Öğrenci affı düzenlemesi Meclis'te: Kimleri kapsıyor, üniversitelerde neler değişecek?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Üniversitelerle ilişiği kesilen öğrencilerin yeniden eğitim hayatına dönmesini öngören kanun teklifi Meclis'te görüşülüyor.

Öğrenci affına ve yükseköğretime ilişkin düzenlemeleri içeren teklifin ilk 13 maddesi TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi.

Teklifin yasalaşması halinde, yükseköğretim kurumlarıyla ilişiği kesilen öğrenciler, yeniden üniversitelerine dönebilecek.

Teklif, "öğrenci affı" olarak anılsa da yalnızca eğitimine ara vermek zorunda kalan öğrencileri ilgilendirmiyor.

Yükseköğretim sistemine ilişkin akademik etik, öğretim üyelerinin çalışma süresi ve tıp fakültelerindeki uygulamalı eğitim gibi birçok başlıkta da değişiklik öngörüyor.

Teklifi destekleyenler eğitim hakkının genişletilmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Ancak teklif, kapsamı ve hazırlanış biçimi nedeniyle muhalefet tarafından eleştirildi.

Teklif ne getiriyor?

Teklife göre hazırlık, ön lisans, lisans ve lisansüstü programlarda çeşitli nedenlerle öğrenciliği sona eren kişiler, yeniden öğrenim görme hakkı elde edebilecek.

Öğrencilerin, kanunun yürürlüğe girmesinin ardından dört ay içerisinde üniversitelere başvuru yapmaları gerekecek.

Askerlik görevini yapanlara ise terhis tarihinden itibaren iki ay içerisinde başvurabilecek.

Başvurusu kabul edilen öğrencilerin 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine devam etmesi öngörülüyor.

Düzenlemede ayrıca teorik derslerini tamamlamasına rağmen, uygulamalı eğitim veya intörnlük (stajyer hekimlik) aşamasını bitiremediği için mezun olamayan öğrencilere eksik eğitimlerini tamamlama imkânı veriliyor.

Ayrıca akademik kariyerinde yükselirken başkasına hazırlatılmış tez veya bilimsel çalışmaları kullananlar ile bu hizmeti sunan veya aracılık eden kişiler için meslekten çıkarma dahil ağır disiplin yaptırımları öngörülüyor.

Ayrıca ihtiyaç duyulan alanlarda öğretim üyelerinin 75 yaşına kadar sözleşmeli olarak çalışmasının önü de açılıyor.

Kimleri nasıl etkileyecek?

Eğitimini ekonomik, sağlık, ailevi ya da benzeri nedenlerle yarıda bırakmak zorunda kalan öğrenciler başvuruda bulunabilecek.

Düzenlemenin yasalaşması hâlinde öğrencilerin dört ay içinde başvuru yapması gerekecek.

Son sınıfta uygulamalı eğitimini bitiremediği için mezun olamayan öğrenciler de eksik yükümlülüklerini tamamlayarak diploma alma hakkı elde edecek.

Bununla birlikte düzenleme herkesi kapsamıyor.

Komisyonda kapsam değişti

Teklif, TBMM Milli Eğitim Komisyonu'nda görüşülürken önemli bir değişikliğe uğradı.

İlk düzenlemede daha önce çıkarılan öğrenci affından yararlanmış ancak eğitimini yine tamamlayamamış kişilerin kapsam dışında kalması öngörülüyordu.

CHP'nin verdiği önergenin kabul edilmesiyle bu hüküm değiştirildi ve daha önce af hakkını kullanmış olanların da yeniden başvurmasının önü açıldı.

Meclis'te teklifi destekleyenler ne diyor?

AKP'ye göre düzenleme, eğitim hakkını güçlendiriyor ve geçmiş yıllarda çeşitli nedenlerle eğitimini tamamlayamayanlara ikinci bir fırsat sunuyor.

Teklifi açıklayan AKP Grup Başkanvekili Özlem Zengin, amaçlarının "yükseköğretime dönüşle ilgili geniş kapsamlı bir af" hazırlamak olduğunu belirtti ve bunun bir başlangıç niteliğinde olduğunu söyledi.

