Amerika yakoze igitero ku ba-Houti muri Yemen ku ncuro ya kane

Reta Zunze Ubumwe za Amerika zakoze ibitero ku ncuro ya kane ku muhari w’aba-Houthi ufashwe mu mugongo na Irani muri Yemen, nk’uko vyaraye vyemejwe n’abarongoye ubushikiranganji bwo kwivuna abansi bwa Amerika nijoro ku wa gatatu mw’ijoro.

Ibirindiro vy’ibisasu vya misire vyababa 14 Amerika ivuga ko bishobora kuba vyagomba bitere amato mu Kiyaga Gitukura, ni vyo vyatewe n’ingabo za Amerika.

Centcom – ibiro vy’igisirikare ca Amerika mu Buseruko bwo Hagati – ivuga ko ibi bigo vyakubiswe n’ibisasu vya misire vyo mu bwoko bwa Tomahawk vyarekuwe n’amato y’igisirikare ca Amerika kirwanira mu mazi.

Ibi bitero bibaye mu gihe Amerika iherutse gutangaza ko umuhari w’aba-Houthi ari uw’”iterabwoba kw’isi”.

Umuhanuzi wa Amerika mu vyo umutekano Jake Sullivan avuga ko iyi ngingo yahinduye icemezo co gukura aba-Houthi ku rutonde rw’imihari y’iterabwoba cari cafashwe mu ntango z’ubutegetsi bwa Biden yafashwe inyuma y’ibitero vy’uno muhari bibandanya ku mato atwara ibidandazwa mu karere.

Aba-Houthi batanguye kwizizira amato atwara ibidandazwa muri Munyonyo (11), bavuga ko ari ukwihora ibitero vya Israel muri Gaza.

Kuva ico gihe, uno muhari umaze gukora ibitero bitari bike ku mato atwara ibidandazwa aca mu Kiyaga Gitukura, imwe mu mayira akoreshwa cane kw’isi.

Mu kwihora, Amerika n’Ubwongereza vyatanguje igihuhusi c’ibitero ku bigo bitari bike vy’aba-Houthi ku wa 11 Nzero (1). Ibi bitero bishigikiwe na Australia, Bahrain, Ubuholande na Canada vyatanguye inyuma y’uko ingabo z’aba-Houthi zirengagije akamo zari zitewe ko guhagarika ibitero muri aka karere.

Ibitero vy’ejo ku wa gatatu ku bibanza vy’aba-Houthi vyaje inyuma y’ivyari vyakozwe ku mato atwara ibidandazwa. Amasaha make imbere y’aha, uno muhari wari wateye ubwato bwa Amerika ku ncuro igira kabiri muri ino ndwi.

Izi nyeshamba zakoresheje indege itagira umudereva mu gutera ubwato M/V Genco Picardy mu Kigobe ca Aden, nk’uko bivugwa na Centcom. Ubu bwato bwarononekaye, ariko nta n’umwe yakomeretse muri iki gitero.

Ku wa mbere, aba-Houthi bateye ubundi bwato bwa Amerika bakoresheje igisasu ca misire kiraswa kure, mu gitero gisa n’ica mbere kigemye neza na neza ubwato bwa Amerika kuva batanguye ibitero vyabo.

Abategetsi ba Amerika bavuga ko ibitero vy’ejo ku wa gatatu vyari ivyo kwitanga umwansi, kandi ko vyasambuye ibisasu vyagomba biterwe n’aba barwanyi.

Mw’itangazo, Centcom ivuga iti: "Ibi bisasu vya misire vyari ku kirindiro birasirwako vyagomba biterwe ku mato atwara ibidandazwa no ku mato y’igisirikare ca Amerika kirwanira mu kirere muri ako karere, kandi vyari kurekurwa umwanya n’umwanya, ivyatumye ingabo za Amerika zikora ivyo zategerezwa gukora kugira ngo zivune umwansi”.

Ryongerako riti: "Ibi bitero hamwe n’izindi ngingo twafashe, bizogabanya ubushobozi bw’aba-Houthi bwo kubandanya n’ibitero vyabo bitagira mvura ku mato mpuzamakungu atwara ibidandazwa mu Kiyaga Gitukura, mu Muhora wa Bab-el-Mandeb, no mu Kigobe ca Aden”.

Ubushikiranganji bw’Ubwongereza bujejwe kwivuna abansi bwabwiye BBC ko butagize uruhara muri ibi bitero vy’ejo.

Umukuru wa Centcom Jenerali Micheal Kurilla, avuga ko Amerika izobandanya itera aba-Houthi mu gihe cose abarwanyi babo "bazobandanya kubangamira amato mpuzamakungu, bateza n’uruhagarara ku mayira y’amato atwara ibidandazwa mu Kiyaga Gitukura n’amazi acegereye".

Yemen irashegeshwe n’intambara yo hagati mu gihugu yadutse mu 2015, igihe aba-Houthi bigarurira uturere tutari duto tw’uburengero bw’igihugu twari mu minwe ya reta yemewe n’amakungu hanyuma urunani rurongonwe na Arabia Sawudite rukaja gutabara mu ntumbero yo gusubiza ubutegetsi mu minwe y’ino reta.

Iyi ntambara ivugwa ko imaze guhitana abarenga 160.000 inateza na bimwe mu bibazo ngorabahizi vy’ubutabazi kw’isi, aho bibiri vya bitatu vy’abanyagihugu bose, ni ukuvuga abantu imiriyoni 21 – bakeneye ubutabazi.