Янгиликлар. Британия: Ҳашаматли сарой эгалари қандай яшириняпти? Dunyo, Ukraina, Rossiya

Шаффофлик тўғрисидаги янги қонунга қарамай, Британиядаги хорижий компанияларга тегишли 50 000 тача кўчмас мулк жамоатчилик назаридан четда қолмоқда.

2022 йил августида ишга туширилган "Хорижий ташкилотлар реестри" (Register of Overseas Entities)дан кўзланган мақсад Британиядаги мулкларга ким эгалик қилаётганини ошкор қилишдир.

"BBC News" ва "Transparency International" таҳлили кўрсатишича, эгаси кимлигини ошкор этиши керак бўлган ширкатларнинг деярли ярми талабни бажармаган.

Лейборист депутат Маргерет Ҳоджнинг айтишича, мавжуд қонунчилик "талабга жавоб бермайди".

Британия ҳукумати сўзчиси айтишича, ушбу реестр «ҳуқуқ тартибот органлари, солиқ хизматлари учун бебаҳо маълумотлар манбаси» бўлади.

Буюк Британия ҳукумати узоқ вақтдан бери хорижий "коррупцион элиталар", жумладан, Британиядаги мулклардан ноқонуний даромадларни ювиш учун фойдаланадиган "рус олигархлари ва клептократлари"га қарши кескин чоралар кўришга ваъда бериб келади.

Ҳукумат Британия мулкидан пул ювиш мақсадида фойдаланадиган хорижлик жиноятчиларни жиноий жавобгарликка тортишларини таъкидлашяпти.

2022 йил февралида Россиянинг Украинага бостириб киришига жавобан қабул қилинган қонунга кўра, ҳукумат Буюк Британияда ер ёки мулк сотиб олмоқчи бўлган аноним хорижий компаниялар ўз эгалари ҳақида тўлиқ маълумотларини ошкор қилишлари кераклигини айтди. Буюк Британияда ерга эгалик қилиб келаётган хорижий ташкилотларга ҳам бунинг учун олти ой вақт берилганди.

Олти ойлик имтиёзли давр тугагач, Буюк Британия мулкларига эгалик қилувчи минглаб компаниялар ўз ортида турган одамлар, улар кимлигидан қатъи назар, биринчи марта ошкор этилиши керак эди.

Би би си ва Transparency International янги реестрдаги минглаб ҳужжатларни Ер реестрлари маълумотлари билан қиёслади. Ушбу таҳлил шуни кўрсатдики, Англия ва Уэлсда 50 000 дан ортиқ мулкка эга бўлган 18 000 га яқин оффшор компаниялар қонунни бутунлай эътиборсиз қолдирган ёки маълумотларни шундай тақдим этганки, жамоатчилик уларнинг асл эгаси кимлигини, ким фойда олишини билолмайди.

"Реестр кўзланган мақсадга хизмат қила бошлаган бўлса-да, бизнинг таҳлилимиз кўрсатишича, жуда кўп компаниялар янги қоидалардан бехабар ёки умуман эътиборсиз қолдириб, уларни четлаб ўтишга ҳаракат қилмоқда", дейди Transparency International'нинг Сиёсат бўйича директори Дункан Хеймс.

Қонун қандай ишлаётганини билиш учун учта жуда қиммат объектни кўриб чиқиш фойдали бўлади. Биринчиси - бир жуфт ҳашаматли квартира. Иккинчиси - Лондон шимолидаги 48 миллион фунт стерлинглик кенг майдондаги мулк, учинчиси - 10 миллион фунт стерлинглик сарой.

Уларнинг барчаси у ёки бу тарзда Владимир Путин режими билан боғлиқ шахсларга алоқадор.

Мисол учун, Лондон марказидаги 11 миллион фунт стерлингга баҳоланган иккита ҳашаматли квартирага қаранг.

Улар Россия бош вазирининг собиқ ўринбосари Игор Шуваловга тегишли экани ҳақида биринчи марта қамоқдаги россиялик мухолифатчи Алексей Навальнийнинг Коррупцияга қарши кураш жамғармаси хабар берган.

2022 йил мартида унга санкция қўйган Буюк Британия ҳукуматига кўра, Россия банки бошқарув кенгаши раҳбари жаноб Шувалов "Путиннинг яқин доирасидаги муҳим шахсдир".

