ብደረጃ ዓለም ብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ልዕሊ 8 ሚልዮን በጺሑ ኣሎ። ኣብ ኣፍሪቃ ድማ ኣስታት 256,809 በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ኣለው። ካብዞኦም እቶም 123,046 ድማ ሓዊዮም ኣለው። ናይዚ ዕለት’ዚ ምዕባለታት ኮሮናቫይረስ ኣብ ቀጥታዊ ጸብጻብና ክትከታተሉ ብኽብሪ ንዕድመኩም።
ብኣማኢት ዝቑጸሩ ማላውያን፡ ፕረዚደንት እታ ሃገር ካብ ስልጣኑ ክወርድ ሰለማዊ ሰልፉ የካይዱ ኣለው።
እቶም ሰልፈኛታት ንከተማ ብማኮ ክሳብ ዓንቐራ ብምምላእ፡ ፕረዚደንት ባቦከር ከየታ ካብ ሰልጣኑ ብህጹጽ ከወርድ ይጠልጡ ኣለው።
ማሊ፡ ማእከል ቀቢላዊ ግጭታትን ከምኡ’ውን መጥቃዕቲ ዕጡቓት ጉጅለታትን ብቀጻሊ ዝረኣየላ ሃገር ኮይና ትርከብ።
እቶም ተቓወምቲ ሰልፍታት’ውን፡ ንፖሎቲካውን ቊጠባውን ለውጢ ይጽውዑ ኣለው።
ዝሓለፈ ሰሙን፡ ፕረዚደንት ከየታ፡ ንተቓወምቲ ሰልፍታት ዝሓወሰ ልፍንታዊ መንግስቲ ክምስረት ተመባጺዑ ነይሩ።
ምንጪ ስእሊ, AFP
ኣብ ዝሓለፉ 24 ሰዓታት፡ ካብ ዝተፈላለዩ ከባቢታት ኢትትዮጵያ ኣብ ዝተኣከቡ 4809 ቅምሶታት ብዝተኻየደ መርመራ ኮሮናቫይረስ፡ 116 በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ተረኺቦም።
ሚኒስትሪ ጥዕናን ኢንስቲትዩት ሕብረተሰብ ጥዕናን ኣብ ዘውጽኡዎ መግለጺ፡ ካብዞም ሓደሽቲ ብኮቪድ-19 ዝተትሓዙ ሰባት እቶም 76 ደቂ ተባዕትዮ ምዃኖም ሓቢሮም።
ብተወሳኺ ቅድም ሕጂ በቲ ቫይረስ ከም ዝተለኸፉ ዝተረጋገጸን ሕክምናዊ ክትትል ክግበረሎም ካብ ዝጸንሑን ሰባት እቶም 93 ሓውዮም ካብ ሆስፒታል ወጺኦም።
ብሓፈሻ፡ ቑጽሪ ካብዚ ቫይረስ ዝሓወዩ ሰባት 1027 በጺሑ ኣሎ።
ካልኦት ሸውዓተ ሰባት፡ ብምኽንያት እዚ ቫይረስ ክሞቱ አንእከለው፡ ናይቲ ሓደ ኣብ ኣስክሬን ብዝተኻየደ መርመራ እዩ ክረጋገጽ ክኢሉ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ ቑጽሪ በዚ ቫይረስ ዝሞቱ በሳት ናብ 72 ደይቡ ኣሎ።
ክሳብ ሕጂ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ 207,023 ቅምሶታት መርመራ ኮቪድ-19 ክግበር እንከሎ፡ ብዝሒ በዚ ቫይረስ ዝሓመሙ ሰባት 4070 በጺሑ።
ምንጪ ስእሊ, Ethiopian Broadcasting Corporation
ምንጪ ስእሊ, EPA
ኢራን፡ ኣብ ዝሓለፉ 24 መዓልታት ብዘካየደቶ መርመራ ኮሮናቫይረስ፡ 2,615 ዝተለኽፉ ሰባት ከምዝረኸበት ሓቢራ።
