Dyna'r cyfan gan ein tîm ar y llif byw am heddiw - diwrnod hanesyddol wrth i Syr Keir Starmer gyhoeddi y bydd yn ymddiswyddo fel Prif Weinidog y DU.

I grynhoi:

• Fe wnaeth Starmer gyhoeddi y tu allan i 10 Downing Street y bydd yn ymddiswyddo fel arweinydd y blaid Lafur, a bydd yn ildio'r awenau fel prif weinidog unwaith y bydd olynydd mewn lle;
• Mae'r prif weinidog wedi wynebu pwysau cynyddol i ymddiswyddo dros y misoedd diwethaf, ac fe gynyddodd hynny yn dilyn buddugoliaeth Andy Burnham yn isetholiad Makerfield yr wythnos diwethaf;
• Mae Burnham wedi cadarnhau y bydd yn ymgeisio am yr arweinyddiaeth, ac mae Wes Streeting - oedd yn cael ei weld fel ymgeisydd arall posib - wedi cefnogi cyn-faer Manceinion;
• Bydd yr enwebiadau i olynu Starmer yn agor ar 9 Gorffennaf. Os mai Burnham yw'r unig ymgeisydd, fe allai fod yn brif weinidog erbyn ganol mis nesaf. Os oes ras arweinyddol, y bwriad yw cael prif weinidog newydd mewn lle cyn 1 Medi.

Mae rhagor o wybodaeth am y datblygiadau heddiw ar gael ar ein hafan, a bydd rhagor o ddadansoddi ar raglen Post Prynhawn ar BBC Radio Cymru am 17:00.

Diolch am ddilyn, a hwyl am y tro.

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Dros Ginio
BBC Radio Cymru

Dywedodd Liz Saville Roberts, AS Dwyfor Meirionydd, ar Dros Ginio mai gwaddol y prif weinidog yw dymchwel ei blaid yn etholiad y Senedd fis Mai.

"Roedd pobl yn disgwyl newid, dyna roddodd ei fwyafrif iddo ar ôl yr etholiad cyffredinol," meddai.

"Ac mi fethodd y prif weinidog i ddod â'r newidiadau er gwell i gymaint o gymunedau."

Ychwanegodd bod Keir Starmer "wedi cofleidio'r agwedd bod grym yn y Deyrnas Gyfunol yn rhywbeth oedd yn gorfod cael ei gadw yn y canol".

"Mi oedd datganoli, ac mewn gwirionedd ei blaid ei hun yng Nghymru, yn niwsans iddo. Doedd 'na ddim diddordeb ar rymuso pobl yn ein cenedl yng Nghymru neu ei ranbarthau yn Lloegr.

"A dyna yw methiant mawr San Steffan, yr agwedd bod pawb a bob dim yn gorfod cael eu rheoli o Lundain."

Mae Andy Burnham newydd dyngu llw yn Nhŷ'r Cyffredin, i gymeradwyaeth fawr o'r meinciau Llafur.

Mae dau AS newydd arall - Lara Bird o'r SNP a Douglas Lumsden o'r Ceidwadwyr - hefyd yn tyngu llw ar ôl ennill seddi mewn isetholiadau yn Yr Alban yr wythnos diwethaf.

Ffynhonnell y llun, Senedd San Steffan

Mae Prif Weinidog yr Alban, John Swinney yn dweud bod Starmer wedi gwneud y "penderfyniad cywir" i ymddiswyddo, gan ychwanegu ei bod yn "hen bryd iddo wynebu realiti".

"Ar lefel bersonol, rwy'n dymuno'n dda i'r prif weinidog a'i deulu. Mae arweinyddiaeth yn anodd, ac fe all wneud gofynion eithriadol ar yr arweinydd a'u teuluoedd," meddai.

Ond mae Swinney - arweinydd yr SNP - yn galw am "newid sylfaenol mewn cyfeiriad" yn hytrach na newid arweinydd yn unig.

"Mae amser llafur mewn pŵer wedi'i nodweddu gan addewidion yn cael eu torri, penderfyniadau annoeth ac, yn y pendraw, methiant," meddai.

