Idibo Naijiria 2027

Eré ìdárayá

Èyí to gbajúmọ̀ jù

Ìròyìn

Fídíò

Kò ṣe é má gbọ̀ ọ́?

Gbọ́

Yoruba

Bi imọ ijinlẹ ṣe n tẹsiwaju, bẹẹ ni iwadii n fi ipo ti ilera ikun eeyan wa han, bẹẹ naa si lo n fi ti ifun han pẹlu. 

Wo àwọn ìdì tí ìfun inú rẹ ṣe ṣe pàtàkì àti bí o ṣe lè jẹ́ kó ṣiṣẹ́ dáadáa

Bakan naa ni BBC Yoruba fidi iroyin mulẹ lati ẹnu ọkan lara awọn oṣiṣẹ Ọọni l’aafin.

Iré dé n'Ile Ife, Ọọ̀ni pàṣẹ iye táwọn ọlọ́jà gbọ́dọ̀ ta ata, fagilé ẹgbẹ́ ọlọ́jà

Ajọ iṣọkan agbaye tun pe ijọba orileede naa lati yanju iṣoro ayipada oju ọjọ ati awọn iṣoro kokoro to n ba ire oko jẹ, lati le jẹ ki gbogbo wahala naa dopin.

Ọ̀nà mẹ́rin tí Nàíjíríà lè gbà bọ́ lọ́wọ́ ebi àti ọ̀wọ́ngógó oúnjẹ

Nigba to n ṣalaye ọrọ naa fun BBC,Ndume mẹnuba bi ajọ to n mojuto ounjẹ ati iṣẹ ọgbin lagbaaye (United Nations Food and Agriculture Organization), ṣe kilọ pe eeyan miliọnu mejilelọgọrin (82m) ni yoo koju isọro ai ri ounjẹ jẹ ni Naijiria fun ọdun marun-un si asiko yii.

A fẹ́ kí Ààrẹ dá sí ọ̀wọ́ngógó oúnjẹ àti àìtó rẹ́ ní Nàìjíríà - Sẹnetọ Ndume

Bakan ni MDD tun kesi orilẹede Naijiria lati wa ojutu si iṣoro oju ọjọ, iṣoro kokoro ati awọn nnkan mii to n dunkoko mọ eto ọgbin lorilẹede Naijiria.

Yóò lé ní ọgọ́rin míliọ̀nú ọmọ Nàìjíríà tí yóò máa kojú ebi ni ọdún 2030- MDD

Koda, ohun mimu ti wọn fi ofio ṣe a maa jẹ ki nnkan ọkunrin le gidigba, eyi si jẹ ko di aayo fun awọn to mọ ọn.

Wo bí òfìò, ohun jíjẹ tó kéré yìí ṣe wúlò fún ìlera rẹ tó

Capsaicin, tó jẹ́ èròjà tó máa ń mú ata ta, ni wọ́n ló fa ohun tó ń fa ìkọnilóminú lórí ipa rẹ̀ lára.

Mọ̀ nípa capsaicin, èròjà inú ata ródò, ṣọ̀mbọ̀, àtàwọn nǹkan tó máa ń fa sára

Eroja ounjẹ ti a le fi dipo Tomato ninu ọbẹ wa lasiko yii.

Èròjà olówó pọ́ọ̀kú márùn-ún tí ó le fi dípò tòmátò nínú ọbẹ̀

Ni oṣu to kọja, Minisita okowo Thailand,  Phumtham Wechayachai sọ pe wọn ti ṣeto igbimọ kan lati ṣakoso tita iresi naa.

Ṣé ìrẹsì tó ti lo ọdún mẹ́wàá ní ìpamọ́ le fa ìpalára fún ẹni tó bá jẹ́ ẹ?

Ọ̀pọ̀ nǹkan ni wọ́n máa ń fi ẹ̀pà ṣe – kúlíkúlí, òróró, tó fi mọ́ ọbẹ̀. Ọbẹ̀ ẹ̀pà yìí ni àwọn èèyàn orílẹ̀ èdè Togo, Benin, Senegal àti Ivory coast máa ń lo láti fi jẹ fufu.

Wo àwọn àǹfàní tó wà lára ẹ̀pà

Tawana sọ fun BBC pe oyun ọmọ oun ti pe oṣu mẹjọ koun to mọ pe oun loyun.

Ǹjẹ́ o mọ̀ pé o lè lóyún oṣù mẹ́jọ kí o má mọ̀? Ìdí rẹ̀ nìyí

Aarẹ ana sọrọ yii lẹyin to gbadura ni Yidi tan nibi ayẹyẹ ọdun Ileya niluu Daura, nipinlẹ Katsina.