Реестр у ва унинг рафиқаси Россиянинг Sova Real Estate LLC компанияси орқали квартираларга эгалик қилишини тасдиқлади.

Шуваловнинг матбуот котиби ўтган йили Би би сига бу масалалар "ваколатли давлат идораси орқали назорат қилиниши" ва бу борада "ҳеч қандай шикоят келиб тушмаганини" айтганди.

Бироқ, реестр минглаб ҳолатларга аниқлик киритаётган бўлса ҳам, яна минглаб объектларнинг якуний эгаси жамоатчилик эътиборидан яширин қолмоқда.

2008 йилда 48 миллион фунт стерлингга сотиб олинган ва тахминан 85 миллион фунт стерлингга баҳоланган шимолий Лондондаги Бичвуд Ҳаус мулкини олайлик.

12 ой олдин Россиянинг Украинага бостириб киришидан кейин Буюк Британия ҳукумати Путин режимига яқин бўлган бой бизнесменларни қаттиқ таъқиб қилди. Активлар музлатиб қўйилди, бу эса бой россияликларга пулларини Буюк Британиядан олиб чиқишга тўсқинлик қилди.

Аммо бу олигархларнинг яна қандай мол-мулки борлиги доим ҳам аниқ бўлмаган.

Масалан, ҳукумат олигарх ва «Арсенал»нинг собиқ акциядори Алишер Усмоновга қарши санкциялар эълон қилганида Бичвуд Ҳаус унинг мулки сифатида рўйхатга олинган эди.

Олигарх матбуот котибининг Би би сига айтишича, Усмонов Бичвуд Ҳаус ва бошқа мол-мулкни "санкциялар жорий этилишидан анча олдин" оилавий трестга ўтказган ва жаноб Усмонов маълум вақт давомида бенефициар бўлган бўлса ҳам, уни «қайтариб бўлмайдиган асосда» топширган.

Унинг қўшимча қилишича, "Жаноб Усмонов ҳам, унинг оила аъзолари ҳам бу компанияларнинг бенефициар эгалари эмас".

Реестр Бичвуд Ҳаусга ким эгалик қилишига ойдинлик киритиши керак деб ўйлашингиз мумкин. Аммо ундай эмас.

Унинг эгаси сифатида Мэн оролидаги Hanley Limited компанияси рўйхатга олинган. Ўз навбатида, Hanley Limited компаниясининг бенефициар эгаси Швейцариянинг Pomerol Capital компанияси бўлиб, уни трест тузилмасининг бир қисми сифатида бошқаради.

Бироқ, Pomerol Capital'нинг эгалари ҳақидаги маълумот давлат реестрида қайд этилмаган.

Бунинг сабаби, трестлар орқали эгалик қилувчи компаниялар реестрда бенефициар эгаси ҳақидаги маълумотни ошкор қилиш мажбуриятидан озод қилинган.

Шундай қилиб, ҳукуматнинг ўзи жаноб Усмоновга тегишли деб ҳисоблаган, активлар музлатиб қўйилиши мумкин бўлган Бичвуд Ҳаус мулкига эгалик қилувчи, назорат қилувчи ёки ундан фойда кўраётган шахсларни ҳужжатлардан аниқлаш иложи йўқ.

Трестлар билан боғлиқ шахсларнинг исмлари реестрга киритилмаган бўлса да, компаниялар ўз маълумотларини Companies House реестирига алоҳида тақдим этишлари керак.

Бошқа кўплаб эгалар янги қонунчиликни четлаб ўтиш орқали ўз исмларини рўйхатдан ўчиришнинг янада осон йўлини топдилар.

1999 йил январидан Англия ва Уэлсда ва 2014 йил декабридан Шотландияда сотиб олинган мулклари бўлган хорижий компаниялар 31 январгача ўз эгаларининг шахсини ошкор қилишлари шарт эди.

Аммо Англия ва Уэлсдаги оффшор мулк фирмаларининг қарийб ярми - тахминан 15 000 - ўтган ҳафта ҳукумат томонидан белгиланган муддатда мулк реестрида қайд этилмаган.

Булар орасида Лондоннинг ғарбий қисмида жойлашган, «Челси»нинг собиқ эгаси Роман Абрамовичга алоқадор 90 миллион фунт стерлинглик уйга эгалик қилувчи компания киради. Кипр фирмаси ўз маълумотларини мулк реестрига ҳали топширмаган кўринади.

