Hàng ngàn người thiệt mạng trong cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran, nhưng con số thực có thể 'không tưởng tượng nổi'

Hàng ngàn người đã thiệt mạng trên khắp Trung Đông kể từ khi cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran bắt đầu vào tháng Hai, theo các số liệu chính thức, trong bối cảnh một thỏa thuận chấm dứt xung đột hiện đã được thông qua.

Theo các báo cáo thương vong chính thức từ Iran và Lebanon, hơn 7.300 người đã thiệt mạng tại hai quốc gia này kể từ ngày 28/2.

Trong số đó có hàng trăm trẻ em và hàng chục nhân viên y tế.

Ngoài ra, nhiều người khác cũng đã thiệt mạng trên khắp khu vực.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng những con số này gần như chắc chắn vẫn thấp hơn thực tế.

Các chuyên gia nói với BBC Verify rằng những hạn chế về internet, truyền thông và thông tin từ chính phủ – cùng với việc số liệu trở nên thiếu tin cậy do sự hiện diện của các nhóm vũ trang tại một số khu vực – đã gây khó khăn cho công tác thống kê và xác minh thương vong.

Ông Iain Overton, Giám đốc điều hành tổ chức từ thiện Hành động chống Bạo lực Vũ trang (Action on Armed Violence) có trụ sở tại Anh, nói rằng việc cuộc xung đột diễn ra trên lãnh thổ nhiều quốc gia đồng nghĩa với việc số liệu thương vong "thường không đầy đủ, bị chậm trễ hoặc không thể được xác minh độc lập".

Ông nói thêm rằng "số người thiệt mạng cuối cùng có thể sẽ vẫn là vấn đề gây tranh cãi trong nhiều năm sau khi cuộc xung đột kết thúc."

Iran

Tính đến giữa tháng 4, ít nhất 3.468 người Iran, trong đó có 499 phụ nữ, đã thiệt mạng kể từ khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel bắt đầu, theo số liệu chính thức của chính phủ Iran.

Theo hãng thông tấn nhà nước IRNA ngày 26/4, con số này bao gồm 1.460 dân thường và 2.008 quân nhân.

Tuy nhiên, Hãng tin Các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA), một tổ chức theo dõi nhân quyền của Iran có trụ sở tại Mỹ, cho biết số người thiệt mạng mà họ thống kê được là 3.636 người.

Trong một báo cáo công bố ngày 18/5, HRANA cho biết con số này gồm:

Tổ chức này nhấn mạnh rằng những con số họ ghi nhận được nên được xem là "mức tối thiểu", bởi việc thu thập thông tin về các trường hợp tử vong bị hạn chế nghiêm trọng do khó tiếp cận hiện trường, tình trạng cúp internet do chính phủ áp đặt và sự đàn áp về chính trị.

"Bằng nhiều cách khác nhau, giới chức thường xuyên không công bố thông tin về thương vong, và các gia đình có thể phải chịu áp lực không được công khai lên tiếng về hoàn cảnh dẫn đến cái chết của người thân," bà Skylar Thompson, Phó Giám đốc HRANA, nói.

Giới chức Iran cáo buộc Mỹ và Israel đã tấn công hạ tầng dân sự trong các cuộc không kích trên khắp đất nước.

Nhiều cuộc điều tra đã kết luận rằng một cuộc tấn công bằng tên lửa của Mỹ ngay trong ngày đầu tiên của cuộc chiến đã đánh trúng một trường học tại thị trấn Minab.

Theo các quan chức Iran, vụ việc đã khiến 168 người thiệt mạng, trong đó có 110 trẻ em.

Quân đội Mỹ cho biết họ đang điều tra vụ tấn công này.

Vài ngày sau, nhà chức trách Iran cho biết một tên lửa đã đánh trúng nhà thi đấu nơi đang diễn ra một trận bóng chuyền nữ ở thị trấn Lamerd, khiến 20 người thiệt mạng.

Mỹ bác bỏ cáo buộc liên quan đến vụ tấn công, nhưng các chuyên gia trao đổi với BBC Verify nhận định rằng loại vũ khí được sử dụng nhiều khả năng là Tên lửa tấn công chính xác tầm xa (PrSM) do Mỹ chế tạo.

Lebanon

Cuộc xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát trở lại vào ngày 2/3 khi Hezbollah phóng tên lửa vào Israel để trả đũa vụ sát hại lãnh tụ tối cao Iran.

Israel đáp trả bằng một chiến dịch không kích và mở cuộc tấn công trên bộ vào miền nam Lebanon.

Kể từ đó, giới chức y tế Lebanon cho biết đã xác định được 3.912 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Israel, trong đó có 366 phụ nữ và 247 trẻ em.

Hiện chưa rõ có bao nhiêu thành viên Hezbollah nằm trong số những người thiệt mạng.

BBC Verify đã liên hệ với Bộ Y tế Lebanon nhưng chưa nhận được phản hồi.

Trong khi Hezbollah chưa công bố số liệu riêng, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết vào tháng trước rằng 3.000 tay súng Hezbollah đã bị tiêu diệt kể từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu.

Đầu tháng Ba, Bộ Y tế Lebanon cho biết 41 người đã thiệt mạng trong một chiến dịch không kích và tấn công trên bộ quy mô lớn của Israel quanh một thị trấn ở thung lũng Bekaa ở miền đông nước này. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết lúc đó binh sĩ của họ đang tìm kiếm và quy tập hài cốt của một phi công quân sự mất tích trong một cuộc xung đột tại Lebanon cách đây 40 năm. Tuy nhiên, các quan chức Lebanon cho biết ba binh sĩ Lebanon đã thiệt mạng trong chiến dịch này, cùng với một số dân thường và trẻ em.

