تحلیل رسانههای عربی از پیمان دفاعی مکه؛ «ناتو اسلامی» در برابر تهدیدات منطقهای
- نویسنده, بخش مانیتورینگ بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۴ دقیقه
رسانههای عربی توافق دفاعی میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه را که روز جمعه در مکه امضا شد، به شیوههای متفاوتی پوشش دادند.
در حالی که رسانههای سعودی و قطری به طور گسترده به این رویداد پرداختند و بر اهمیت آن تأکید کردند، رسانههای امارات متحده عربی پوشش بسیار محدودی به آن دادند.
برخی کاربران شبکههای اجتماعی در مصر، غیبت این کشور در مراسم امضای توافق را «شکست دیپلوماتیک» توصیف کردند، اما عدهای دیگر اهمیت این توافق را کمرنگ جلوه دادند.
رسانههای عربی در انعکاس توافق مهم دفاعی میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه، رویکردهای متفاوتی در پیش گرفتند؛ توافقی که در شرایط ادامه تنشها در خاورمیانه و افزایش نگرانیها درباره وضعیت تنگه هرمز به امضا رسید.
محمد بن سلمان، ولیعهد و نخستوزیر عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، روز هفتم آگست در نشستی مشترک شرکت کردند و «توافقنامه مشترک دفاعی مکه» را امضا کردند.
در حالی که شبکههای اصلی عربستان و قطر، العربیه و الجزیره، پوشش زنده و گستردهای از مراسم امضای این توافق ارائه کردند، رسانههای امارات متحده عربی توجه بسیار کمتری به این موضوع نشان دادند.
این توافق تنها یک هفته پس از آن امضا شد که پاکستان از تشکیل یک ائتلاف چندملیتی دریایی به رهبری عربستان سعودی هم حمایت خود را اعلام کرد، ائتلافی که هدف آن حفاظت از مسیرهای کشتیرانی در تنگه بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن عنوان شده است.
حکومت ایران هنوز به طور رسمی به این توافق دفاعی واکنش نشان نداده است، اما سیاستمداران و تحلیلگران ایرانی ارزیابیهای متفاوتی از آن ارائه کردهاند.
چهرههای نزدیک به جریانهای میانهرو و اصلاحطلب هشدار دادهاند که این توافق میتواند توان بازدارندگی کشورهای حوزه خلیج فارس را تقویت کرده و به شکلگیری یک ساختار تازه امنیتی در منطقه کمک کند. در مقابل، چهرههای تندرو عمدتاً اهمیت این توافق را کمرنگ جلوه داده و آن را تلاشی دیگر از سوی عربستان سعودی برای تأمین امنیت از طریق قدرتهای خارجی دانستهاند. آنان همچنین این توافق را نشانهای از کاهش اعتماد به امریکا توصیف کردهاند.
پیامهای نهفته این پیمان چیست؟
خالد باترفی، تحلیلگر سیاسی سعودی، در گفتوگو با شبکه خبری الجزیره گفت که «هرچند این توافق جنبه دفاعی دارد، اما در برابر هرگونه تجاوز واکنش نشان خواهد داد؛ بهویژه اگر این تهدید از سوی ایران یا اسرائیل باشد.»
او همچنین هشدار داد که از این پس، اگر ایران قصد حمله به هر یک از این سه کشور را داشته باشد، باید با احتیاط عمل کند.
مصطفی جینار، پژوهشگر ترکیهای، نیز این توافق را نقطه عطفی در تحولات خاورمیانه توصیف کرد.
فیصل الحمد، تحلیلگر نظامی، به شبکه خبری العربیه گفت که این توافق «پیامی روشن است مبنی بر اینکه ائتلافی کاملاً دفاعی برای تأمین امنیت و ثبات خاورمیانه شکل گرفته است.»
او افزود که این توافق همچنین این پیام را منتقل میکند که ائتلاف جدید در واکنش به رویداد یا بحران خاصی در منطقه ایجاد نشده است.
مصطفی شلاش، پژوهشگر سیاسی، نیز گفت این توافق یک اقدام راهبردی است که به سه کشور امکان میدهد تواناییها و ظرفیتهای یکدیگر را تکمیل کنند.
شبکه الحدث، وابسته به العربیه، به نقل از یک مقام وزارت خارجه عربستان گزارش داد که توافق مکه هیچ ارتباطی با تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای یا ایجاد یک ائتلاف فرقهای ندارد.
«ناتوی اسلامی»
خبرنگار شبکه العربی در پاکستان گفت که مدتهاست در پاکستان تمایل برای گردهم آوردن چندین کشور اسلامی زیر یک چتر نظامی مشترک وجود دارد.
منیف عماش، تحلیلگر سیاسی، در گفتوگو با رادیو افام العربیه در ۶ آگست گفت که این توافق دفاعی ممکن است «هسته اولیه یک نظم منطقهای جدید» را شکل دهد.
او افزود که عربستان سعودی در حال تعریف قواعد تازهای برای تعامل با گروههای مورد حمایت ایران در منطقه است.
جمال سلطان، روزنامهنگار مصری نزدیک به عربستان، در شبکه ایکس به دنبالکنندگان خود نوشت:
«این یک رویداد تاریخی است... شاید جهان شاهد تولد یک 'ناتوی اسلامی' در جده باشد.»
لقاء مکی، پژوهشگر عراقی، نیز در برنامه «گفتوگوی ساعت» شبکه الجزیره گفت که این نشست میتواند آغاز یک ائتلاف جدید باشد؛ ائتلافی که احتمال دارد در آینده سوریه، قطر و شاید کویت نیز به آن بپیوندند.
روزنامه عربی القدس العربی که در لندن منتشر میشود، در سرمقاله خود این پرسش را مطرح کرد که آیا ائتلافهای مورد حمایت عربستان خواهند توانست افزایش تنشها از سوی حوثیهای یمن را مهار کنند یا نه.
واکنشها در مصر از «شکست دیپلوماتیک» تا بیاهمیت دانستن توافق بود.
شبکه دولتی القاهره نیوز این موضوع را در صدر خبرهای خود قرار داد، اما شماری از تحلیلگران مخالف حکومت مصر، غیبت این کشور در توافق را زیر سؤال بردند.
محمد عباس گفت که نپیوستن مصر به این ائتلاف در مقطع فعلی اقدامی منطقی بوده است.
در مقابل، مؤمن اشرف، کارشناس مسائل دفاعی مستقر در ترکیه، آن را «یک شکست آشکار دیپلوماتیک» توصیف کرد.
محمد شهود، روزنامهنگار مقیم امریکا، در فیسبوک نوشت که غیبت مصر در مراسم امضای توافق به این معنا نیست که راه پیوستن این کشور در آینده بسته شده باشد.
یحیی الجبلی، نویسنده مصری، از این توافق به عنوان «یک رویداد تاریخی و ائتلافی جدید که توازن قدرت در خاورمیانه را تغییر خواهد داد» یاد کرد و گفت پیامهای آن تنها متوجه منطقه نیست، بلکه به سراسر جهان ارسال میشود.
اما عبدالمنعم محمود، روزنامهنگار مقیم بریتانیا، درباره عملی بودن این ائتلاف و توانایی آن برای دوام آوردن در درازمدت ابراز تردید کرد.
همچنین عبدو فاید، از دیگر تحلیلگران، اهمیت این توافق را کمرنگ جلوه داد و آن را «تلاشی از سوی عربستان برای یافتن یک ضامن امنیتی جهت ترساندن ایران» توصیف کرد.