Ọmọ Nàìjíríà, ẹ padà sóko kí ọ̀wọ́ngógó oúnjẹ lè wálẹ̀ - Buhari

Iwadi ile-ẹkọ giga fasiti tuntun kan sọ pe ounjẹ inu agolo yii le ṣe ijamba fun ilera eeyan.

Ǹ jẹ́ àwọn oúnjẹ tí a pò pọ̀ mọ́ kẹ́míkà dára fún àgó ara?

Iwadii  naa sọ pe awọn ipinlẹ Borno, Bauchi, Zamfara, Kano, Kebbi ati Sokoto wa lara awọn ipinlẹ ti afikun ti de ba iye awọn ọmọde to n laiṣan igbẹ gbuuru lorilẹede Naijiria.



Mọ nípa àwọn oúnjẹ aṣara lóore tó lè dènà ìgbẹ́ gbuuru fún ọmọ rẹ

To ba jẹ pe o maa n ri awọn apẹẹrẹ kan (allegies) ti ko ba ọ lara mu bi o ba jẹ ẹyin tan, kan si dokita rẹ.



Wo àǹfàní mẹ́wàá tó wà nínú ẹyin jíjẹ

Ìrànwọ́ orí epo bẹntiróòlù “subsidy” ní èdè gẹ́ẹ̀sì ni owó tí ìjọba máa ń san fún àwọn la’gbàtà tó ń gbé epo wọ Nàìjíríà láti òkè òkun láti lè jẹ́ kí wọ́n máa ta epo ní àdínkù sí iye tí wọ́n ń rà á.

'A ò rí oúnjẹ jẹ bíi ti àtijọ́ mọ́,' aráàlú kọminú lẹ́yìn ọdún kan tí ìjọba yọ ìrànwọ́ orí epo bẹntiróòlù

Bi ọmọ rẹ ko ba jẹun daadaa, tọ dokita awọn ọmọde lọ.
 Ma ṣe gbe igbesẹ to le fa iku ọmọ tabi da wahala si gbogbo mọlẹbi lọrun. 




Wo ewu tó wà nínú fífipá fún ọmọdé lóúnjẹ, pẹ̀lú bí o ṣe lè pa ọmọ

Àkókò yìí ṣe pàtàkì fún ìyá tó fẹ́ gba ọyàn lẹ́nu ọmọ àti ọmọ tí wọ́n fẹ́ gba ọmú lẹ́nu rẹ̀ nítorí ó nííṣe pẹ̀lú ìlera àyá àti ọmọ gẹ́gẹ́ bí àwọn onímọ̀ ṣe sọ.

Wo àwọn ọ̀nà tó dára láti gba ọyàn lẹ́nu ọmọ

Oludasilẹ ileeṣẹ Soapery, nilẹ Gẹẹsi, Andy Knowles sọ fun BBC pe oun ti fi owo ti ileeṣẹ naa ni si ipamọ ra koko tan latari bi koko ṣe wọn to.

Kí ló ṣẹlẹ̀ tí ṣokóléètì àti kòkó ṣe ń fi ojoojúmọ́ gbówó lórí?

Ìwádìí fi hàn pé ìdá 150% ní ọ̀pọ̀ oúnjẹ tó jẹ́ oúnjẹ ilẹ̀ wa fi lékún láàárín ọdún kan sí àsìkò yìí.

Wo oríṣìí oúnjẹ mẹwàá ́tó wọ́n jùlọ ní orílẹ́èdè Nàìjíríà báyìí 

Jíjẹ oúnjẹ tàbí ìpápánu láì ṣe wí pé ebi ń pa èèyàn ni àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì pè ní “hedone” èyí tó jẹyọ láti inú èdè Gíríkì tó túmọ́ sí “mímu”.

Ìdí tí èèyàn fi fẹ́ràn láti máa jẹ ìpápánu dípò oúnjẹ

BBC Yoruba de ilu Ilorin lati ba Fawaz Aberuagba, tii se akẹkọọ nipa imọ ofin to tun n se akara oyinbo sọrọ lori idi to se pa isẹ mejeeji pọ.

"Akẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ òfin ni mi, kò sẹ́ni tó kọ́ mi níṣẹ́ àkàrà òyìnbò, orí ayélujára ni mo ti kọ́ ọ"

BBC kọwọrin pẹlu awọn araalu ati osisẹ ijọba lasiko ti wọn ṣe ifẹhonuhan naa



Aráàlú ṣèwọ́de ìfẹ̀hónúhàn torí ọ̀wọ́ngógó oúnjẹ ní Benin Republic

Pẹ̀lú bí àwọn nǹkan ṣe ń gbówó lórí yìí, àwọn onímọ̀ sọ pé ìjọba nílò láti rí pé wọ́n pèsè àwọn ohun amáyédẹrùn kan kí owó tí wọ́n bá máa fi kún owó òṣìṣẹ́ le ní ìtumọ̀.

Ounjẹ