Ffynhonnell y llun, PA Media

Dros Ginio
BBC Radio Cymru

Ar Dros Ginio ar BBC Radio Cymru, dywedodd y cyn-ymgeisydd Llafur, Owain Williams, bod "momentwm" tu ôl i Andy Burnham, sydd yn anodd i'w atal, ond ei fod yn teimlo y byddai cystadleuaeth yn fuddiol i'r blaid er mwyn i'r "syniadau gorau godi i'r brig".

"Dwi’n gredwr mewn cystadleuaeth, yn enwedig pan mae’n dod at syniadaeth," meddai.

"Dwi’n deall y bydd llawer o bobl yn y Blaid Lafur yn poeni bod hwnna’n edrych yn flêr, a bod risg – ond dwi’n gweld e i’r gwrthwyneb.

"Yr holl drafferth gyda Keir Starmer oedd nad oedd yna agenda clir yn dod i mewn i lywodraeth – a bydde fe’n gam gwag dwi’n credu i ganiatáu i rywun arall ailadrodd hynny."

Er hynny, mae'n ei gweld hi'n anhebygol y bydd unrhyw un yn sefyll yn erbyn Andy Burnham; gŵr mae'n cyfaddef sydd â chryfderau, yn enwedig ei sgiliau cyfathrebu.

Ond bydd yn rhaid i Aelod Seneddol newydd Makerfield brofi fod ganddo fwy i'w gynnig na hynny'n unig, meddai.

"Mae pobl yn credu fod cyfathrebu yn arwain ar syniadau mewn gwleidyddiaeth – mae hynny’n hollol anghywir. Mae'n rhaid i chi gael y syniadaeth a’r agenda yn gyntaf.

"Mae’n gyfathrebwr da iawn, ond dyw e ddim yn glir i fi o gwbl beth yw ei agenda.

"Dwi’n mawr obeithio fod e’n paratoi, achos unwaith y’ch chi mewn llywodraeth, does dim mwy o amser; mae’n rhaid i chi 'neud e o flaen llaw."

Catrin Haf Jones
Gohebydd Seneddol BBC Cymru

Y cwestiwn mawr yw, a fydd cystadleuaeth o gwbl?

Dyw Keir Starmer ddim yn mynd i frwydro nawr am yr arweinyddiaeth – mae e wedi camu i lawr.

Mae un o’r bobl oedd fwyaf tebygol o frwydro yn erbyn Andy Burnham, Wes Streeting wedi dweud y bore 'ma na fydd yn sefyll, ac yn dweud y bydd yn cefnogi Andy Burnham "mewn gobaith o osgoi haf o ddadleuon mewnol Llafur wrth ddewis arweinydd newydd".

Daeth sylwadau Streeting funudau yn unig ar ôl i Andy Burnham gadarnhau beth o' ni eisoes yn disgwyl, y bydde fe’n sefyll am yr arweinyddiaeth.

Ond mae ei dîm e a thîm Wes Streeting yn mynnu nad oes unrhyw gytundeb wedi ei gwneud rhyngddyn nhw i sicrhau na fyddai Streeting yn sefyll.

Os nad oes cystadleuaeth, mae’n bur debygol felly y gallen ni gael y prif weinidog nesaf, Andy Burnham, yn ei le o fewn tair wythnos – sy’n rhyfeddol o beth i’w ddweud am ddyn sydd ddim hyd yn oed wedi tyngu llw fel Aelod Seneddol!

Mae hi’n werth nodi, mae rhai Aelodau Seneddol Llafur sydd dal yn awyddus i weld gornest - maen nhw eisiau trafodaeth am syniadau, am gyfeiriad, am ddyfodol y blaid Lafur.

Gawn ni weld os fydd digon ohonyn nhw; a oes 81 aelod a ddaw ynghyd tu ôl i un person a allai herio Andy Burnham, neu a yw’r grŵp yn ei gyfanrwydd yn penderfynu ei bod hi’n well symud 'mlaen cyn gynted â phosib.

Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig y BBC

Mae 'na elfen o dristwch personol - dyma fel mae gyrfaoedd gwleidyddol yn dirwyn i ben, ond 'falle fydd gan Andy Burnham swydd yn ei gabinet i Starmer.

Mae'r sefyllfa yma yn rhywbeth y mae Keir Starmer wedi tynnu ar ei ben ei hun.

Hynny yw, nid gymaint y cynllun llywodraethant sydd wedi methu - allwch chi ddadlau ei fod wedi bod yn bur llwyddiannus fel prif weinidog.

Ond fel arweinydd gwleidyddol, arweinydd y blaid Lafur, mae pethau wedi mynd o ddrwg i waeth ar ôl y fuddugoliaeth enfawr yna yn yr etholiad cyffredinol diwethaf wrth i Keir Starmer ddilyn strategaeth oedd yn ddiffygiol - yn fy marn i - a hefyd gwneud cyfres o gamgymeriadau cwbl ddiangen oedd yn golygu ei fod wedi colli hyder, nid yn unig aelodau seneddol, ond yn bwysicach na hynny, hyder y cyhoedd.

Ffynhonnell y llun, EPA

Y strategaeth aflwyddiannus oedd ceisio gwneud pethau asgell chwith ar y slei heb weiddi amdanyn nhw - pethau fel cynyddu'r isafswm cyflog, hawliau ychwanegol i weithwyr ac i bobl sy'n rhentu yn Lloegr - ond peidio gwneud ffwdan ynghylch rheini.

Yn hytrach bu'n pwysleisio pethau oedd yn apelio at bleidleiswyr asgell dde - yr 'hero voters' yma maen nhw ar eu hôl - bod yn gadarn ar fewnfudo, er enghraifft, bod yn gadarn ar y system les.

Nid dyma fel mae gwleidyddiaeth yn gweithio'r dyddiau 'ma.

Dros Ginio
BBC Radio Cymru

Dywedodd cyn-Brif Ysgrifennydd y Cynulliad, Alun Michael, bod ymddiswyddiad Keir Starmer yn "siom fawr".

"Mae hyn yn amser mor anodd i brif weinidog, mae ei arweiniad wedi delio gyda phroblemau mawr," meddai ar raglen Dros Ginio.

"Y ffordd roedd pethau'n dod drosodd, y negeseuon oedd yn dod allan o 10 Downing Street yn mynd yn fwy a fwy problematig dros y misoedd diwetha' 'ma a'n ei wneud fwy neu lai yn amhosib iddo fynd ymlaen."

Dywedodd, er ei fod wedi bod yn gefnogol iawn o'r prif weinidog, mai ymddiswyddo oedd y penderfyniad iawn.

"Roedd 'na fethiant i nodi gweledigaeth... dros y misoedd diwetha' mae'r drefn y mae pethau wedi bod yn dod allan o Downing Street ddim wedi llwyddo i ddangos pwrpas, ac felly roedd rhaid ymateb i hynna.

"Mae'r pethau yna, yn fy marn i, yn fwy pwysig na fod Andy Burnham wedi llwyddo yn yr isetholiad."

Catrin Haf Jones
Gohebydd Seneddol BBC Cymru

Erbyn heddiw, roedd e bendant yn anochel.

Roedd tawelwch llethol Llafur dros y penwythnos yn awgrymu’n gryf bod 'na ddisgwyliad am symudiadau sylweddol tu ôl i’r llenni a bod 'na gyhoeddiad mawr i ddod heddi'.

Er wrth gwrs, gwerth nodi geiriau Keir Starmer dim ond ddydd Gwener pan ddywedodd e y bydde fe’n brwydro 'mlaen dros ei arweinyddiaeth e, ac i fod yn deg, i lawer 'naeth e oroesi dipyn hirach na’r disgwyl.

Ond gyda holl helyntion y ddwy flynedd diwetha' yn gysgod drosto fe, y troeon pedol ar bethau fel taliadau tanwydd y gaeaf, torri budd-daliadau, treth etifeddiant amaethyddol, penodi Peter Mandelson yn llysgennad, ac wedyn colledion trwm etholiadau mis Mai, roedd y cyfan yn y diwedd yn ormod.

