Ibiyaga binini

Afrika

Mpuzamahanga

Ubuzima

Imikino

Ubumenyi

Urupapuro rw'itangiriro

Videwo

Raba

Live radio

Ibiganiro bya Radio

Podcasts

Audio

Umviriza

Gahuza

Prof Lastra avuga ko Santayana “yari afite impano y’interuro zizihatse ukuri”, iyi ushobora kuba warayumvise cyangwa warayisomye ariko utari uzi uwayivuze n’uwo yawi we.

Ni inde wanditse iyi nteruro yamamaye ngo: “Abatibuka ibyahise biba ngombwa ko babisubiramo,” kandi yashakaga kuvuga iki?

Ivyavuye mu bushakashatsi vyavuye mu mwihwezo mushasha wa za nyamugigima  wakozwe n'ikigendajuru Mars Insight Lander ca Nasa, cashitse kuri uno mubumbe mu  2018, aho vyerekana ukunyeganyega kw'amazi atemba.

Ikigega c'amazi catowe kure cane mu kuzimu mu bibuye vy'umubumbe wa Mars

Umubumbe HD 189733 b uri ku ntera y'imyaka-urumuri 64 uvuye hano ku Isi. Hagwa imvura y'amabuye ashashagirana nk'ibirahure kandi haba imiyaga irenza umuvuduko wa 800km ku isaha. 

Umubumbe w’ubururu ahagwa imvura y’ibirahure kandi “unuka nk’amagi yaboze”

Iyi ngingo nshya ni ikintu gikomeye gitandukanye n’ibisanzwe byemerwa, ko ubuzima mu nyamaswa bwaba bwaratangiye mu myaka isaga miliyoni 635 ishize.

Ibishya muri siyanse: Urusobe rw’ubuzima ku isi rwaba rwaratangiye imyaka miliyari 1.5 mbere yuko byari bizwi

Abahinga basanze umuti wa Heparin ushobora guhagarika ubumara bw'inzoka zimwe zo mu bwoko bwa cobra.

Heparin, umuti usanzwe uvura kuvuba kw'amaraso urashobora kunesha ubumara bw'inzoka ya cobra

Abahinga bavuga ko uno mubumbe Gliese 21 b uri ku ntera y'ibirometero vyababa imiriyaridi 400 uvuye kw'Isi, ukaba ufise ubushuhe bungana n'ubw'Isi, kandi ko abantu bashobora kuwubako. 

Menya Gliese 12 b, umubumbe ungana n’Isi abashakashatsi batoye 

Isi ni umubumbe uri mu kirere utujana mu rugendo  rwihuta muri ico kirere. Uwo mubumbe ugenda ku muvuduko ungana n'ibirometero 107.280 kw'isaha, uzunguruka izuba. 

Nimba isi yiruka ibirometero vyinshi kw'isaha, kuki twebwe tutigera twumva ko tuvuye aho turi?

Abahanga muri siyansi bavuga ko izo nyubako z'imisusire y'umutemeri nyamigongo zishobora kuba zarubatswe mu nkengero y'ishami ry'uruzi rwa Nili ubu ryakamye. 

Abahanga bashobora kuba batahuye iyobera rya 'pyramides' zo mu Misiri

Abahanga muri siyanse zitanduakanye bageze ku gikorwa gitangaje cyo kuremarema uko umugore wo mu bwoko bw'aba Neanderthal yarasaga akiriho.

 Neanderthal: Abahanga bagaragaje isura y’umugore wo mu myaka 75,000 ishize

Ibi ni ibintu bisa n’ibirimo guhinyura amategeko kamere y’ubuzima, kandi abahanga bakomeje kwibaza ikibazo gikomeye kuri byo. 

Kuki inyamaswa zimwe “zibyara ari isugi”?

Abagabo batari barigeze bahura ubu bitana abavukanyi b'amaraso - inyuma y'aho umwe ahereye umusokoro uwundi ukamukiza kanseri.

