Nam Sudan hồi hương về Việt Nam người gốc Việt bị Mỹ trục xuất

Ông Phan Thanh Tuấn, công dân Mỹ bị Mỹ trục xuất sang Nam Sudan cách đây một năm theo chính sách nhập cư cứng rắn của chính quyền Tổng thống Donald Trump, đã rời nước này để trở về Việt Nam hôm 19/6, theo giới chức Nam Sudan.

Ông Phan Thanh Tuấn nằm trong nhóm người di cư có tiền án hình sự bị giới chức Mỹ đưa tới các nước thứ ba vào năm ngoái theo các thỏa thuận trục xuất gây nhiều chú ý và tranh cãi.

Trao đổi với các phóng viên tại sân bay quốc tế ở Juba trước khi ông Tuấn lên máy bay, người phát ngôn Bộ Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Nam Sudan, ông Agok Anyar Madut, cho biết việc hồi hương này được phối hợp giữa chính phủ Nam Sudan và chính phủ Việt Nam.

Ông Agok Anyar Madut nói rằng ông Tuấn "tự nguyện" hồi hương về Việt Nam để "đoàn tụ với gia đình", và rằng trong một năm nằm dưới sự quản thúc của chính phủ Nam Sudan, ông Tuấn có thái độ rất vui vẻ và tích cực, và "quan trọng nhất là, khỏe mạnh".

Trong phần phát biểu của mình, ông Tuấn cám ơn chính phủ Việt Nam – mà ông gọi là "chính phủ của tôi" – đã "chấp nhận tôi quay trở về".

Ông Tuấn cám ơn "ngài đại sứ của tôi" đã "hết sức vất vả, nỗ lực" để giúp ông được quay về Việt Nam, "đất nước của tôi", với gia đình và bạn bè.

Ông cũng cám ơn chính phủ Nam Sudan đã "đối xử rất tốt" với ông trong một năm qua, "không như những gì mọi người thường nghĩ".

Ông cũng cho biết đã thụ án tù 25 năm trước khi bị trục xuất khỏi Mỹ, nhưng không nêu chi tiết về vụ việc.

Trước đó, Nam Sudan cũng đã hồi hương một công dân Mexico bị đưa tới quốc gia Đông Phi này theo chương trình trục xuất của ông Trump hồi năm ngoái.

Ít nhất bảy quốc gia châu Phi đã đồng ý tiếp nhận những người bị trục xuất không phải là công dân của họ như một phần của thỏa thuận với Hoa Kỳ, đổi lại Hoa Kỳ đã đồng ý trả hàng triệu đô la cho các chính phủ này.

Theo tổ chức giám sát Third Country Deportation Watch, hơn 180 người đã bị trục xuất đến các quốc gia đó.

Việc lựa chọn Nam Sudan làm quốc gia tiếp nhận những người bị trục xuất đặc biệt gây tranh cãi do nước này có thành tích nhân quyền rất tồi tệ, mức độ tham nhũng cao và tình hình bất ổn chính trị ngày càng gia tăng.

Ông Phan Thanh Tuấn là người gốc Việt duy nhất trong số tám người bị Mỹ trục xuất và đưa sang Nam Sudan vào 4/7/2025.

Những người này bị kết án về tội giết người, cướp có vũ khí và các tội nghiêm trọng khác, theo Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (DHS).

Họ chỉ nhận được thông báo chưa đầy 24 giờ trước khi bị đưa lên máy bay đến Nam Sudan – quốc gia mà Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã cảnh báo công dân Mỹ "không nên đến" vì "tội phạm, bắt cóc và xung đột vũ trang."

Người phát ngôn DHS, bà Tricia McLaughlin, gọi họ là "những con quái vật".

Trong khi đó, theo một văn bản các luật sư của nhóm tám người nói trên gửi đến tòa án sơ thẩm liên bang hôm 20/5/2025 mà BBC News Tiếng Việt tiếp cận được vào thời điểm đó, một người Việt Nam được nhắc đến là T.T.P đã từ chối ký thông báo trục xuất đến Nam Sudan, với lo sợ bị ngược đãi khi đến đất nước này.

T.T.P ở đây chính là ông Phan Thanh Tuấn.

Tại phiên điều trần diễn ra vào ngày 21/5/2025, Thẩm phán Brian Murphy tại Tòa án sơ thẩm liên bang Mỹ đã nói rằng giới chức Mỹ vi phạm lệnh của toà án do không cung cấp cho sáu trong tám người người nhập cư một "cơ hội có ý nghĩa" để đưa ra các yêu cầu được bảo vệ trước khi họ bị bắt đầu trục xuất sang một nước thứ ba.

Theo Reuters, trước khi bị trục xuất, ông Phan Thanh Tuấn đã bị giam giữ tại Trung tâm giam giữ Port Isabel ở bang Texas.

Ông Tuấn sang Mỹ tị nạn năm 1991 khi mới chín tuổi cùng gia đình và sau đó đã trở thành công dân Mỹ, theo hồ sơ tòa án.

Năm 2000, bốn tháng sau sinh nhật thứ 18, ông bị buộc tội giết người sau khi nổ súng đáp trả một nhóm người hành hung ông và bạn ông, theo hồ sơ tòa án.

"Đây là lần đầu tiên và duy nhất ông bị bắt giữ," theo Action Network – tổ chức từng phát động chiến dịch kêu gọi đưa ông quay lại Mỹ.

Trong các lời kêu gọi giúp đỡ chồng mình, vợ ông Tuấn luôn nói rằng chồng bà hành động "để tự vệ".

Theo Action Network, nghe lời khuyên của luật sư, ông Tuấn đã chấp nhận thỏa thuận nhận tội và lĩnh án 25 năm tù, nhưng không được thông báo rằng việc nhận tội có thể dẫn tới nguy cơ bị trục xuất khỏi Mỹ.

Lệnh trục xuất ông khỏi Hoa Kỳ được ban hành năm 2009, và ông bị Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (IDC) bắt giữ ngay sau khi hoàn thành án phạt vào tháng 3/2025, theo hồ sơ tòa án.

Ông Tuấn nói ông chưa từng được thông báo về lệnh trục xuất nói trên, theo Action Network.

Cuối cùng là kết cục ông bị trục xuất sang Nam Sudan vào tháng 5/2025.

Trong nửa đầu năm 2026, đã có một số chuyến bay đưa hàng chục người gốc Việt bị Mỹ trục xuất về Việt Nam.

Chưa có con số thống kê chính thức nào được phía Mỹ hay phía Việt Nam công bố, nhưng một luật sư người Mỹ từng nói với BBC News Tiếng Việt vào tháng 12/2025 là ít nhất đã có hàng trăm người bị trục xuất về Việt Nam trong khoảng tháng 6-7/2025.

Trong nhiều năm, Việt Nam từng không nhận những người tị nạn rời khỏi đất nước trước năm 1995.

Nhưng mọi chuyện đã thay đổi trong nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền Trump.

Chính phủ Việt Nam gần đây đã chấp thuận những trường hợp bị Mỹ trục xuất và là những người rời Việt Nam trước mốc 1995.

Tháng 2/2025, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Mỹ để nhận trở lại công dân trên tinh thần các thỏa thuận đã ký, sau khi chính quyền Trump đe dọa áp thuế thương mại và trừng phạt thị thực.