Ac wedyn dychweliad Andy Burnham i San Steffan, gyda’r fath fwyafrif dros elyn pennaf Llafur, Reform, ym Makerfield yr wythnos diwethaf - roedd hi yn anochel mai un pendraw oedd i Keir Starmer.

Ac o ystyried yr opsiynau iddo fe yn sgil hynny oll; brwydro, a wynebu’r embaras tebygol o golli i Andy Burnham, neu gamu i lawr ar ei delerau ei hunain nawr - dyw hi fawr o synod ei fod wedi dychwelyd o’i benwythnos yn Chequers, wedi dod i’r casgliad mai dyma y llwybr gorau iddo fe ac i Lafur yn ei lygaid ef.

Dywedodd Betty Hale, 80 oed o Dreorci, bod y penderfyniad i dorri taliadau tanwydd gaeaf, sydd bellach wedi cael ei wrthdroi, "yn gamgymeriad enfawr" i Starmer.

"Wnes i ysgrifennu at fy AS lleol ac roedd y llythyr ges i'n ôl yn warthus," meddai.

Dywedodd nad yw'n disgwyl i brif weinidog newydd wneud gwahaniaeth oherwydd dyw hi "erioed wedi cael ffydd yn Llafur yn yr ardal yma".

Gyda chynlluniau mewn lle ar gyfer penodi'r seithfed Prif Weinidog mewn degawd, ydych chi'n cofio pwy sydd wedi byw yn Rhif 10 Downing Street yn y blynyddoedd diwethaf?

Ffynhonnell y llun, Stefan Rousseau/Aaron Chown/Andrew Matthews/James Manning/Kirsty O'Connor/PA Wire

David Cameron (2010-16)

Theresa May (2016-19)

Boris Johnson (2019-22)

Liz Truss (2022-22 - 49 diwrnod)

Rishi Sunak (2022-24)

Keir Starmer (2024-26)

Dywedodd Barry Godfrey, 72 oed o Dreorci, ei fod yn "hynod siomedig" o glywed bod Keir Starmer am ymddiswyddo.

"Dwi'n meddwl ei fod yn brif weinidog gwych a dwi'n drist i weld e'n mynd," meddai.

Dywedodd ei fod yn credu bod Keir Starmer wedi "gwneud camgymeriadau ar y dechrau, fel torri taliadau tanwydd gaeaf, a dyw pobl ddim wedi maddau iddo am hynny".

"Ar y cyfan mae wedi bod yn brif weinidog rhagorol ac mae'n gadael y wlad mewn lle gwell nag oedd e pan ddechreuodd."

Dywedodd y byddai arweinydd newydd yn "fwy tebygol o ddenu pleidleiswyr i ffwrdd o Reform", ond bod cael gwared â Keir Starmer am fod yn "gamgymeriad yn y tymor hir".

Mae rhaglen Dros Ginio ar BBC Radio Cymru wedi dechrau, gyda rhagor o ddadansoddi wedi'r newyddion mawr y bore 'ma.

Gallwch wrando ar y cyfan o fewn y llif byw, trwy glicio ar yr eicon "Gwrando'n fyw" uchod.

Ar Gwleidydda dywedodd cyn-aelod o'r Senedd Llafur ym Mlaenau Gwent, Alun Davies ei fod wedi "gweld Keir Starmer fel ffigwr eitha' ceidwadol".

"O'n i'n gweld e'n rhy seiliedig yn Llundain - popeth trwy lygaid Llundain - ac oedd e methu cyfathrebu efo pobl.

"Dwi'm yn cofio mod i wedi gweld e yng Nghaerdydd neu yn y Senedd yn ystod ei gyfnod fel Prif Weinidog - falle mod i'n wrong ond fi'm yn credu mod i wedi gweld e'n dod i'r Senedd i siarad gyda ni a chymryd diddordeb yn be' ni 'di gwneud.

"Dwi yn meddwl bod rhaid newid ein gwleidyddiaeth ni - a dwi'n credu bod gan Andy Burnham y deallusrwydd o hynny i ddechrau'r broses o wneud hynny."

