Uganda'dan Amerika'ya: Rusya'nın savaşında ölen yabancılar

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

BBC'nin yaptığı bir araştırmaya göre Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana 40'tan fazla ülkeden en az 3.589 yabancı uyruklu kişi Rus saflarında savaşırken öldürüldü.

Bunlar arasında Rus hapishanelerinde tutulan mahkumlar, zorla veya kandırılarak askere alındıklarını söyleyen göçmenler, yüksek maaşlarla cezbedilen gönüllüler ve Kuzey Kore ile yapılan bir anlaşma uyarınca gönderilen askerler de yer alıyor.

BBC News Rusça ve bağımsız haber kuruluşu Mediazona, resmi açıklamalar, sosyal medya paylaşımları ve mezarların ve savaş anıtlarının resimleri gibi açık kaynak bilgileri kullanarak Rusya saflarında savaşırken ölenlerin ve kayıpların listesini tutuyor.

Listedeki isimlerden biri Ugandalı Edson Kamwesigye.

Ailesinin anlattığına göre Rusya'ya güvenlik görevlisi olarak çalışmaya gideceğini düşünüyordu.

45 yaşındaki Ugandalı, 2000'li yıllarda Irak ve Afganistan'da güvenlik olarak çalışmıştı.

Ancak eşi Caroline Mukuza, gazetecilere verdiği demeçte hiçbir zaman fiili çatışmaya katılmadığını söyledi.

Yurtdışındaki güvenlik işleri azalınca Uganda'ya döndü, taksi şoförlüğü yaptı ve çiftçilikle uğraştı.

Kazandığı para karısını ve iki çocuğunu geçindirmeye zar zor yetiyordu.

Aralık 2025'te ailesine bu kez Rusya'da başka bir güvenlik işi bulduğunu söyledi.

Ancak aynı yıl 16 Ocak'ta karısını arayarak farklı bir haber verdi.

Mukuza, Alman Taz gazetesine verdiği demeçte, "Askeri eğitim gördüğünü ve yakında cepheye gönderileceğini söyleyerek benden onun için dua etmemi istedi" ifadelerini kullandı.

BBC News Rusça'nın doğruladığı bilgiye göre Kamwesigye, bir hafta sonra Ukrayna'nın kuzeydoğusundaki Kupiansk yakınlarında öldürüldü.

Eşi hâlâ cenazesini geri almaya çalışıyor.

Yerel basına göre Ugandalı yetkililer cenazenin iadesini organize etmeyi reddediyor.

Uganda basını, Haziran 2026 itibarıyla Rusya için savaşan en az iki Ugandalının daha öldürüldüğünü yazdı.

Kamwesigye, BBC News Rusça tarafından Rus ordusu saflarında savaşırken öldüğü teyit edilen 1.285 yabancı askerden biri.

Bunların arasında Küba, ABD, Çin, Vietnam, Polonya, Hindistan, Nepal, Sırbistan ve birçok ülke vatandaşı da bulunuyor.

BBC News Korece, uydu görüntüleri ve Pyongyang'daki bir askeri anıttan paylaşılan fotoğraflar aracılığıyla Ukrayna'da öldürülen 2.304 Kuzey Koreli askerin kimliğini tespit etti.

Bu askerler, Ukrayna'nın Rusya'nın Kursk bölgesine Ağustos 2024'te başlattığı karşı saldırı sonrası bu bölgede çıkan çatışmalarda öldürülmüştü.

Rus saflarında savaşan toplam yabancı sayısının bunun birkaç katı olduğu düşünülüyor.

Temmuz başında Ankara'da düzenlenen zirvede BBC News Rusça'ya konuşan üst düzey bir NATO yetkilisi, 44 ülkeden yaklaşık 24 bin yabancı paralı askerin Rus güçleri bünyesinde savaştığını düşündüklerini söyledi.

Yetkiliye göre bunların çoğu Afrika ülkelerinden geliyor.

NATO yetkilisi, "Muhtemelen yüzlerce Afrikalı sözleşme imzaladı. Bazıları bunu gönüllü olarak yaparken diğerleri zorla askere alındı" dedi.

Listemizde, Ukrayna'nın Kırım, Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya bölgelerinde yaşayıp da Rusya adına savaşanlar yer almıyor.

Bu kişileri ayrı olarak listelediğimiz için mevcut özette sayılarına yer vermedik.

Ancak Ukrayna'nın diğer bölgelerinden gelen ve Rusya'nın farklı birliklerinde çarpışan 25 Ukrayna vatandaşı listemize dahil.

Bunların çoğu savaşa Rusya'da resmi ismi "ceza kolonileri" olarak bilinen hapishanelerden alındı.

Cezaevleri ve yurtdışından personel alımı

Rusya, Şubat 2022'de başlattığı Ukrayna işgali planlanan hızda ilerlemeyince insan gücü sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı.

2022 ortalarında mahkûmlara askere yazılma karşılığında serbest bırakılma seçeneği sunuldu.

Bu süreç ilk başlarda özel paralı asker grubu Wagner tarafından yürütüldü. Daha sonra Savunma Bakanlığı süreci devraldı.

Başta eski Sovyet ülkelerini, özellikle de Orta Asya vatandaşlarını etkiledi.

Örneğin savaşta öldürülen Özbekistan ve Tacikistan vatandaşlarının yarısından fazlası Rus hapishanelerinden cepheye gönderilen kişilerdi.

Rus yetkililer 2024'te orduya yazılma ücretini büyük oranda artırdı.

