Thấy gì từ việc công dân Việt Nam chết trong trung tâm giam giữ di trú Mỹ

Đầu tháng Tư, ông Tuan Van Bui, 55 tuổi, người Việt Nam, đã gục xuống và tử vong tại Speedway Slammer, một nhà tù an ninh nghiêm ngặt tại quận Miami, bang Indiana, Mỹ.

Nơi giam giữ này đã được cải tạo lại và trở thành biểu tượng cho chiến dịch trấn áp nhập cư của chính quyền Trump.

Theo thông cáo báo chí của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE), ông Tuan Van Bui, được tuyên bố tử vong lúc 6 giờ10 phút chiều ngày 1/4/2026 (giờ địa phương) sau khi nhân viên phát hiện ông bất tỉnh.

Mặc dù nhân viên y tế đã can thiệp nhưng họ đã không thể cứu sống ông Tuan, người mắc bệnh tim mạch.

Truyền thông Mỹ khi đó đưa tin ông Tuan Van Bui nhập cảnh hợp pháp vào Mỹ năm 1990, theo Đạo luật Hồi hương người Mỹ gốc Á (Amerasian Homecoming Act), đạo luật cấp thị thực cho trẻ em sinh ra ở Việt Nam có cha và người thân trực hệ là người Mỹ.

ICE cho biết người đàn ông Việt Nam này chưa bao giờ nhận hoặc nộp đơn xin quốc tịch Mỹ. Thị thực AM-1 của ông có thể giúp ông đủ điều kiện để được cấp thẻ thường trú hợp pháp, thường được gọi là "thẻ xanh".

Ông Tuan không phải là trường hợp duy nhất tử vong trong các trung tâm giam giữ của ICE.

Tại một trung tâm giam giữ ở Pennsylvania, một người đàn ông Trung Quốc đã được tìm thấy treo cổ chết trong phòng tắm, sau khi từng tự tử bất thành trước đó.

Tại một cơ sở ở New York, một người đàn ông Honduras bị nhịp tim cao và run do hội chứng cai rượu đã chết trong buồng giam mà không được chăm sóc cấp cứu.

'Tỷ lệ tử vong cao gấp đôi dưới thời ông Trump'

Trong giai đoạn 2009-2024, các cơ sở giam giữ người nhập cư của Mỹ ghi nhận trung bình một ca tử vong mỗi năm trên mỗi 3.848 người bị giam giữ, căn cứ vào số lượng người bị giam giữ trung bình hằng ngày tại các cơ sở này, hãng thông tấn Reuters đưa ra phân tích, dựa trên dữ liệu của ICE.

Tỷ lệ này đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, lên mức khoảng một ca tử vong trên mỗi 1.630 người, dựa trên dữ liệu sơ bộ tính đến đầu tháng 6/2026.

Reuters phân tích dựa trên thông tin mà Dự án Dữ liệu Trục xuất (Deportation Data Project) thu thập, thông qua một yêu cầu tiếp cận hồ sơ công khai; và được Viện Tư pháp Vera, một tổ chức phi lợi nhuận vận động giảm tỷ lệ giam giữ, xử lý.

Theo Reuters, nguyên nhân dẫn đến các trường hợp những người bị giam giữ tử vong có thể rất phức tạp và không nhất thiết xuất phát từ sự lơ là hoặc ngược đãi của ban quản lý các trung tâm.

Hãng tin này đã phỏng vấn ba người nắm vấn đề về các trường hợp tử vong trong cơ sở giam giữ, những người đã xem xét hồ sơ ICE và các báo cáo khám nghiệm tử thi.

Họ cho biết tỷ lệ tử vong gia tăng cùng với các dữ liệu khác làm dấy lên lo ngại về chất lượng giám sát và chăm sóc y tế tại các trung tâm giam giữ, nơi số lượng người bị giam đã tăng mạnh dưới thời ông Trump.

Số lượng người bị giam đã tăng trong năm cuối cùng của chính quyền Joe Biden, khi họ tăng cường thực thi luật nhập cư trước những chỉ trích trong năm bầu cử (2024).

