Monkeypox igiye guhabwa izina rishya

Ishami ry'umuryango w'abibumbye ryita ku buzima (OMS/WHO) rivuga ko ririmo gukorana n'inzobere mu gushakira izina rishya virusi ijya kumera nk'ubushita ya 'monkeypox'.

Bibaye nyuma yuko abahanga muri siyansi barenga 30 banditse ibaruwa mu cyumweru gishize bavuga ko "hacyenewe mu buryo bwihutirwa" ko habaho izina "ritavangura kandi ridatera ipfunwe" ry'iyi virusi hamwe n'indwara itera.

Bavuze ko gukomeza kuvuga ko iyi virusi ari inyafurika bitari ukuri kandi birimo ivangura.

Mu byumweru bya vuba aha bishize, abantu bagera ku 1,600 ku isi banduye iyi virusi.

Mu gihe hamaze gutangazwa abantu 72 yishe bo mu bihugu monkepox isanzwe yarabayemo karande, nta muntu n'umwe wari watangazwa ko yishwe na yo mu bihugu 32 bishya yabonetsemo.

Imibare y'abanduye iheruka gutangazwa, yo ku itariki ya 12 y'uku kwezi kwa gatandatu, igaragaza ko abantu 452 bamaze kwemezwa mu Bwongereza ko banduye iyi virusi, 12 muri Scotland (Écosse), 2 muri Northern Ireland na 4 bo muri Wales (Pays de Galles).

OMS ivuga ko mu cyumweru gitaha izakora inama yihutirwa yo kureba niba iki kiza cyafatwa nk'ikibazo cyihutirwa ku buzima gihangayikishije isi.

Icyo cyiciro ni yo mpuruza yo hejuru cyane OMS ishobora gutanga.

Mu bihe byashize, izindi ndwara OMS yashyize muri iki cyiciro ni ibicurane by'ingurube, imbasa (polio), Ebola, Zika na Covid.

Umukuru wa OMS Tedros Adhanom Ghebreyesus yagize ati: "Ikiza cya monkeypox ntigisanzwe kandi kirahangayikishije.

"Ku bw'iyo mpamvu nafashe icyemezo cyo gutumiza mu cyumweru gitaha inama y'akanama [kiga] ku bibazo byihutirwa by'amategeko y'ubuzima ku isi, mu gusuzuma niba iki kiza giteje ikibazo cyihutirwa ku buzima gihangayikishije isi".

Monkeypox ni iki?

Indwara ya monkeypox iterwa na virusi ya monkeypox, yo mu bwoko bumwe na virusi itera ubushita, nubwo yo idakaze cyane nk'ubushita.

Izina rimwe ryatanzweho igitekerezo n'abahanga muri siyansi ko ryahabwa iyi virusi ni hMPXV, ariko ni ugutegereza icyo OMS iritekerezaho.

Ubwandu bwa monkeypox akenshi buba bworoheje ndetse n'ibyago muri rusange iteje ku buzima bw'abantu biri ku kigero cyo hasi.

Mu mezi ya vuba aha ashize, iyi virusi yakwirakwiriye ku isi mu buryo budasanzwe.

Ibiza byayo byabanje, ahanini byagarukiye mu bice bimwe byo muri Afurika aho imbeba - si inguge - byibazwa ko ari zo nyamaswa y'ingenzi iyi virusi iba irimo.

Ubwandu bwa monkeypox butera ibiheri. Iyi virusi ishobora gukwirakwira iyo umuntu yegeranye n'undi wayanduye.

Mbere, ntiyigeze ivugwa ko yandurira mu mibonano mpuzabitsina, ariko ishobora kwandurira mu kwegerana.

Umuntu uwo ari we wese wayanduye akwiye kwifata ntakore imibonano mpuzabitsina igihe cyose agaragaza ibimenyetso byayo.

Ibi birimo nko guhinda umuriro, kurwara umutwe, kubyimba, kubabara imitsi no kunanirwa cyane.

Hari kandi no kugira ibiheri bibabaza bituma umuntu ashaka kwishimashima, no kubabuka ku mubiri - cyane cyane mu maso, ku biganza no ku birenge.