ካልኦት 120 ሰባት’ውን በቲ ቫይረስ ከምዝሞቱ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ገሊጹ።
ኢራን፡ ሓንቲ ካብተን ብዝያዳ ብኮሮናቫይረስ ዝተሃስያ ሃገራት ዓለም እያ።
ሕማም ኮሮናቫይረስ ኣብ ወርሒ ታሕታስ 2019 ናብ ጥልያን ኣትዩ ከምዝነበረ ሃገራዊ ኣገልግሎት ጥዕና እታ ሃገር ሓቢሩ።
ምልክታት እዚ ቫይረስ፡ ካብ ከተማ ሚላንን ቱሪንን ካብ ዝተወስደ ረሳሕ ማይ ብዝተገብረ መርመራ’ዩ ተፈሊጡ።
ኣብ ወርሒ ጥሪ 2020 ከኣ ኣብ ከተማ ቦሎኛ ኣትዩ ከምዝነበረ እቲ መርመራ ኣረጋጊጹ ክብል እቲ ትካል ሓቢሩ።
እቲ ትካል ካብ ወርሒ ጥቅምቲ 2019 ክሳብ ለካቲት 2020 ካብ ዝተኣከበ ማይ እዩ ነቲ መርመራ ኣካይድዎ።
ኣብቲ እዋን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ብዕሊ ኣብ ዓዲ ጥልያን ኣትዩ ኣይነበረን።
ኣብ ወርሒ ጥቅምትን ሕዳርን ኣብ ዝተገበረ መርመራ ግን እቲ ቫይረስ ኣይተረኽቦን ክብል እቲ ትካል ጥዕና ወሲኹ ገሊጹ።
ምንጪ ስእሊ, Ministry of Health,Ethiopia
ሚንስተር ጥዕና ኢትዮጵያ ዶክተር ሊያ ታደሰ "ነቲ ኣብ እንግሊዝ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ብዝርዝር ሪኢናዮ ኣለና" ክትብል ሓቢራ።
ብማሕበራዊ መራኸቢ ኣብ ዝዘርግሐቶ ሓበሬታ፡ "ብመሰረት ካብ ጉጅለ ኣማኻሪ ሕክምናን ቤት ምኽሪ ሰብ ሞያ ጥዕናን ዝተረኸበ ሓሳብ ዴክሳሜታዞን ከም ኣብ እዋን ሓደጋ ዝወሃብ መድሓኒት ኮይኑ ኣብ ረብሓ ክውዕል ተወሲኑ'ሎ" ኢላ።
እቲ መድሓኒት ዶካትር ብዝህብዎ መምርሒ ጥራይ ነቶም ኦክሲጂን ወይ ከኣ መተንፈሲ መሳርሒ [ቬንትሌተር] ዘድልዮም ሕሙማት ኮቪድ-19 ከምዝወሃብ ድማ ኣረዲኣ።
ዝርዝር መምርሒ ድማ ኣብ ቀረባ እዋን ወግዓዊ ከምዝግበር ሓቢራ።
ኬንያ፡ ንዝርጋሐ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣብ ምቊጽጻር ተዋፊራ እንከላ፡ ገለ ክፋል እታ ሃገር ኣብ ልዕሊ ኮሮናቫይረስ ካልእ ጸገማት ኣጓኒፍዎም ኣሎ።
ኣብ ማቻኮስ ዝተባህለ ኣውራጃ፡ ኣብ ውሽጢ 4 ወርሒ ከባቢ 4000 ዝኾና ተምሃሮ ትሕቲ 19 ዓመት ከምዝጠነሳ ንክፍሊ ምምሕዳር ቆልዑ መቻኮስ ብምጥቃስ ማዕከናት ዜና እታ ሃገር ኣቃሊሐን።
እቲ ናይ ጥንሲ ጸገም ብሰንኪ ለደባ ኮሮናቫይረስ ዘስዓቦ ዕጽዋ ከምዘጋጠመ’ውን ተገሊጹ።
እቲ ቤት-ጽሕፈት፡ ወለዲ ንደቆም ከምዘይተኸታተሉን ሓለፍነቶም ከምዝዘንግዑን ነቒፉ።
ምንጪ ስእሊ, AFP
ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰብሞያ ጥዕና ቱኒዝያ፡ ስርዓት ጥዕና እታ ሃገር ኣብዚ እዋን ለበዳ ምምሕያሽ ክገበረሉ ዝጽውዕ ተቓውሞ ኣስሚዖም።
ዶካትር፣ ነርስታትን ካልኦት ሰብሞያ እቲ ዓውዲን ኣብ ቤት ጽሕፈት ሚንስትሪ ጥዕና ብምትእኽኻብ ኣብ ምክልኻል ኮቪድ-19 ኣብ ዝሰርሕሉ እዋን ዝሓሸ ሃዋህው ስራሕ ክህሉ ኣተሓሳሲቦም።
ቱኒዝያ ምስተን ብቕልውላው እቲ ቫይረስ ኣዝየን ዝተሃሰያ ሃገራት ክትነጻጸር ከላ ዝሓሸ ቁጽሪ ሕሙማት ኣለዋ። 50 ድማ ሞይቶምዋ።
እታ ሃገር ዝርግሐ ኮሮናቫይረስ ንምግታእ ብዝብል ካብ ዝተነበሩ ገደባት እቶም ዝበዝሑ ኣብዚ ሰሙን ኣልዒላቶ እያ።
ምንጪ ስእሊ, GETTY IMAGES
መገዲ ኣየር ኣሜሪካ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብር ፍቓደኛ ንዘይነበረ ገያሻይ ንበረራ ካብ ዝተዳለወት ነፋሪት ኣውሪድዎ።
ብራንደደን ስትራካ ዝተበህለ ውልቀሰብ ካብ ኒውዮርክ ናብ ቴክሳስ ኣብ እትበርር ነፋሪት'ዩ ተሳፊሩ ነይሩ።
ነቲ መሸፈኒ ክገብር ኣብ ዝተሓተሉ እዋን ግን ነዚ ክገብር ዘገድደኒ ሕጊ ፌደራል ከምዘየለ ብምግላጽ ክሙጕት ፈቲኑ።
ከምዚ ዝበለ ነገር ከጓንፎ ከሎ ንፈለማ እዋን ከምዝኾነ'ውን ገሊጹ።
መገዲ ኣየር ኣሜሪካ ብወገኑ "ገያሾ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ምግባር ኣገዳሲ ክሳብ ዝኾነሉ እዋን" ነቲ ውልቀሰብ ካብ ኣገልግሎት ኣጊድዎ'ሎ።
ብርግጽ ኣብታ ሃገር ነቲ መሸፈኒ ክትገብር ዘገድድ ሕጊ የለን፤ ግን ከኣ ዓበይቲ መገዲ ኣየራት ኣሜሪካ ካብ ፍርቂ ወርሒ ግንቦት ጀሚረን ዓማዊለንን ኣባላት በረራን ክጥቀሙ የገድዳ እየን።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ውድብ ጥዕና ዓለም ክሳብ መወዳእታ እዚ ዓመት ብኣማኢት ዝቑጸሩ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ክታበት ኮቪድ-19 ክፈርዩ ከምዝኽእሉ ዘለዎ ተስፋ ገሊጹ።
እቶም ዝፈርዩ ክታበታት ድማ ነቶም ብስፍሓት ነቲ ቫይረስ ተቓላዕቲ ንዝኾኑ ትኹረት ከምዝገብሩ ኣፍሊጡ።
ዛጊድ ዝተረኸበ ክታበት ከምዘየለ ዝሓበረት ላዕለወይቲ ተመራማሪት እቲ ውድብ ሶውማይ ስዋሚንታን፡ ብደረጃ ዓለም ዘለዉ ክኢላታት ግን ኣብ ልዕሊ 200 ዓይነታት ክታበት ይሰርሑ ከምዘለዉ ተዛሪባ።
"ኣይቀብጽን ተስፋ ኣለኒ" ዝበለት እታ ተመራማሪት ምምዕባል ክታበት ዝተሓላለኸ መስርሕ ከምዝሓልፍ ኣረዲኣ።
"እቲ ጽቡቕ ኣጋጣሚ ግን ብዙሓት ክታበታት ይፍተኑ ምህላዎም እዩ። እቲ ሓደ እንተዘይሰሚሩ እቲ ካልኣይ'ውን እንተዘይተሳኺዑ ተስፋ ኣይንቖርጽን" ክትብል ዘለዋ እምነት ገሊጻ።