Catrin Haf Jones
Gohebydd Seneddol BBC Cymru

Wythnos ferwedig o Orffennaf oedd hi, 'nôl yn 2022, pan wnaeth Boris Johnson gydnabod yr anochel wedi dyddiau o geisio brwydro 'mlaen, bod yn rhaid iddo fynd.

Yn brif weinidog ers 2019, wedi hawlio buddugoliaeth ryfeddol i’r Ceidwadwyr yn yr etholiad fis Rhagfyr y flwyddyn honno, fe geisiodd Johnson frwydro 'mlaen er gwaetha' ymddiswyddiadau dirifedi o’i gabinet.

Doedd yr hyn ddilynodd i’r Ceidwadwyr yn ddim llai na chwalfa.

Bydd Llafur yn gobeithio osgoi ailadrodd y camgymeriadau hynny - ac araith Keir Starmer heddiw yn addo paratoi’r tir dipyn taclusach at drosglwyddo grym, a chefnogaeth lwyr i bwy bynnag fydd yr arweinydd nesaf.

Ond gyda gwleidyddion a’r cyhoedd yn profi’n gynyddol fyr eu hamynedd â’n harweinwyr erbyn hyn, bydd tasg ryfeddol ar ddwylo’r prif weinidog nesaf i osgoi’r un ffawd â’r chwech arall a ddaeth o’i flaen dros y degawd diwethaf.

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Mae Keir Starmer "wedi dilyn y strategaeth wleidyddol anghywir" trwy geisio "apelio at bleidleiswyr asgell dde", yn ôl Golygydd Materion Cymreig y BBC, Vaughan Roderick.

"Mae modd dadlau fod Keir Starmer wedi bod yn brif weinidog weddol effeithiol ar faterion tramor a'r rhaglen ddeddfwriaethol," meddai.

"Problem Keir Starmer oedd bod o ddim yn effeithiol fel arweinydd y blaid Lafur yn sgil y fuddugoliaeth enfawr yn yr etholiad cyffredinol.

"Y rheswm am hynny, dwi'n meddwl, ydi fod o wedi dilyn strategaeth wleidyddol anghywir trwy chasio ar ôl pleidleiswyr oedd yn symud at Reform."

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Dywedodd Darren Millar AS, arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, er bod Keir Starmer yn ymddiswyddo "mae methiannau Llafur yn parhau".

"Y peth olaf mae Cymru a gweddill y DU angen ydi arweinydd Llafur arall na fydd yn sefyll i fyny i ASau Llafur ar faterion fel lles, ynni, gwariant amddiffyn a gweithredu ar gostau byw."

Ychwanegodd mai arweinydd y Ceidwadwyr yn San Steffan, Kemi Badenoch, yw'r unig arweinydd "sydd â'r asgwrn cefn i wneud penderfyniadau anodd a chael Prydain i weithio eto".

Ar ôl i Syr Keir Starmer gyhoeddi y bydd yn ymddiswyddo fel arweinydd y blaid Lafur, beth nesa' i'r blaid a'r wlad?

Ar bennod frys o bodlediad gwleidydda yn dilyn y newyddion y bore 'ma, Vaughan Roderick, Elliw Gwawr a chyn-aelod Senedd Cymru, Alun Davies sy'n dadansoddi'r cyfan.

Mae'r bennod ar gael yma.

Yn ôl arweinydd y Blaid Werdd, Zack Polanski, roedd Keir Starmer "wedi colli hyder y wlad" ar ôl iddo fethu â herio "pŵer a chyfoeth" y sefydliad.

Mewn ymateb i ymddiswyddiad y prif weinidog, dywedodd fod hyn wedi gadael "y rhan fwyaf mewn argyfwng costau byw".

Mae'n credu fod angen i Andy Burnham, olynydd posib Starmer, "fod yn feiddgar" neu bydd yn methu.

"Nid yw'r arwyddion cynnar yn galonogol, ac maen nhw'n awgrymu mwy o'r un peth, ond â sgiliau cyfathrebu gwell," meddai.

Ffynhonnell y llun, Jordan Pettitt/PA Wire