Khi ông Trump nhậm chức [vào tháng 1/2025], ICE đang giam giữ khoảng 40.000 người nhập cư, tăng so với mức khoảng 14.000 người vào tháng 2/2021 dưới thời Biden, trong giai đoạn đại dịch COVID-19.

Dưới thời Trump, con số này tăng vọt lên khoảng 70.000 người vào thời điểm đỉnh điểm trong tháng 1/2026, khi một chiến dịch truy quét quy mô lớn ở thành phố Minneapolis, bang Minnesota diễn ra.

Tới đầu tháng 6/2026, con số này giảm xuống ở mức khoảng 57.000 người.

Hồ sơ của ICE cho thấy 21 trong số 50 trường hợp tử vong được phát hiện khi người bị giam giữ đã chết hoặc không còn phản ứng.

Những trường hợp này, bao gồm 10 vụ tự tử, đặc biệt đáng lo ngại vì chúng có thể phản ánh tình trạng thiếu giám sát về sức khỏe thể chất và tinh thần cũng như việc thiếu các chăm sóc kịp thời trong các trung tâm di trú, theo ông Sanjay Basu, một bác sĩ cộng tác tại Đại học California, San Francisco.

Các cơn đau tim và các vấn đề tim mạch chiếm 16 trường hợp tử vong. Các chuyên gia y tế cho rằng con số này cho thấy có thể tồn tại những vấn đề trong khâu sàng lọc sức khỏe ban đầu và quản lý bệnh mãn tính.

Chanelle Diaz, trợ lý giáo sư y khoa tại Trung tâm Y tế Irving thuộc Đại học Columbia, cho biết dữ liệu và hồ sơ cho thấy ICE đang lựa chọn giam giữ những người có tình trạng sức khỏe dễ bị tổn thương, dẫn đến "sự gia tăng các ca tử vong có thể phòng tránh được".

"Hệ thống này không được thiết kế để quản lý việc chăm sóc các bệnh mãn tính," bà Diaz nói, đồng thời lưu ý rằng ít nhất hai người tử vong trong khi đang bị giam đã mắc chứng sa sút trí tuệ và không gây nguy hiểm cho cộng đồng.

Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) không cung cấp các hồ sơ chi tiết về những trường hợp tử vong dưới thời ông Trump mà hãng tin Reuters đã xem xét. Cơ quan này cho biết họ cam kết bảo đảm một môi trường giam giữ "an toàn, an ninh và nhân đạo".

"Dịch vụ chăm sóc y tế toàn diện được cung cấp ngay từ thời điểm các cá nhân đến [các trung tâm] và trong suốt thời gian họ lưu trú," Lauren Bis, người phát ngôn của DHS, cho biết trong một tuyên bố gửi Reuters.

Kêu cứu, chờ 15 phút

Ông Tuan Van Bui đã được đưa đến nơi được gọi là Speedway Slammer vào ngày 19/11/2025. Đây là biệt danh mà chính quyền Trump đặt cho cơ sở cải huấn Miami ở Bunker Hill, bang Indiana.

Ông Tuan từng bị đột quỵ vào cuối năm 2023, đã được kê đơn thuốc điều trị huyết áp cao và cholesterol vào tháng 8/2025, không lâu trước khi bị giam giữ.

Vào tháng 2/2026, ông đã đệ đơn lên tòa án liên bang ở Indiana để yêu cầu được thả, nói rằng ông phải chống gậy để đi lại và việc bị giam giữ đang khiến "sức khỏe của tôi ngày càng xấu đi".

Trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã hủy bỏ hướng dẫn được ban hành dưới thời người tiền nhiệm Biden, vốn yêu cầu ICE xem xét các yếu tố giảm nhẹ trước khi giam giữ người nhập cư, bao gồm tuổi tác, tình trạng sức khỏe, xem xét nếu họ là người trụ cột gia đình hoặc từng phục vụ trong quân đội hay phục vụ cộng đồng.

Theo báo cáo của ICE, vào tháng 3/2026, một bác sĩ đã chẩn đoán ông Tuan mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Một tuần sau đó, vào ngày 1/4, ông Tuan ngã quỵ.

