Được hứa hẹn sẽ có cuộc sống mới ở Phần Lan, nhiều sinh viên chạy trốn chiến tranh bị lừa

Khi Ma Naw Phaw* được trao cơ hội theo học tại một trường dạy nghề ở Phần Lan, cô đã nắm lấy ngay.

"Việc tôi học ngành gì không quan trọng," cô gái 19 tuổi nói. "Tôi chỉ biết rằng mình cần một tấm bằng để tìm được công việc tốt và có thu nhập ổn định để hỗ trợ gia đình."

Cô đã sống tị nạn tại Mae Sot, một thị trấn biên giới của Thái Lan, sau khi chạy trốn cuộc chiến tàn khốc ở Myanmar.

Ma Naw Phaw vừa bắt đầu học trung học thì quân đội Myanmar lật đổ chính phủ dân cử vào tháng 2/2021.

Tình hình ấy khiến hệ thống giáo dục tê liệt khi hàng ngàn giáo viên bỏ việc và những học sinh như Ma Naw Phaw từ chối theo học tại các trường do chính quyền quân sự kiểm soát.

Tại Mae Sot, cô theo học một trường trung học dành cho người tị nạn, và tại đây cô đã nghe nói về một công ty môi giới cung cấp cơ hội du học Phần Lan.

Cô quyết định theo học các lớp tiếng Phần Lan để chuẩn bị cho một cuộc sống mới ở phía bên kia thế giới.

Nhưng giấc mơ đó tan vỡ vào tháng Tư, cùng với tương lai mà cô từng nghĩ là trong tầm tay.

Cô đã trả khoảng 10.000 euro (hơn 300 triệu đồng) cho một công ty có tên Brighter Future Way (BFW), hoạt động tại Mae Sot.

Số tiền này được cho là dùng để chi trả các lớp học tiếng Phần Lan tại Mae Sot, hồ sơ đăng ký học tại trường dạy nghề – nơi cô dự định học điều dưỡng – và giấy phép cư trú để sống tại Phần Lan.

Đó là một khoản tiền rất lớn đối với gia đình cô và họ đã mất gần một năm để gom đủ, nhưng họ sẵn sàng làm vậy vì một cơ hội hứa hẹn thay đổi cuộc đời.

Tuy nhiên, Phần Lan đã từ chối đơn xin giấy phép cư trú của Ma Naw Phaw – điều mà BFW từng nói với cô là có thể dễ dàng đạt được.

Cô muốn được hoàn tiền nhưng không liên lạc được với công ty.

Vài tuần sau, cô biết rằng người sáng lập, Min Min Soe Shwe, đã bị bắt tại Phần Lan.

Đồng sáng lập BFW, Phitak Pakay, làm việc tại Thái Lan, nói với BBC rằng công ty đã "mất liên lạc" với Min Min Soe Shwe và sẽ sớm ngừng hoạt động vì "không còn sinh viên nào trong ký túc xá".

Lực lượng Biên phòng Phần Lan cũng đã thông báo về một "cuộc điều tra quy mô lớn" đối với một công ty giáo dục từng đề nghị hỗ trợ khoảng 350 sinh viên Myanmar đăng ký vào các trường dạy nghề trên khắp Phần Lan trong giai đoạn 2022–2025.

"Có nghi ngờ rằng ít nhất một số sinh viên đã bị thu những khoản tiền quá mức dưới danh nghĩa sắp xếp nơi học, giấy phép cư trú và kỳ thi ngôn ngữ," cơ quan này cho biết trong một tuyên bố, đồng thời lưu ý rằng một số nạn nhân đã rơi vào tình trạng nợ nần.

"Tình huống này có thể khiến nhiều sinh viên rơi vào hoàn cảnh dễ bị tổn thương và có nguy cơ tiếp tục bị bóc lột về tài chính hoặc các hình thức khác," ông Juho Sillanpää, người dẫn đầu cuộc điều tra, nói với BBC.

Ông cho biết mình từng tham gia nhiều cuộc điều tra trong những năm qua khi các công ty môi giới giáo dục đánh lừa khách hàng hoặc cơ quan chức năng Phần Lan, nhưng các vụ trước đó "hầu hết có quy mô nhỏ hơn".

Ông nói thêm rằng vụ việc này có thể cấu thành hành vi "tống tiền nghiêm trọng", nhưng từ chối tiết lộ danh tính tổ chức hoặc cá nhân đang bị điều tra.