ምናልባት ክሳብ መዛዘሚ እዚ ዓመት ሓደ ወይ ክልተ ዕውት ውጽኢት ክርከብ ከምዝኽእል'ውን ሓቢራ።
ምንጪ ስእሊ, EPA
ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን ጥራይ ቁጽሪ በቲ ቫይረስ ዝተታሕዙ ሰባት ብ37 ሚእታዊት ወሰኽ ከምዘርኣየ ይግለጽ።
ፕረዚደንት እታ ሃገር ሲሪል ራማፎዛ ግን ዋላ እቲ ቫይረስ ብቕልጡፍ እንተተዘርግሐ ነቶም ኣብ ኣዋጅ ዕጽዋ ዝተነበሩ ገደባት ከፉኩስ’ዩ ወሲኑ።
ነዚ ዝወሰነሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ ቁጠባዊ ኩነታት ናብ ዝኸፍአ ደረጃ ይኸይድ ብምህላዉ እዩ። ንመነባብሮ ዜጋታት ምግዳስ ከምዘድልይ’ውን ሓቢሩ።
“እዚ ዕማም ዝውዳእ ኣይኮነን። ድሕሪ 100 መዓልታት’ውን እንተኾነ ልክዕ ኣብ ምጅማር እቲ ለበዳ ኣብ ዝነበረ ኩነታት ኢና ክንህሉ። እዚ ከኣ ንብዙሓት ኣዋርሕ ንዓመታት’ውን ክኸውን ይኽእል ምሳና ዝጸንሕ እዩ” ኢሉ።
ኤርትራ፡ ሎሚ ኣብ ዞባ ጋሽ ባርባ ከተማ ኦምሓጀር፡ ጎልጅ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ግርማይካ ኣብ ዝርከብ መወሸቢ ማእከላት ብዝተገብረ መርመራ፡ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኽፉ 11 ሰባት ከምዝተረኽቡ ሚኒስትሪ ጥዕና እታ ሃገር ገሊጹ።
እዞም 11 ሰባት ኣብ ዝሓለፈ ሳምንታት ብፍኑው ካብ ሱዳን ዝተመልሱ ምዃኖም እቲ ሚኒስትሪ ሓቢሩ።
ኤርትራ ንዝርጋሐ ኮሮናቫይረስ ንምቊጽጻር ናይ ምንቅስቓስ እገዳ እኳ እንተኣንበረት፡ እንተኾነ ግን፡ ሰባት ብፍኑው መገዲ ካብ ኢትዮጵያ፡ ሱዳን፡ ጁቡትን የመንን ንኤርትራ ብቀጻሊ ይምለሱ ከምዘለው እቲ መግለጺ ጠቒሱ።
ኣብ ኤርትራ፡ ዛጊት፡ 142 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ከምዝተለኽፉን እቶም 39 ከኣ ኣቐዲሞም ሓውዮም ንገዝኦም ከምዝተፋነውን ይፍለጥ።
እቶም ዝተረፉ 103 ከኣ ግቡእ ሕክምናዊ ክንክን ይግበረሎም ከምዘሎ እቲ ብምኒስትሪ ጥዕና ዝተዋህበ መግለጺ የመልክት።
ምንጪ ስእሊ, yemane G/Meskel
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ድምጺ ህዝበ-ውሳነ ዘካየደ ዞባ ሲዳማ፡ 10ይ ክልል ኢትዮጵያ ምዃኑ ሎሚ ተወሲኑ።
ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ክልል ደቡብ ኢትዮጵያ ኣብ ዘካየዶ ህጹጽ ጉባኤ፡ ዞባ ሲዳማ ብደረጃ ክልል ንክውደብ ብመሰረት ዝተረኽበ ውጽኢት ድምጺ ህዝበ ውሳነ ናይ ስልጣን ምርኽኻብ ፈጺሙ።