Ba người bị giam giữ cùng với ông Tuan nói với Reuters rằng các bạn tù đã hét lớn cầu cứu một nhân viên bảo vệ ở gần đó.

Ibrahim Ibrahim, một người Iraq bị giam giữ, trả lời trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại rằng ông đã bắt đầu thực hiện hô hấp nhân tạo cho ông Tuan, sử dụng những kỹ năng mà mình học được khi làm phiên dịch trong Chiến tranh Iraq.

Ông Ibrahim và hai người bị giam giữ khác cho biết phải mất khoảng 15 phút thì một nhân viên bảo vệ mới tới nơi. Nhân viên y tế đến sau đó 10 phút nữa.

Nhưng đã quá muộn. Ông Ibrahim không cảm nhận được mạch đập.

"Đến khi nhân viên y tế tới thì ông ấy [Tuan Van Bui] đã chết rồi," ông Ibrahim nói.

Tiêu chuẩn liên bang giam giữ người nhập cư yêu cầu thời gian phản ứng khẩn cấp y tế là bốn phút.

Khi Reuters đề nghị phản hồi, người phát ngôn Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ đã không cung cấp thời gian trả lời cụ thể trong trường hợp của ông Tuan, nhưng cho biết nhân viên đã "ngay lập tức triển khai" các biện pháp cấp cứu và "ngay lập tức liên hệ với lực lượng cấp cứu, những người đã phản ứng nhanh chóng".

Sở Cải huấn Indiana, đơn vị quản lý cơ sở này, đã chuyển các câu hỏi đến ICE.

Báo cáo của ICE về cái chết của ông Tuan cho biết nhân viên trung tâm giam giữ đã tiến hành hô hấp nhân tạo, sử dụng máy khử rung tim và gọi dịch vụ cấp cứu trước khi bác sĩ giám sát tuyên bố người đàn ông Việt Nam đã chết vào lúc khoảng 6 giờ chiều. Báo cáo không đề cập đến việc ông Ibrahim là người đầu tiên thực hiện hô hấp nhân tạo.

Nhân viên điều tra địa phương cho rằng cái chết của ông Tuan là do nguyên nhân tự nhiên liên quan đến bệnh tim mạch.

Ly Wang, con gái riêng của ông Tuan, cho biết gia đình ông đã chuẩn bị cho khả năng ông sẽ bị trục xuất về Việt Nam.

"Tình huống xấu nhất đối với chúng tôi là ông sẽ bị trục xuất," cô nói, "chứ không phải là ông sẽ chết."

Trong các năm 2025 và 2026, Việt Nam đã liên tục tiếp nhận các chuyến bay đưa người bị trục xuất từ Mỹ trở về, trong bối cảnh Washington đẩy mạnh chính sách siết chặt nhập cư.

Gần nhất, vào hôm 9/6, Công an TP HCM đã tiếp nhận 33 công dân Việt Nam bị Mỹ trục xuất về nước tại sân bay quốc tế Nội Bài ở Hà Nội.

Đây là đợt tiếp nhận thứ ba kể từ đầu năm 2026.

Vào tháng 2/2025, Reuters đưa tin Việt Nam đã cam kết hỗ trợ việc hồi hương của hàng chục công dân bị giam giữ tại Mỹ và nhanh chóng xử lý các yêu cầu trục xuất mới sau khi chính quyền Trump đe dọa áp thuế thương mại và trừng phạt thị thực.

Động thái này là một trong hàng loạt các nhượng bộ mà Việt Nam cân nhắc để tránh các khoản thuế có thể làm tê liệt nền kinh tế vốn phụ thuộc lớn nhất vào xuất khẩu sang Mỹ.

Câu hỏi về chăm sóc y tế kịp thời và theo dõi nguy cơ tự tử

Reuters nhận định rằng một phần khó khăn trong việc xác định các yếu tố dẫn đến tỷ lệ tử vong trong các trung tâm di trú Mỹ là vì các báo cáo có ít chi tiết hơn trước đây.

