İtalya'nın 'İspanya ile Schengen'i askıya alma' kararı ne anlama geliyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Ceuta'ya Fas'tan on binlerce kişinin geçmesinin ardından İtalya'nın İspanya ile "Schengen serbest dolaşım rejimini geçici olarak askıya alma" kararı tartışmalara neden oldu.

Ceuta'dan kıta Avrupasına geçişlerin zaten serbest dolaşım rejimi dışında kurallara tabi olması nedeniyle Roma yönetimi iç politika saikleriyle hareket etmekle suçlanıyor.

İspanya hükümeti, Perşembe gününden itibaren Ceuta'ya geçen onbinlerce kişinin neredeyse tamamının Cuma akşamı itibariyle Fas'a geri döndüğünü açıkladı.

Ancak Ceuta'ta akın eden göçmenlerin görüntüleri kısa sürede dünya çapında büyük ses getirdi. Avrupa Birliği üyelerinden ABD'ye çok sayıda ülkeden Madrid yönetimine dayanışma ya da eleştiri içeren farklı mesajlar geldi.

ABD Başkanı Donald Trump "İspanya'nın işgal edildiğini" söylerken Başkan Yardımcısı JD Vance, "İspanya'dan gelen bu görüntüler, kitlesel göçün ve Batı'nın işgalini mümkün kılan radikal solcu küreselci politikaların sonuçlarını üzücü bir şekilde hatırlatıyor" dedi.

En çarpıcı reaksiyonlardan biri ise İtalya hükümetinden geldi. Göç karşıtı bir kampanyayla iktidara gelen sağ koalisyon hükümeti adına Başbakan Giorgia Meloni Cuma akşamı "İspanya ile Schengen serbest dolaşım rejimini geçici olarak askıya alma" kararını açıkladı.

Meloni mesajında, "İtalyan hükümeti, İspanya ile deniz ve hava bağlantıları için Schengen serbest dolaşım rejimini geçici olarak askıya alma ve sınır kontrollerini yeniden uygulamaya koyma kararı almıştır. Bu, ulusal güvenliği korumak ve ulusumuz için olası sonuçları önlemek amacıyla alınan olağanüstü bir önlemdir" dedi.

İçişleri Bakanı Matteo Piantedosi de bu önlemin Ağustos ayı boyunca geçerli olacağını, "özellikle Schengen bölgesinde AB vatandaşı olmayanları kontrol etmeyi" amaçladıklarını söyledi.

Ancak bu tedbirin Ceuta vakasında ne amaca hizmet edeceği ve pratikte nasıl uygulanacağı konusunda soru işaretleri doğdu.

Basın ve muhalefetten, Ceuta'dan kıta Avrupasına geçişlerin halihazırda Schengen serbest dolaşım rejimine tabi olmadığı hatırlatması geldi.

Ayrıca örneğin İspanya'dan gelen bir uçuşta İspanya ya da AB vatandaşı olanların diğerlerinden nasıl ayırt edileceğinin net olmadığı vurgulanıyor. ANSA haber ajansı, kontrollerin sınır polisi tarafından "hedefli" ve "seçmece" olarak yapılacağını yazdı.

Yaz sezonunda zaten yoğun olan liman ve havaalanlarının bu ek tedbirlerden nasıl etkileneceği de sorgulanıyor.

'Avrupa'da Trump'ın ajanı gibi davranıyor'

İtalya yönetimini bu kararı almaya itenin iç politikadaki baskılar olduğu yorumu da sıklıkla dile getiriliyor. Muhalefet, hükümetin gelecek sene yapılması beklenen genel seçimler öncesinde gittikçe güç kazanan yeni aşırı sağcı parti Ulusal Gelecek'e seçmen kaptırma çekincesiyle göç korkusunu kullanmaya çalıştığını savunuyor.

Muhalefetteki 5 Yıldız Hareketi'nin lideri eski başbakan Giuseppe Conte, "(Ulusal Gelecek partisi lideri) Vannacci psikozu, İtalyan hükümetini çakallığa itiyor" dedi.

Demokrat Parti Genel Sekreteri Elly Schlein da, "Meloni, Vannacci'nin izinden giderek aşırıcılığın yolunu izlemeye çalışıyor, ancak ideoloji onu kör ediyor. 2023 yılında, onun hükümeti döneminde düzensiz göçmen sayısı 158.000'e ulaştığında, diğer Avrupa ülkeleri bize aynı şeyi yapsaydı ne olurdu bir düşünün" dedi. Schlein ayrıca İtalya hükümetini "Avrupa'da Trump'ın ajanı" gibi hareket etmekle suçladı.