ዞባ ሲዳማ፡ ን30 ዓመታት ኣብ ትሕቲ ክልል ብሄር፣ ብሄረ ሰባትን ህዝብታትን ደቡብ ከምዝጸንሐ ይፍለጥ።
ባይቶ ክልል ደቡብ ሎሚ ኣብ ዝጀመረ ህጹጽ ጉባኤኡ፡ ሕቶ ዞባ ሲዳማ ብህዝበ ውሳነ ስለ ዝተረጋገጸ፡ ሕገ መንግስታዊ ናይ ስልጣን ምስግጋር ብምፍጻም፡ ካብ ሎሚ መዓልቲ ጀሚሩ ክልል ኮይኑ ክቐውም ስልጣን ከም ዘረከበ ገሊጹ።
ህዝቢ ሲዳማ፡ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሕዳር ብዘካየዶ ድምጺ ህዝበ ውሳነ፡ ልዕሊ ክልተ ሚሊየን ህዝብ ድምጺ ክህብ እንከሎ፡ ኣብ ተመሳሳሊ ወርሒ ህዝቢ ሲዳማ ዓርሱ ዝኸኣለ ክልል ምዃኑ ቦርድ መረጻ ኢትዮጵያ ኣፍሊጡ።
ምኽትል ርእሰ ምምሕዳር ክልል ህዝብታት ደቡብ ኣቶ ርስቱ ይርዳው፡ ሲዳማ ርእሱ ክኢሉ ብምውጽኡ ንኻልኦት ህዝብታት ዝፈጥሮ ጸቕጢ ከም ዘየለ ገሊጹ ክብል ናይ ውሽጢ ሃገር ማዕከናት ዜና ጸብጺበን።
ክልል ህዝብታት ደቡብ፡ ሓድሽ ኣወዳድባ ስርዓት ፌደራሊዝም ግብራዊ ምስ ኮነ፡ ቅድም ኢሎም ዝነበሩ ሓሙሽተ ክልላት ብምጥማር ዝተፈጥረ ልዕሊ 50 ብሄር ብሄረሰባትን ህዝብታትን ዝርከብሉ ክልል እዩ።
ኣብቲ ክልል፡ ርእሰን ክኢለን ብደረጃ ክልል ከቖማ ተመሳሳሊ ሕቶ ዘቕርባ ልዕሊ 10 ዞባታት ኣለዋ።
ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብዪ ኣሕመድ፡ ብ9 ሰነ ኣቆጻጽራ ኤውሮጳውያን ምስ ኣመሓደርቲ ዞባን ክልልን ከምኡ’ውን ወረዳታት እቲ ክልል ተራኺቡ ድሕሪ ምዝርራቡ፡ ሲዳማ ሓዊሱ ክልል ደቡብ ኣብ ኣርባዕተ ዝኸፍል ሓድሽ ኣወዳድባ ንቤት ምኽሪ ፌደሬሽን ክሓልፍ ከም ዝተሰማምዑ ይግለጽ።
ምንጪ ስእሊ, Glenna Gordon
ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ዩጋንዳ፡ እሱራትን ኣብ ዳያስፖራ ዝርከቡ ዜጋታትን ኣብ ሃገራዊ ምርጫ ክሳተፉ ከም ዝኽእሉ በዪኑ።
እቲ ንክልተ ዓመታት ዝቐጸለ ሕጋዊ ክትዕ፡ትማሊ ረቡዕ’ዩ መዕለቢ ረኺቡ።
ክልቲኦም ጉጅለታት ካብቲ ምርጫ ምግላሎም፡ መሰረታዊ ሰባዊ መሰላት ዝግህስ ምዃኑ እቲ ቤት ፍርዲ ገሊጹ።
ኮሚሽን ምርጫ ዩጋንዳ፡ ተሳታፍነት ናይቶም ክልተ ጉጅለታት ሕጋዊ ባይታ የብሉን ክብል’ዩ መጒቱ ነይሩ።
ሃገራዊ ምርጫ ዩጋንዳ ኣብ 2021 ክካየድ ምዃኑ ይፍለጥ።
ይኹን እምበር፡ ብሰንኪ ለበዳ ኮሮናቫይረስ ዝግበር ምድላዋት ተኣጓጒሉ ይርከብ። ብዙሕ ህዝቢ ዝእከበሎም ናይ ምርጫ ጎስጓሳት ተኣጊዱ’ሎ።