Nhiều báo cáo đã bỏ qua những thông tin quan trọng như tiền sử bệnh lý của người bị giam, các loại thuốc được sử dụng và chi tiết về phản ứng cấp cứu.

Bà Michele Heisler, giám đốc y khoa của tổ chức phi lợi nhuận Physicians for Human Rights, đặc biệt nhấn mạnh đến báo cáo tử vong của ICE liên quan đến Santos Reyes Banegas, một người đàn ông Honduras qua đời tại Trung tâm Cải huấn Quận Nassau ở Long Island, New York, vào tháng 9/2025.

Trong báo cáo của mình, ICE nói rằng quá trình tiếp nhận lúc 11 giờ 22 phút sáng ngày 17/9/2025, một y tá đã ghi nhận các triệu chứng của người cai rượu ở ông Banegas. Hai giờ sau, một bác sĩ đánh giá cho biết ông này đang bị run và đã kê đơn thuốc điều trị hội chứng cai rượu.

Tuy nhiên, báo cáo không nêu rõ loại thuốc cụ thể nào hoặc xác nhận thuốc đã được sử dụng. Lúc 6 giờ 25 phút sáng ngày hôm sau, ông này được phát hiện bất tỉnh trong phòng giam và được tuyên bố tử vong 20 phút sau đó, báo cáo của ICE cho biết.

Bà Heisler nói rằng việc chăm sóc kịp thời tại bệnh viện có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đe dọa tính mạng do cai rượu. "Điều này đặt ra câu hỏi tại sao ông ta không được đưa ngay đến phòng cấp cứu," chuyên gia này đặt vấn đề.

Bộ Nội địa Hoa Kỳ cho biết trường hợp tử vong này vẫn đang được điều tra, nhưng "nguyên nhân sơ bộ dường như là suy gan có biến chứng do nghiện rượu."

Một cuộc điều tra của Văn phòng Tổng Chưởng lý bang New York cho thấy viên cảnh sát làm nhiệm vụ khi đó không phải là nguyên nhân dẫn đến cái chết của người đàn ông Honduras.

Một trường hợp khác, vào sáng sớm ngày 5/8/2025, nhân viên phát hiện thi thể của Chaofeng Ge, một người nhập cư Trung Quốc, chết trong tư thế treo cổ trong một buồng tắm tại trung tâm Xử lý Moshannon Valley ở bang Pennsylvania.

Theo hồ sơ tòa án, ông Ge, 32 tuổi, được chuyển đến trung tâm này chưa đầy một tuần sau khi đã bị giam giữ bảy tháng trong thời gian chờ xét xử với cáo buộc lừa đảo liên quan đến các thẻ quà tặng trị giá 154,62 USD.

Theo ICE, người đàn ông Trung Quốc đã vượt biên trái phép từ Mexico vào Mỹ năm 2023. Ông Ge từng làm tài xế giao hàng tại thành phố New York, anh trai của ông là Yanfeng Ge cho biết thông qua một phiên dịch viên.

Hồ sơ từ Nhà tù Quận Dauphin ở Harrisburg, bang Pennsylvania, nơi ông Ge bị giam giữ với cáo buộc lừa đảo, cho thấy ông này đã tìm cách tự tử bằng cách treo cổ vào ngày 25/1/2025. Một bản tóm tắt từ Trung tâm Y tế Đại học Pittsburgh, nơi ông được cấp cứu sau vụ việc, ghi rõ: "Bệnh nhân cần được theo dõi về ý nghĩ hoặc kế hoạch tự tử."

Trong một thông cáo báo chí về cái chết của ông Ge, ICE cho biết người đàn ông này được chuyển đến trung tâm di trú mà không có hồ sơ y tế từ thời gian bị giam giữ trước đó.

Cơ quan này cho biết trong báo cáo tử vong rằng khi ông Ge đến trung tâm giam giữ người nhập cư ở Moshannon Valley, một y tá thực hiện phỏng vấn tiếp nhận thông qua phiên dịch viên đã ghi nhận rằng ông không có tiền sử bệnh lý về thể chất hoặc tâm thần, không có đơn thuốc đang sử dụng và đã đưa ông vào khu giam giữ chung.