Afrika y’Epfo: abavyeyi bashobora gupfungwa amezi 12 mu gihe badatwaye abana mw’ishure

Integuro y'itegeko BELA ni zo mpinduka za mbere zikomeye mu gisata c'indero ca Afrika y'Epfo kuva intwaro ya apartheid ivuyeho

Ahavuye isanamu, AFP

Insiguro y'isanamu, Integuro y'itegeko BELA ni zo mpinduka za mbere zikomeye mu gisata c'indero ca Afrika y'Epfo kuva intwaro ya apartheid ivuyeho
    • Umwanditsi, Na Danai Nesta Kupemba
    • Igikorwa, BBC News
  • Yatangajwe

Inama nshingamateka yemeje integuro y’itegeko rikomeye mu gisagata c’indero rishobora gutuma abavyeyi bapfungwa mu gihe badatwaye abana babo kw’ishure.

Mw’itegeko rizwi nka BELA (Basic Education Laws Amendment), risubiramwo amategeko agenga amashure shingiro, abavyeyi bashobora guhanishwa umunyororo w’amezi 12 mu gihe abana babo bataye ishure canke batajanywe mw’ishure bamaze gushikana imyaka yo kwiga.

Integuro y’iri tegeko Bela kandi ikura ibihano vyo gukubitwa mu mashure yose.

Ni yo mpinduka ya mbere ikomeye ibayeho mu gisata c’indero kuva ubutegetsi bwa apartheid buvuyeho mu 1994.

Umugambwe ANC uri ku butegetsi uvuga ko iri tegeko “rizohindura igisata c’indero mu gutorera umuti ibibazo vyo muri kahise n’ivya kino gihe”.

Hagati aho, umugambwe mukuru utavuga rumwe n’uwuri ku butegetsi, Democratic Alliance (DA), uriyamiriza iyi nteguro, ukavuga ko iha ububasha bwinshi reta bwo kugenzura amashure kandi ko izotuma igisata c’indero gisenyuka.

Uno mugambwe DA uvuga ko integuro y’iri tegeko "yaka ububasha amashure, abavyeyi n’ikibano, kandi ntitorera inyishu ikibazo na kimwe mu bibazo bihanze igisata c’indero”.

Waciye utumako imyiyerekano mu gihe iyi nteguro yariko iremezwa, ukaba ugabisha ko ushobora kwitwarira reta muri sentare yubahiriza ibwirizwashingiro mu gihe iyi nteguro yoramuka iteweko igikumu ikaba itegeko.

ANC niyo yiganje mu nama nshingamateka, iyi nteguro ikaba yemejwe ku majwi 223 y’abashingamateka kuri 83 bayihakanye, hari ku wa kane w’iyi ndwi.

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Umuhinga mu bijanye n’indero Mary Metcalf yabwiye ikimenyeshamakuru SABC News, ko yemera ko abavyeyi batarungika abana babo kw’ishure bikwiye ko babona ingaruka zavyo.

Metcalf avuga ko iyi ari yo "nshingano nyamukuru " yo kwitwa umuvyeyi.

Ikindi kintu giteje impari muri iyi nteguro ni uko amashure azotegerezwa kwereka reta poritike yayo ku bijanye n’ururimi.

Amashure ategerezwa kwerekana ko iyi poritike y’ururimi yubahiriza ivyo ikibano gikeneye – mu gihe itoba ivyubahiriza itegerezwa guhindurwa.

Hari benshi babona ko iyi nteguro ari igitero ku banyagihugu bavuga ururimi rw’iki-Afrikaans.

Ariko ANC ivuga ko amashure yikitse inyuma ya poritike zijanye n’indimi mw’ikumira rishingiye ku moko, ari vyo uno mugambwe ushaka guhindura.

Muri ca gihe c’intwaro y’inkehwa z’abazungu, abanyeshure bategekwa kwiga iki-Afrikaans cabonwa nk’ururimi rwa reta y’ivanguramoko ya apartheid. Ibi vyatumye haduka imyiyerekano y’abanyeshure yo mu 1976 – ikizwi nk’imigumuko ya Soweto yo mu 1976 – yiciwemwo abanyeshure baharurwa mu majana.

Abahinga bavuga ko igisata c’indero ca Afrika y’Epfo kiri mu bibazo.

Mu 2021, Afrika y’Epfo yari iya nyuma mu bihugu vyakozweko umwihwezo mu mugambi mpuzamakungu wo gupima ubushobozi bwo gusoma uzwi nka Progress in International Reading Literacy Study, aho abanyeshure 400.000 kw’isi yose bahawe ikibazo co gusoma.

Mu ntango z’uno mwaka, icigwa casanze abana umunani kuri cumi bari mu mashure muri Afrika y’Epfo bafise ingorane zo gusoma gushika ku myaka cumi.