Zengin, Ekim ayında yükseköğretime ilişkin ikinci bir kanun teklifinin de Meclis gündemine geleceğini açıkladı.

Komisyon görüşmeleri sırasında iktidar milletvekilleri, düzenlemenin özellikle deprem, pandemi, ekonomik güçlükler ve sağlık sorunları nedeniyle eğitim hayatı kesintiye uğrayan öğrencilerin mağduriyetlerini gidereceğini söyledi.

MHP Mersin Milletvekili Levent Uysal de Genel Kurul'da yaptığı konuşmada, 4 milyon ön lisans, lisans ve lisansüstü öğrencisinin düzenlemeden yararlanabileceğini belirtti.

Muhalefet hangi noktalarda eleştiriyor?

Muhalefet partileri öğrenci affına ilkesel olarak destek verse de teklifin kapsamının başlangıçta dar tutulmasını eleştirdi.

CHP Ankara Milletvekili Deniz Demir, 16 Temmuz'da, eğitim hakkının geçmişte hangi aftan yararlanıldığına göre sınırlandırılamayacağını belirterek, "Gerçek bir öğrenci affı; geçmişte hangi aftan yararlandığına bakılmaksızın eğitimini tamamlamak isteyen herkese bu fırsatı sunmalıdır" dedi.

Demir, Komisyon'daki görüşmelerde bu yöndeki önergenin kabul edildiğini ve öğrenciler arasındaki ayrımın kaldırıldığını açıkladı.

CHP Tokat Milletvekili Kadim Durmaz da Genel Kurul'daki konuşmasında ekonomik, sağlık, ailevi nedenler, pandemi ve deprem nedeniyle yeniden eğitimini tamamlayamayanların da kapsama alınması gerektiğini savunarak, "Eğitim ayrıcalık değil, anayasal bir haktır" ifadelerini kullandı.

Muhalefet milletvekilleri ayrıca, belirli aralıklarla af çıkarılması yerine üniversitelerde öğrencilerin eğitimlerini yarıda bırakmasına yol açan ekonomik ve sosyal sorunların kalıcı biçimde çözülmesi gerektiğini dile getiriyor.

Üniversitelerdeki değişiklikler ne?

Teklifte akademisyenleri ve yükseköğretim personelini de ilgilendiren bazı düzenlemeler bulunuyor.

Teklife göre;

Öğretim üyeleri, 75 yaşını geçmemek kaydıyla ikişer yıllık sözleşmelerle çalışmaya devam edebilecek.

Ancak bu otomatik hak olarak düzenlenmiyor, üniversitenin görüşü ve YÖK kararı gerekecek.

Teklif ayrıca, öğretim elemanlarının ilk defa ve yeniden atamalarında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını zorunlu hale getiriyor.

Pratikte birçok üniversite zaten akademik personel atamalarında güvenlik soruşturması yaptırıyordu.

Ancak bu uygulama zaman zaman yargı kararlarına konu oluyor ve dayanağı tartışma yaratıyordu.

Teklif, öğretim elemanlarının atamalarında güvenlik soruşturmasına açık yasal dayanak getiriyor.

Maddeye tepki gösteren Türk Tabipleri Birliği (TTB), öğretim elemanlarına güvenlik soruşturması yapılmasının, akademik özgürlüğe ve bilimsel özerkliğe doğrudan müdahale olduğunu savunuyor.

Milletvekillerine çağrıda bulunan TTB, bu maddenin tekliften çıkarılmasını istiyor.

Süreç nasıl işleyecek?

Teklif üzerindeki görüşmeler hala TBMM Genel Kurulu'nda devam ediyor.

İlk 13 madde kabul edildi, kalan maddelerin de görüşülmesinin ardından teklifin onaylanması bekleniyor.

Teklif Genel Kurul'da kabul edilmesi halinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın onayına sunulacak ve Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girecek.

Başvuru süresi de bu tarihten itibaren başlayacak.

Dört ay içinde başvuru yapan öğrenciler, üniversitelerinin belirleyeceği takvim doğrultusunda yeniden kayıt yaptırabilecek.