Ödeme miktarları bölgeye göre değişmekle birlikte, Moskova'da sözleşme imzalayan bir askere şu anda yaklaşık 30.000 dolar (yaklaşık 1.4 milyon lira) başlangıç primi ve ardından aylık yaklaşık 3.500 dolar (yaklaşık 165 bin lira) maaş vadediliyor.

Primler, Moskova'dan gelen askerlerin ilk yılki kazançlarını 72.300 doların (yaklaşık 3.4 milyon lira) üzerine çıkarabiliyor.

Rusya'da ortalama aylık gelir ise yaklaşık 760 dolar (yaklaşık 35 bin lira).

Bu süreçte Küba, Nepal, Hindistan, Sri Lanka ve Yemen gibi daha uzak ülkelerin vatandaşları da Rusya saflarında çarpışmaya başladı.

Bazıları askere katılacaklarını biliyordu. Diğerleri ise Rusya'ya okumak, inşaat ya da güvenlik sektöründe çalışmak umuduyla gittiklerini ancak askeri eğitime ve ardından cepheye gönderildiklerini söyledi.

İnsan hakları grupları ve avukatlar, 2025 ortalarından bu yana Rusya'da yaşayan eski Sovyet ülkelerinden gelen işçi göçmenler üzerindeki baskının yeniden arttığını söylüyor.

Bazı kişilere sözleşme karşılığında sınır dışı edilme emirleri, giriş yasakları veya vatandaşlık başvuruları konusunda yardım teklif edildiği iddiaları var. Bazılarıysa tehdit edildiklerini söylüyor.

Reuters haber ajansı ve Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu'na göre daha yoksul Afrika ülkelerinden de vatandaşları askere almaya yönelik çabalar söz konusu.

Kuzey Kore askerleri ise diğer yabancı askerlerin aksine Rusya ile yapılan bir savunma anlaşması kapsamında kendi hükümetleri tarafından cepheye gönderildi.

Geniş bir coğrafyadan kişiler Rusya'da askere yazılsa da yabancılar Rusya'nın toplam kayıplarının küçük bir bölümüne denk geliyor.

Kuzey Koreliler eklendiğinde bile BBC tarafından doğrulanan 233 bin 33 ölümün yalnızca %2'sinden azı yabancı uyruklu vatandaşlardan oluşuyor.

Yabancılar, Moskova'nın asıl insan kaynağı olan Rus vatandaşlarının yerini tutamıyor.

Ancak kayıpların artması ve daha az Rus vatandaşının askere yazılması Moskova'nın yabancı asker arayışını sürdürmesine neden olabilir.

Rusya, Eylül 2022'den bu yana askeri kayıp verilerini güncellemedi. Yetkililer, çoğu zaman BBC News Rusça'nın askeri ölümler hakkındaki bulgularına dair yorum yapmıyor.

Ukrayna'nın 'yabancı lejyonu'

Ukrayna da Şubat 2022'de Rusya'nın topyekün işgali sonrasında yabancıları askere almaya başladı.

Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, birkaç gün içinde Ukrayna Uluslararası Lejyonu'nu kurdu ve yurtdışındaki gönüllülere çağrıda bulundu.

Yabancılar artık lejyon ve diğer Ukrayna askeri birliklerinde görev yapıyor.

Bu kişiler mevcut sıkıyönetim koşullarında ancak altı ay kesintisiz askeri hizmetten sonra gönüllü olarak ordudan ayrılabiliyor.

Zelenskiy, Haziran'da Ukrayna'nın asker maaşlarını artıracağını ve yurtdışından daha fazla asker almayı hedefleyeceğini duyurdu.

Gerekçe olarak Rusya ile dört yıllık savaşın ardından ordunun insan gücü sıkıntısıyla karşı karşıya kalmasını gösterdi.

Ukrayna, cephede öldürülen yabancıların toplam sayısını açıklamıyor.

Ağustos 2025'te yabancıların askeri hizmetini koordine etmekten sorumlu bir yetkili, Ukrayna'nın Hromadske gazetesine verdiği demeçte sadece kara kuvvetlerine 8.000'den fazla yabancı gönüllünün katıldığını açıklamıştı.

Ukrayna ordusunun tüm kollarında en az 16 bin yabancının görev aldığını söyleyen yetkili, bu kapsamda 72 farklı ülkeden askerin orduda görev aldığını söyledi.

İlk gönüllüler arasında Batı ve eski Sovyet ülkelerinden bazıları asker kökenli birçok kişi vardı.

Ukrayna daha sonra İspanyolca dilinde asker alımı ve komuta yapıları geliştirdi ve yüzlerce Kolombiyalı gazi Ukrayna saflarına katıldı.

Bazıları Ukrayna'yı savunmak için geldiklerini söylüyor.

Diğerleri için ise para önemli bir motivasyon kaynağı: Cephedeki maaşlar Kolombiya'daki asker maaşlarından çok daha yüksek olabiliyor.

Ukrayna'da görev yapan yabancılar Ukrayna askerleriyle aynı maaşı alıyor: Yani aylık yaklaşık 2.690 dolar (yaklaşık 126 bin lira).

Cephede geçirilen her 30 gün için ayrıca askerlere 1.570 dolar (yaklaşık 74 bin lira) ödeniyor.

Ancak yabancı birliklerin her iki ordudaki payı hâlâ oldukça kısıtlı.

*Liza Fokht bu habere katkıda bulundu. Grafikler Yaroslava Kiryukhina tarafından hazırlandı. İllüstrasyonlar Natalia Maca tarafından yapıldı.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayımlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.