Qua việc tổng hợp các cuộc phỏng vấn với sáu sinh viên bị ảnh hưởng, một trường dạy nghề ở Phần Lan và một đồng sáng lập BFW, BBC xác định rằng BFW là công ty đang bị điều tra.

BBC đã liên hệ với luật sư và gia đình của Min Min Soe Shwe, nhưng họ từ chối trả lời phỏng vấn.

Theo trang web của mình, BFW "chuyên về đào tạo ngôn ngữ và dịch vụ tuyển sinh cho những người đến từ Myanmar đang chuẩn bị sinh sống, học tập hoặc làm việc ở nước ngoài".

Trong số các khóa học nghề được liệt kê trên trang web, có điều dưỡng, bảo trì tài sản và dịch vụ ăn uống.

Công ty, có văn phòng đăng ký tại Myanmar, Thái Lan và Phần Lan, cho biết sứ mệnh của họ là "hỗ trợ sinh viên trong từng bước, đảm bảo họ được chuẩn bị tốt và được chăm sóc trong giai đoạn chuyển tiếp".

Các công ty môi giới như BFW đã xuất hiện trong những năm gần đây vì sinh viên ngoài EU có thể đăng ký vào các cơ sở đào tạo nghề và giáo dục đại học tại Phần Lan thông qua các bên trung gian này.

Những công ty này có thể "đặt hàng" các chương trình cụ thể, điều chỉnh phù hợp với nhu cầu của sinh viên mà họ tuyển dụng.

Hiện chưa rõ có bao nhiêu sinh viên đã đăng ký các chương trình của BFW, và bao nhiêu người trong số họ thực sự đến được Phần Lan.

Ko Myo là một trong số những người đã đến được.

Người đàn ông 26 tuổi, cho biết gia đình anh quen Min Min Soe Shwe, nói với BBC rằng anh đang làm việc tại một viện dưỡng lão sau khi hoàn thành khóa học nghề.

Anh nói công ty cho phép anh hoãn một phần thanh toán đến sau khi bắt đầu làm việc, nhưng lựa chọn này không được đưa ra cho các sinh viên khác đã nói chuyện với BBC.

EduSavo Oy, một trường dạy nghề ở thị trấn Iisalmi, Phần Lan, dự kiến sẽ tiếp nhận lứa sinh viên đầu tiên thông qua chương trình do BFW "đặt hàng" vào mùa thu.

Tuy nhiên, đến tháng 5, trường vẫn chưa nhận được bất kỳ khoản học phí nào từ BFW và quyết định chấm dứt hợp tác, giám đốc điều hành Mira Repo chia sẻ với BBC.

"Chúng tôi nhận được thông tin về cuộc điều tra của cảnh sát và các thông tin cho thấy BFW hiện không thể hoàn tất thanh toán. Theo hiểu biết của tôi thì Min Min Soe Shwe đã bị nhà chức trách Phần Lan tạm giữ."

Bộ Giáo dục Phần Lan cho biết họ không tham gia vào cuộc điều tra nhưng "đương nhiên quan ngại về các vi phạm bị nghi ngờ".

"Các công ty trung gian đang được sử dụng rộng rãi trong việc tuyển sinh quốc tế trên toàn cầu, bao gồm cả ở Phần Lan," Giám đốc truyền thông Thomas Sund của bộ này nói với BBC.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng các luật mới sẽ có hiệu lực từ tháng 8/2026, cho phép tất cả sinh viên quốc tế nộp đơn trực tiếp vào các trường đào tạo nghề tại Phần Lan thay vì thông qua trung gian.

"Tôi cảm thấy được truyền cảm hứng khi thấy một số anh chị khóa trước sang Phần Lan học đại học sau khi tốt nghiệp," Ma Naw Phaw nói.

Các quốc gia như Mỹ và Anh đã thắt chặt quy định cấp thị thực đối với công dân Myanmar sau cuộc đảo chính, do lo ngại thị thực du học bị sử dụng để xin quy chế tị nạn.

Vì vậy, các công ty như BFW bắt đầu quảng bá Phần Lan như một lựa chọn thay thế.

Khi quốc gia này cấp giấy phép cư trú cho người theo học đại học, gia đình họ cũng có thể nộp đơn.

Tất cả những điều đó khiến Phần Lan trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những người trẻ Myanmar đang tuyệt vọng tìm cách thoát khỏi chiến tranh và nghèo đói – sống và học tập tại "quốc gia hạnh phúc nhất thế giới", với cơ hội đưa gia đình sang trong tương lai.