Avrupa Parlamentosu'ndaki Avrupalı Demokratlar Partisi Genel Sekreteri Sandro Gozi de sosyal medyadaki mesajında "Meloni, Schengen anlaşmasını Sanchez yüzünden değil, yeni aşırı sağcı rakibi Vannacci yüzünden askıya alıyor. Roma kontrolleri açıkladığında, Ceuta'ya giren 50.000 kişiden 48.300'ü çoktan Fas'a geri dönmüştü" diye yazdı.

Muhalefetten çok sayıda isim ayrıca, Ceuta'dan Avrupa kıtasına kontrolsüz girişlere zaten izin verilmediğini hatırlatarak hükümeti 'korku körüklemekle' de suçluyor.

İspanya'dan İtalya'ya eleştiri

İspanya'dan da İtalya'ya ve Schengen uygulamasını tartışmaya açan diğer AB üyelerine tepki geldi. İspanya İçişleri Bakanı Fernando Grande Marlaska, "Ceuta Schengen'in bir parçası değil. Siyasi amaçlar için kullanılıyor" dedi.

Marlaska, İspanya'nın Schengen bölgesinden geçici olarak dışlanmasını savunanları, '"Bu kötü niyet, cehalet veya anlayış eksikliğidir" diye eleştirdi.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez de Cumartesi günü AB kurumlarına yolladığı mektupta bazı Avrupa hükümetlerinin tepkisinden duyduğu "ciddi endişeyi" dile getirdi.

Sanchez'in AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'e yazdığı mektup, İspanyol El Pais gazetesi tarafından yayımlandı. Sanchez burada, "50.000 göçmen düzensiz ve beklenmedik bir şekilde İspanyol topraklarına girdi. Hükümetim, 48 saatten kısa bir sürede sınır kontrolünü tamamen yeniden sağlamayı, kapsamlı insani yardım sağlamayı, düzensiz geçen göçmenlerin neredeyse tamamını geri göndermeyi ve kıta Avrupasına doğru yetkisiz herhangi bir ilerlemeyi engellemeyi başardı" dedi.

İspanya'nın Afrika ile kara sınırı olan tek AB üyesi olmasına rağmen "AB'nin en güvenli ikinci dış sınırına" sahip olduğunu belirten Başbakan, "Frontex'e göre İspanya, Avrupa Birliği'nin en az geçirgen dış sınırlarından biridir; düzensiz giriş sayısı, örneğin son yıllarda (2021-2026) İtalya'da kaydedilenin yarısı kadardır" diye ekledi.

Sanchez sosyal medyada paylaştığı verilerle de 2021-2026 yılları arasında İtalya sınırlarından AB'ye düzensiz giriş sayısının 478 bin 600, İspanya sınırlarından ise 234 bin 760 olduğunu vurguladı.

'İçişleri Bakanları acil toplansın'

Pedro Sanchez AB kurumlarına mektubunda, "Ceuta'nın Schengen bölgesinin bir parçası olmadığını" da vurguladı ve buna rağmen İspanya'ya tedbir uygulanması taleplerini şöyle eleştirdi:

"Avrupa hükümetlerinin son birkaç saatteki tepkisi oldukça asimetrik oldu. Çoğu bize destek ve dayanışma gösterdi ve yardım teklifinde bulundu. Bazıları ise İspanya'ya saldırmayı ve Schengen Bölgesi'nden geçici olarak dışlanmasını talep etmeyi seçti. Önyargı, sahte haber, cehalet veya siyasi çıkar tarafından yönlendirilen bu tür bir tutum, yalnızca Avrupa hukukuna, insani hukuka ve bizi bir arada tutan dayanışma ilkelerine aykırı olmakla kalmaz. Bu durum aynı zamanda Avrupa'nın uzun vadeli çıkarlarına ve en temel sağduyuya da aykırıdır."

İspanya Başbakanı, bu tür durumlarda ortak bir yanıt belirlenmesi için AB İçişleri Bakanlarının acilen olağanüstü bir video konferans toplantısını düzenlemesini talep etti.