Ingene umwe umwe yarokoye ubuzima bw'uwundi batigeze bahura 

Kongera akunyu gacye cyane mu cyayi ngo byaba bifasha cyane abakunzi b'iki kinyobwa.

‘Icyayi nyacyo ni icyongewemo umunyu’ – Umuhanga muri science

Perezida Joe Biden wa Amerika yambitse Ejeta uno mudari kubera "intererano yiwe ihambaye mu bijanye n’imero y’ibiterwa". 

Umuhinga w’umunya-Ethiopia yahawe na Amerika umudari w’igihugu w’ubuhinga

Ubushakashatsi bushasha  burerekana umugabane mushasha, Zealandia, ubutaka bwazimiye, buherereye amaja mu bumanuko bushira ubuseruko bwa Australia, ikizwi nk’umugabane w’isi wibagiranywe ugira umunani. 

Zealandia : Amakarata ya nyuma y’uno mugabane ugira umunani w’isi 

Abahanga muri ‘astronomy’ na ‘astrobiology’ bafite icyizere ko kubona ibimenyetso by’ubuzima kure cyane y’isi bishoboka muri iki gihe cyacu – wenda no mu myaka micye iri imbere.

Impamvu kubona ubuzima ahandi mu isanzure ubu ari ‘ikibazo cy’igihe gusa’

Mu myaka myinshi, abahanga mu bugenge (physics) bakomeje gushakisha itandukaniro n’ihuriro hagati ya matter na antimatter, kugira ngo basobanukirwe uko isanzure yabayeho.

“Albert Einstein yari afite ukuri”: Ubuvumbuzi bushya butugejeje hafi yo kumva iyobera rya antimatter

Aka gace kitaruye cyane ni ko kariho stasiyo ifata ibipimo by'umwuka, bivugwa ko ifata ibipimo by'umwuka mwiza kurusha ahandi ku isi.

Ikirwa kidasanzwe gifite umwuka mwiza kurusha ahandi hose ku Isi 

Birashoboka ko nawe waba umaze kubona iki kibazo, iyi nkuru irakwereka icyo ubushakashatsi bukivugaho n'ibishobora gukorwa ngo abagore bitabire kibaza kimwe n'abagabo

Kuki abagore baba bacye mu kubaza ibibazo mu ruhame?

Iyi raporo y’impapuro 36 iri tekinike cyane kandi irimo imvugo za siyanse, soma muri iyi nkuru umenye iby’ibanze biyirimo.

‘Nta gihamya ko ‘aliens’ zibaho, ariko biranashoboka’ – Menya ibiri muri raporo nshya ya NASA

Umuhanga ati: “Buhoro buhoro turagenda tugana aho tuzashobora gusubiza cya kibazo gikomeye, niba turi twenyine mu isanzure cyangwa hari n’abandi.”

Ubuvumbuzi bushya bw'indebakure bwerekana igisa n'akanunu k'ubuzima kure cyane y'Isi

Nubwo kugereranya ubuhanga bushya nka Artificial Intelligence n’intwaro kirimbuzi bishobora kuba ari ugukabya, impungenge n'ubwoba byombi bigitangira byateje hari isomo biduha uyu munsi.

Uko ubwoba bw’umuriro kirimbuzi bwari bwarashegeshe Isi  

Ana Mayers ari mu isanzure avuga ko yabonye ishusho (view) y'isi nziza birenze kandi ko uru rugendo rutuma umuntu yongera kumva ashimira Isi.

‘Kujyana na mama mu isanzure byari birenze’ – umukobwa wa mbere wajyanye na nyina mu isanzure

Icyogajuru Aditya-L1 cyoherejwe nyuma y'iminsi Ubuhinde bwanditse amateka yo kuba ubwa mbere bugejeje icyogajuru iruhande y'impera y'epfo y'Ukwezi.

Ubuhinde bwohereje icyogajuru cyabwo cya mbere ku Zuba

Ubwo yari akuriye "Project Y", umushinga wacuze ibisasu kirimbuzi wakoreraga muri laboratoire z’ibanga za leta ya Amerika i Los Alamos, yarananutse agera aho apima 52kg.