adadin wadada ta harba ya zuwa Litinin:

    Amurka- 143,055

    Italiya - 97,689

    Spain - 85,195

    China - 82,198

    Jamus - 62,435

    Faransa - 40,723

    Iran - 38,309

    Birtaniya - 19,788

    Switzerland - 15,069

    Belgium - 11,899

12. 30 Maris 2020Labarai da dumi-dumi, Covid-19: Fiye da mutum 800 sun mutu a Spain a kwana daya

    Spain ta bayar da rahoton mutuwar karin mutum 812 sakamakon harbuwa da coronavirus tun ranar Lahadi.

    Jami'ai sun ce an samu fiye da sabbin mutum 6,400 da suka kamu da cutar.

13. 30 Maris 2020Man fetur ya yi faduwar da bai taba yi ba a shekara 18 da suka wuce

    Farashin danyen man fetur ya yi faduwar da bai taba yin irin ta ba cikin shekara 18 da suka wuce a yayin da ake ci gaba da fama da annobar coronavirus.

    Gangar mai samfurin Brent ta fadi zuwa $23.03 kan ko wacce ganga daya ranar Litinin, kuma wannan ita ce faduwa ma fi girma da ya taba yi tun watan Nuwamban 2002.

    Baya ga rashin bukatar danyen man fetur, a farkon watan nan an yi ce-ce-ku-ce kan farashin man fetur tsakanin Saudiyya da Russia.

    Sai dai wai mai sharhi ya ce rashin bukatar danyen man fetur din a matakin da aka dauka na dakile coronavirus shi ne babban abin da ya kawo faduwar farashin.

14. 30 Maris 2020An samu karuwar masu dauke da coronavirus a kasashen Gabashin Afirka

    An samu karuwar mutanen da suka kamu da coronavirus ta kasashen Gabashin Afirka.

    Alkaluman baya bayan nan sun nuna cewa mutum 10 sun kamu da ita a Rwanda ya zuwa Lahadi, inda jumulla ake da mutum 70 - mafi yawa a yankin.

    A cikinsu, mutum shida sun shiga kasar ne daga Dubai, biyu daga Afirka ta Kudu, daya daga Najeriya yayin da dayan kuma ya je daga yankin Gabashin Afirka, a cewar da sanarwar da ma'aikatar lafiyar kasar ta fitar.

    Shugaba Paul Kagame ya yi gargadin cewa za a ci gaba da samun mutanen da za su kamu da cutar a yayin da hukumomi suka ci gaba da gano mutanen da suka yi mu'amala da masu dauke da cutar.

    A halin da ake ciki kasar na cikin mako na biyu na dokar hana fita ta kwana 14 da aka kakaba mata.

    Eritrea ta tabbatar da cewa mutum shida sun kamu da cutar ranar Lahadi, inda jumulla suke da mutum 12 masu dauke da ita. Shida daga cikinsu sun je kasar ne gabanin soma amfani da dkar hana jiragen saman kasashen wajen shiga kasar, a cewar ministan lafiyar kasar.

    Biyar daga cikin masu fama da cutar mata ne masu shekaru tsakanin 32 zuwa 60. Ana bai wa dukkansu kulawa, in ji ma'aikatar lafiyar kasar.

    Kasar ta rufe dukkan makarantu sannan ta haramta shiga motocin haya. Kazalika an haramta taruwar fiye da mutum goma a wuri daya.

    Ranar Lahadi Ethiopia ta sanar da samun sabbin mutum biyar da suka kamu da coronavirus inda jumulla suka kai mutum 21. A jihar Tigray da ke arewacin kasar inda aka sanar da dokar hana fita makon jiya domin dakile cutar, 'yan sanda sun harbe wani mutum har lahira a kokarinsu na tilasta bin dokar hana bude mashaya.

    A kasar Kenya, mutanen da aka tabbatar sun kamu da cutar sun tashi daga 38 zuwa 42 ranar Lahadi. Sabbin mutanen da suka kamu da cutar sun hada da wani dan kasar ta Kenya da Ba'amurke da dan kasar Kamaru da kuma dan kasar Burkina Faso.

    Uganda tana da masu dauke da cutar 33 yayin da a Tanzania ake da mutum 14, ko da yake ba a samu wadanda suka kamu da coronavirus a Burundi da Sudan ta Kudu ba.

15. 30 Maris 2020An saki fursunoni saboda coronavirus a Libya

    Libya ta zamo kasa ta baya bayan nan a Gabas Ta Tsakiya da ta saki fursunoni domin dakile yaduwar coronavirus.

    Gwamnatin kasar wacce kasashen duniya suka amince da ita da ke Tripoli ta bayar da umarnin sakin fiye da fursuna 400.

    Saudiyya ta bayar da umarnin sakin fursuna 250 wadanda aka tsare saboda sun aikata kananan laifuka.

    Bahrain, Masar da kuma Syria dukkansu sun dauki irin wannan mataki. Ita ma Iran, ta saki fursunoni, ko da yake an samu rahotannin da ke cewa fursunoni sun tsere daga gidan yari biyu.