Trong các quảng cáo trực tuyến, một số công ty cũng quảng bá "dễ dàng được cấp thị thực và giáo dục miễn phí", "giáo dục trung học đẳng cấp thế giới", và khả năng "làm việc trong khi học để trang trải chi phí".

Ma Naw Phaw thậm chí đã gặp người sáng lập BFW, Min Min Soe Shwe, người đảm bảo với cô rằng điều tưởng như xa vời thực chất nằm trong tầm tay.

Mẹ cô đã bán hai mảnh đất nông nghiệp để trang trải chi phí.

"Tôi rất hào hứng vì sẽ sang đó cùng bạn bè," cô nói.

Nhưng khi đến lớp học ngôn ngữ tại "trường" BFW ở Mae Sot, Ma Naw Phaw nhận ra – trong sự kinh ngạc – rằng không có giáo viên.

"Tôi cứ tự hỏi tại sao chúng tôi phải trả nhiều tiền như vậy để dạy lẫn nhau."

Cô muốn rút khỏi chương trình sau vài tháng nhưng được yêu cầu ở lại vì sẽ không được hoàn tiền.

Sáu học viên nói chuyện với BBC, bao gồm Ma Naw Phaw, mỗi người đã trả khoảng 10.000 euro cho BFW – gồm 8.000 euro (khoảng 243 triệu đồng) để học tiếng Phần Lan và 2.000 euro (hơn 60 triệu đồng) cho phí xin thị thực.

Dù nhận được thư mời nhập học từ các cơ sở giáo dục tại Phần Lan, năm người trong số họ đã bị từ chối cấp giấy phép cư trú vì "chứng minh tài chính không đủ" và "hồ sơ nộp chậm".

"Tất cả việc xin thị thực, chuẩn bị giấy tờ... Chúng tôi phải tự làm hết. Vậy họ lấy tiền của chúng tôi để làm gì?" Ma Naw Phaw đặt câu hỏi.

Ko Myint*, 21 tuổi, cho biết cha mẹ anh đã dùng toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời để chi trả cho chương trình BFW vào năm 2024, thậm chí còn vay thêm từ họ hàng.

Họ hy vọng anh sẽ kiếm đủ tiền để hoàn trả khi có được công việc tốt tại Phần Lan.

Ko Myint làm việc cùng cha mẹ tại một nhà máy chế biến thực phẩm ở Thái Lan, với mức lương khoảng 10.000 baht (305 USD) mỗi tháng.

Là người lao động nhập cư Myanmar, họ gặp khó khăn trong việc tìm những công việc có thu nhập tốt hơn.

"Tôi muốn cải thiện cuộc sống bằng cách có một công việc tốt hơn... [Min Min Soe Shwe] nói rằng nếu tôi học chăm chỉ, ông ấy có thể giúp tôi. Giấc mơ Phần Lan của tôi đã bắt đầu như vậy," anh nói.

Ko Myint cho biết ban đầu Min Min Soe Shwe đồng ý nhận một khoản trọn gói khoảng 8.000 euro.

Nhưng sau đó ông yêu cầu thêm 3.500 baht mỗi tháng để trả tiền chỗ ở.

Không thể chi trả khoản phí bổ sung, Ko Myint đã bỏ chương trình dù đã được nhận vào học điều dưỡng tại Helsinki.

"Họ nói rằng [họ] không còn một đồng nào trong số tiền của tôi, nhưng tôi thậm chí chưa bao giờ nhận được thị thực. Tôi không hiểu làm sao số tiền đó lại mất hết."

Khi Ko Myint chia sẻ trải nghiệm của mình với BFW trên Facebook năm ngoái, anh cho biết đã bị những người ủng hộ Min Min Soe Shwe quấy rối trên mạng.

"Ngay cả thành viên trong gia đình ông ta cũng chất vấn tôi. Là một người phải chống lại nhiều người, tôi cảm thấy kiệt sức về tinh thần," anh nói.

"Tôi hiện đang làm việc cả ca ngày lẫn ca đêm tại nhà máy để trả nợ."

Ma Naw Phaw đã chuyển đến một thành phố khác ở Thái Lan vì cảm thấy "quá xấu hổ" khi quay về quê nhà ở Myanmar.

Cô nói mẹ cô rất khó chấp nhận việc mất nhiều tiền như vậy và điều đó "làm căng thẳng mối quan hệ giữa tôi với bà".

"Chỉ khi có tin Min Min Soe Shwe bị bắt thì bà mới thực sự hiểu rằng chúng tôi đã bị lừa."

*Tên của các sinh viên đã được thay đổi theo yêu cầu.