Miila walirra qaxxaamursanii taa'uun miidhaa akkamii akka qabu beektuu?

Haalli ati itti teesse sitti tolaa? Yeroo muraasaaf dhaabbadhu, osoo hin sirreeffamin, haala teessuma kee hubadhu. Miilli kee maal hojjechaa jira? Wal qaxxaamuree jira? Atis namoota miila isaanii gara mirgaatti moo gara bitaatti wal jijjiiran keessaa tokkoo?

Namoonni dhibeentaan 62 miila isaanii gara mirgaatti hirkisu, 26% gara bitaatti, 12% ammoo gara kamittu hin hirkisan.

Teessoo irra taa’anii miila qaxxaamursuudhaaf karaaleen beekamoo lama jiru: jilbaa fi miila irratti.

Garuu akkuma miila diriirsuun gaarii ta'e fayyaafi haala dhaabbii keessaniif gaarii mitii?

Mee gadifageenyaan haa ilaallu.

Jalqabaaf, qorannoon akka agarsiisutti miila kee qaxxaamursuun sochii luqqeettuu dabaluu danda'a, tokko isa kaan caalaa olka'aa ta'a.

Kana malees, saffisa dhiigni ujummoo dhiigaa qaama gadii keessa naanna’u kan jijjiiru yoo ta’u, kunis carraa dhiigni dhangala’uu dhabuun kantaruun dabaluu danda’a.

Qorannoon hedduun akka agarsiisutti, jilba kee qaxxaamursuun caalaa hammaataadha.

Haala kanaan taa’uun dhiibbaan dhiigaa akka dabalu gochuu danda’a, sababnisaa dhiigni ujummoolee dhiigaa keessatti kuufamuufi onneen kana irraa fagaachuuf hojjechuu qaba.

Sababa kanaaf yeroo mana yaalaa deemtu doktaroonni safartuu dhiibbaa dhiigaa kee fudhuuf miila kee lafa irra kaa'uu qabda jedhu.

Dhiibbaa qaama irratti qabu

Yeroo dheeraa fi yeroo baay’ee miila qaxxaamursitee taa’uu keetiin, jijjiiramni yeroo dheeraa dheerina maashaalee fi walsimsiisa lafee luqqeettuu irratti mul’achuu danda’a.

Kana malees, akkaataa lafeen jiru irraa kan ka’e, jilbeenfachuun dugdaa fi gurmuu irrattis dhiibbaa geessisuu danda’a.

Jijjiirama lafee mormaa irraa kan ka’e bakki mataa haala hamaadhaan jijjiiramuu danda’a, lafeen dugdaa madaallii luqqeettuu olitti akka turuuf caalaatti waan hojjetuuf.

Mormillee miidhamuu danda'a, sababni isaas qaamni gama tokko isa kaan caalaa dadhabaadha.

Dhiibbaan kun yeroo baayyee sababa dhaabbii gaarii dhabuu irraa kan ka’e maashaalee luqqeettuu fi dugdaa gadii irratti mul’ata.

Akkasumas, dhiibbaa miila qaxxaamuranii taa’uudhaan dhufu.

Lafeen luqqeettus sababa maashaaleen teessuma(hudduu) gama tokkoon yeroo dheeraaf diriirfamuu isaaniitiin ni miidhama, kana jechuun ni dadhaba.

Yeroo dheeraaf miila qaxxaamuranii taa’uun carraa dhibee scoliosis (hir’ina lafee dugdaa kan hin baramne) fi hir’ina qaamaa biroo ni dabala.

Kana malees, yeroo baayyee dhukkubbii ‘trochanteric syndrome’ jedhamu kan yeroo baay’ee jeequmsa gama gudeeda fi luqqeettuu miidhu fida.

Miila keessan qaxxaamursuun oomisha isparmii irratti dhiibbaa uumuu akka danda'u ragaaleen ni mul'isu. Kan isaas ho’i qaama saalaa ho’a qaamaa idilee gadi ta’uu waan qabuuf.

Taa’uun ho’a qaama saalaa 2°C kan dabalu yoo ta’u, miila kee qaxxaamursuun ho’a qaama saalaa hanga 3.5°C dabaluu danda’a.

Qorannoon garuu miila diriirsuun namoota tokko tokkoof faayidaa qabaachuu akka danda’u ni mul’isa.

Fakkeenyaaf, qorannoon xiqqaan bara 2016 gaggeeffame akka agarsiisutti, namoota miilli tokko isa kaan caalaa dheerateef, miila isaanii qaxxaamursuun olka’iinsa luqqeettuu gama lamaanii sirreessuuf gargaaruu danda’a, kunis madaallii fooyyessuu danda’a.

Haaluma walfakkaatuun, miila qaxxaamursuun cimina lafee saakrooliyaak (ulfaatina lafee dugdaa fi miila gidduutti dabarsuudhaaf itti gaafatamummaa qabu) akka fooyyessuu agarsiifameera.

Akkasumas, yogaa bakka namoonni miila isaanii qaxxaamursanii taa’an irratti beekamaadha.

Yeroo dheeraa bakka kana keessa turuun rakkoolee miila teessoo irra qaxxaamursuudhaan uumaman tokko tokko fiduu danda’uu fi dhiisuu isaa irratti ragaan xiqqaadha.

Sababoonni balaa miila kee qaxxaamursuu wajjin walqabatan hedduun isaanii dhimmoota bu’uuraa biroo kan akka jireenya taa’umsaatiin kan hammaatudha.

Egaa kana yaada keessa galchuun gorsi inni guddaan yeroo dheeraaf bakka tokko turuu dhiisuufi sochiiwwan yeroo baay’ee qabaachuudha.