    Amma ba a saki fursunonin siyasa da yawa a kasashen ba.

    Kungiyoyin kare hakkin dan adam da iyalan fursunonin siyasar sun yi kira a sake su.

16. 30 Maris 2020Coronavirus: Ganduje ya ce a yi azumi da addu'o'i

    Gwamnan Kano da ke Najeriya, Abdullahi Umar Ganduje, ya yi kira ga mazauna jihar su yi azumi ranar Litinin domin rokon Allah Ya kawo karshen cutar coronavirus da ta addabi duniya.

    Ko da yake ya zuwa ranar Litinin mutum 111 ne suka kamu da cutar a Najeriya, amma ba a samu bullar ta a Kano ba.

    Hakan ne ya sa gwamnatin jihar ta dauki matakai daban-daban wajen ganin coronavirus ba ta shiga jihar ba, ciki har da yin feshin magani a yankuna da lungunan jihar.

    Ganduje ya yi kiran ne ranar Lahadi a yayin da yake kaddamar da kwamitin mutum 38 da zai bayar da tallafi ga talakawa wadanda za su zauna a gidajensu a matakin dakile yaduwar cutar.

    “Kazalika ina kira da al'ummar wannan jiha da su zage dantse wurin yin addu'o'i a masallatanmu a sallolin farilla biyar kowacce rana da kuma masallatan Juma'a domin ganin an dakile coronavirus daga jiharmu da kasarmu da ma duniya baki daya," in ji Gwamna Ganduje.

17. 30 Maris 2020Covid-19: An rufe babban kantin sayar da magani a Abuja

    Kwamitin da ke sanya ido kan aiki da dokokin yaki da coronavirus a Abuja ya rufe wani babban kantin sayar da magunguna da sauran kayayyaki.

    A sakon da ya wallafa shafinsa na Twitter ranar Litinin, kwamitin ya ce ya rufe kantin H-Medix Supermarket and Pharmacy da ke unguwar Wuse 2 ne saboda ya ki bin dokokin kare kai daga kamuwa da cutar.

    Ko a ranar Lahadin da ta gabata, kwamitin ya rufe wani coci a yankin Apo sannan ya kama faston da ya jagoranci addu'o'i a cocin saboda keta ka'i'dojin da kwamitin ya sanya na hana taruwar jama'a a wuri guda.

18. 30 Maris 2020Fiye da mutum 723,000 sun kamu da coronavirus

    Alkaluman da cibiyoyin da ke bibiyar yaduwar coronavirus suka fitar ranar Litinin da safe sun nuna cewa fiye da mutum 723,740 ne suka kamu da cutar a fadin duniya.

    Jami'ar Johns Hopkin, wacce ke bayar da bayani kai-tsaye game da halin da ake ciki a kan cutar, ta kara da cewa mutum 34,018 ne suka mutu, yayin da mutum 152,042 suka warke daga coronavirus ya zuwa safiyar ta Litinin.

    Ga kasashe goman farko da suka fi kamuwa da cutar:

    Amurka - 143,025

    Italiya - 97,689

    China - 82,152

    Spain - 80,110

    Jamus- 62,435

    Faransa - 40,723

    Iran - 38,309

    Birtaniya - 19,784

    Switzerland - 14,829

    Netherlands - 10,930

19. 30 Maris 2020Coronavirus ta tura Abba Kyari Lagos

    Shugaban ma’aikatan fadar shugaban Najeriya, Abba Kyari, ya koma jihar Lagos domin a sake gwada shi kan cutar coronavirus.

    A wata saarwa da ya fitar ranar Lahadi, Abba Kyari, ya ce yana samun sauki daga cutar amma akwai bukatar a sake gwada shi.

    “Na rubuta wannan wasika ne domin na sanar da ku cewa bisa shawarar likitoci, zan koma Lagos anjima a yau [Lahadi] domin a sake yin min gwaje-gwaje da kuma sanya ido.

    Wannan mataki ne na kula da kai: Ina samun sauki, amma a makon jiya an tabbatar ina dauke da coronavirus, annobar da ta addabi duniya. Na bi umarnin gwamnati na killace kaina.”

    Wannan ne karon farko da Abba Kyari ya bayyana cewa yana dauke da cutar tun bayan da aka bayar da rahotannin cewa yana dauke da ita makon jiya.

20. 30 Maris 2020Barkanmu da warhaka

    Bayani kan maƙala

    • • Marubuci, Nasidi Adamu Yahya
      • Sanya sunan wanda ya rubuta labari, BBC Hausa, Abuja

    Nasidi Adamu Yahaya ne daga nan Sashen Hausa na BBC yake yi muku barka da wannan rana ta Litinin.

    Za mu kawo muku labarai da rahotanni kan annobar coronavirus wacce ta addabi duk fadin duniya, ko da yake za mu fi mayar da hankali a kan abubuwan da ke faruwa a Najeriya da Nijar da makwabta.

    Za ku iya ci gaba da tafka muhawara da bayyana ra’ayoyinku a shafukanmu na sada zumunta a BBC Hausa.