Ngày 8/4, một đợt không kích quy mô lớn của Israel đã khiến ít nhất 361 người thiệt mạng chỉ trong vòng 10 phút, theo giới chức Lebanon.

IDF cho biết mục tiêu của các cuộc tấn công ngày hôm đó là 250 thành viên Hezbollah.

Tuy nhiên, Bộ Y tế Lebanon đã bác bỏ tuyên bố này và nói rằng phần lớn những người thiệt mạng là dân thường.

Trong khi đó, Liên Hợp Quốc cho biết bảy binh sĩ gìn giữ hòa bình của tổ chức này đã thiệt mạng tại Lebanon, trường hợp gần đây nhất xảy ra vào ngày 4/6.

Chiến dịch quân sự của Israel đã vấp phải nhiều chỉ trích vì gây thương vong lớn cho dân thường.

Hôm 16/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai chỉ trích mạnh mẽ cách thức tác chiến của Israel, cho rằng các cuộc không kích đã khiến "quá nhiều người thiệt mạng".

"Tôi không nghĩ rằng cứ mỗi lần truy tìm một ai đó thì các vị lại phải san phẳng cả một tòa chung cư, bởi trong những tòa nhà đó có rất nhiều người và không phải tất cả họ đều là thành viên Hezbollah," ông Trump phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Paris.

Israel

Giới chức Israel cho biết 60 người đã thiệt mạng, phần lớn do các cuộc tấn công của Iran và các cuộc giao tranh với Hezbollah.

Theo số liệu do chính phủ Israel cung cấp cho BBC, trong số này có 29 dân thường, trong đó 21 người thiệt mạng trong các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran.

Ngoài ra còn có 31 binh sĩ Israel tử trận trong chiến đấu. Chính phủ Israel cho biết thêm một người khác đã thiệt mạng do hỏa lực nhầm từ phía Israel.

Israel nhiều lần cáo buộc Iran sử dụng bom chùm nhằm vào các khu vực dân cư của nước này.

Trong một vụ tấn công, IDF cho biết một cặp vợ chồng ngoài 70 tuổi đã thiệt mạng khi đang di chuyển tới hầm trú ẩn sau khi một quả bom chùm rơi trúng thị trấn Ramat Gan.

Vào tháng Ba, tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) cáo buộc Tehran phạm tội ác chiến tranh khi nhằm mục tiêu vào các khu dân cư bằng bom chùm.

"Bom chùm được phát tán trên một khu vực rộng lớn, khiến loại vũ khí này không thể phân biệt giữa mục tiêu quân sự và dân thường, do đó vi phạm luật chiến tranh," ông Patrick Thompson, nhà nghiên cứu về khủng hoảng, xung đột và vũ khí của HRW, nói.

Số người chết trên khắp Trung Đông

Để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel, Iran cũng đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những nước Ả Rập láng giềng có căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ.

Lực lượng Iran đã phóng nhiều đợt tên lửa đạn đạo và drone mang thuốc nổ.

Nhiều quả trong số đó đã đánh trúng các địa điểm dân sự, bao gồm sân bay, cơ sở năng lượng và cảng biển.

Trong nhiều trường hợp, các mảnh vỡ từ tên lửa hoặc UAV bị đánh chặn cũng rơi xuống các khu dân cư.

BBC Verify trước đó đã ghi nhận các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự tại tám quốc gia gồm Ả Rập Xê Út, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Iraq, Jordan, Bahrain và Oman.

Làn sóng tấn công này đã vấp phải phản ứng giận dữ từ các nước láng giềng của Iran.

Ông Anwar Gargash, cố vấn của Tổng thống UAE, viết trên X:

"Cuộc chiến của các vị không phải nhằm vào các nước láng giềng. Việc tiếp tục leo thang căng thẳng như vậy chỉ càng củng cố nhận định của những người cho rằng Iran là nguồn cơn gây bất ổn và nguy hiểm lớn nhất trong khu vực."

Việc xác định chính xác tổng số người thiệt mạng trên toàn khu vực là rất khó khăn, bởi không phải tất cả các quốc gia đều công bố số liệu thương vong cộng dồn.

Tuy nhiên, các tuyên bố chính thức và thông tin trên báo chí đã ghi nhận có người thiệt mạng tại hầu hết các quốc gia vùng Vịnh.

Tại UAE, Bộ Quốc phòng nước này cho biết đã có 13 người thiệt mạng.

Tại Iraq, hơn 100 người đã thiệt mạng, theo số liệu do Al Jazeera và AFP tổng hợp.

Trong số này, ít nhất 80 người được cho là thành viên của Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF), một lực lượng bán quân sự do các nhóm dân quân Hồi giáo dòng Shia thân Iran chi phối.

Những người này được cho là đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Trong khi đó, theo Bộ Quốc phòng Mỹ, 13 quân nhân Mỹ đồn trú tại Trung Đông cũng đã thiệt mạng, gồm:

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho biết 14 thủy thủ thuộc nhiều quốc tịch khác nhau đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tại Eo biển Hormuz và những khu vực khác ở Trung Đông.

Ông Iain Overton lưu ý rằng những hạn chế trong việc tiếp cận hiện trường, hạ tầng bị hư hại và các yếu tố nhạy cảm về chính trị tại một số khu vực ở Trung Đông đã cản trở công tác thống kê thương vong, thậm chí trong một số trường hợp khiến số liệu không được công bố đầy đủ.

"Kinh nghiệm từ các cuộc xung đột tại Iraq, Syria và nhiều nơi khác cho thấy số người thiệt mạng cuối cùng nhiều khả năng vẫn sẽ là chủ đề gây tranh cãi, và có thể cao hơn đáng kể so với những con số hiện có," ông Overton nói.