Жаноб Абрамович билан боғланиб бўлмади.

Би-би-си таҳлили шуни кўрсатдики, ҳали ҳужжат топширмаган фирмалардан ташқари, ўз маълумотларини тақдим этган ҳар тўртта оффшор компаниядан биттасида уларнинг эгалари сифатида жисмоний шахслар эмас, бошқа хорижий фирмалар кўрсатилган.

Улардан баъзилари Бичвуд Ҳаус каби турли трестларга тегишли.

Аммо бу компаниялар ўз эгаларини ошкор қилишдан қочишнинг ягона йўли эмас.

Учинчи тоифа ҳам бор - мулк реестрига маълумотларини тақдим этган, лекин қоидаларга риоя қилмаган компаниялар.

Би-би-си суриштируви 1800 дан ортиқ шундай компанияларни аниқлади.

Улар орасида 2008 йилда ҳашаматли сарой сотиб олган Панаманинг Uart International компанияси ҳам бор.

«Пандора ҳужжатлари"нинг бир қисми бўлган қарийб 12 миллион файлнинг сизиб чиқиши натижасида бу мулк Владимир Чернухин ва унинг рафиқаси томонидан бошқариладиган оффшор корпоратив тармоққа тегишлилиги маълум бўлди.

Жаноб Чернухин Россия молия вазирининг собиқ ўринбосари ва Кремлга яқин олигархлар билан молиявий алоқага эга тадбиркор. Путин уни 2004 йилда ишдан бўшатгандан кейин Буюк Британияга кўчиб ўтган ва Россия президенти қўлловини олмаганини таъкидлаяпти.

Чернухин билан 2007 йилда турмуш қурган унинг рафиқаси эса 2012 йилдан бери Ториларга 2,3 миллион фунт стерлингдан ортиқ хайрия қилган.

Companies House ҳужжатлари кўрсатишича, Uart International бошқа бир хорижий фирмани "муҳим назорат қилувчи шахс" сифатида рўйхатига киритган. Бу шуни англатадики, охир-оқибатда мулкка эгалик қилувчи шахслар қонундаги ўзгаришларга қарамай, давлат реестрида қайд этилмайди.

Янги қоидаларга кўра, аноним оффшор фирма Буюк Британияда мулкка эгалик қилувчи компания эгаси сифатида кўрсатилмаслиги керак.

Ҳужжатлар компаниянинг эгаси ишончли шахс эканлигини кўрсатмайди, бу эса қоидаларнинг бузилиши бўлиши мумкин.

Эр-хотин адвокатларининг Би би сига айтишича, "жаноб ва хоним Чернухинлар ҳеч қачон президент Путин сиёсатини қўллаб-қувватламаган ва президент Путиннинг иттифоқчиси ҳам эмас" ва улар "Uart қоидаларга зид тарзда ҳужжат топширгани ҳақида маълумотга эга эмас»лар.

Янги қоидаларга риоя қилмаган компаниялар ва жисмоний шахслар учун қаттиқ жазолар кўзда тутилган бўлса да, экспертлар бунинг самара беришига шубҳа қилмоқда.

"Қонунга риоя қилмаганлик баъзи жиддий жазолар назарда тутилган бўлса да, ҳукумат Companies House'ни ижро учун керакли ресурс билан таъминлай олмади", дейди Ҳелена Вуд, Британиянинг Қироллик Бирлашган Хизматлар Институтидаги Иқтисодий жиноятларга қарши кураш дастури раҳбари.

Коррупцияга қарши кураш ва солиққа тортиш бўйича партиялараро парламент гуруҳи раҳбари, депутат Маргерет Ҳодж янги реестр "майнавозчиликка айланиб бормоқда" дейди.

У қўшимча қилади: "Биз бу ҳайратланарли қимматбаҳо мулклар кимга тегишли эканлигини, уларни нима учун сотиб олганини ва бунинг учун пулни қаердан олганини билишимиз керак."

Ҳукумат сўзчиси айтишича, Companies House ҳозир "ишларни кўриб чиқмоқда ва ижро чораларини кўришга тайёрламоқда" ва кейинги қонунлар унга жарима солиш ва қонунбузар компанияларга қарши ҳуқуқий воситалардан фойдаланиш имконини беради.

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002