มธ. ตอบ "เอนก เหล่าธรรมทัศน์" ไมสอบสวนอาจารย์ประกันตัว นศ. คดี 112 เพราะไม่ผิดจรรยาบรรณ

ผู้บริหารมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทำหนังสือตอบกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ว่าจะไม่ดำเนินการสอบสวนอาจารย์ 7 คนที่ใช้ตำแหน่งยื่นของประกันตัวนักศึกษาที่ถูกดำเนินคดีอาญาจากการชุมนุมทางการเมืองรวมทั้งข้อหาหมิ่นสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยให้เหตุผลว่าสิ่งที่อาจารย์ทำนั้นไม่ผิดทั้งกฎหมายและจรรยาบรรณ

แหล่งข่าวจาก มธ. เปิดเผยกับบีบีซีไทยว่าผู้บริหารมหาวิทยาลัยมีข้อสรุปต่อกรณีที่ อว. ส่งหนังสือลงวันที่ 29 เม.ย. 2564 เรื่อง "ขอให้ชี้แจงข้อเท็จจริงกรณีการสอบจรรยาบรรณคณาจารย์ที่ปกป้อง-ยื่นขอประกันตัวกลุ่มนักศึกษาที่มีพฤติการณ์จาบจ้วงสถาบันพระมหากษัตริย์" แล้ว ขณะนี้อยู่ระหว่างดำเนินการจัดส่งหนังสือตอบกลับ

หนังสือของ อว. ซึ่งลงนามโดยนายดวงฤทธิ์ เบ็ญจาธิกุล ชัยรุ่งเรือง เลขานุการ รมว.อว. ส่งถึง มธ. และมหาวิทยาลัยมหิดล อ้างถึงข้อร้องเรียนจากกลุ่มที่เรียกตัวเองว่า "ศูนย์รวมประชาชนปกป้องสถาบัน (ศปปส.) ที่ขอให้ อว. ดำเนินการกับคณาจารย์ 8 คนจาก มธ.และ ม.มหิดล ซึ่งเป็นอาจารย์ผู้สอนนักศึกษาจำนวน 3 รายที่ตกเป็นจำเลยในข้อหาตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 และ 116 ดังนั้น ศ.พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ รมว. อว. จึงได้ "มีบัญชาให้อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และอธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดลชี้แจงว่าจะสอบจรรยาบรรณคณาจารย์ทั้ง 8 รายได้หรือไม่"

สำหรับอาจารย์จากมหาวิทยาลัยทั้ง 2 แห่งที่เป็นอาจารย์ผู้สอนและเคยไปยื่นขอประกันตัวนักศึกษาที่ถูกดำเนินคดีมีเช่น ดร.พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ อาจารย์ประจำสถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา ม.มหิดล ซึ่งเป็นอาจารย์ผู้ยื่นประกันนายจตุภัทร์ บุญภัทรรักษา หรือ "ไผ่ ดาวดิน" นักศึกษาปริญญาโทของสถาบัน, ผศ.ดร. จันทนี เจริญศรี คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มธ. , รศ.ดร.ประจักษ์ ก้องกีรติ และ น.ส.ชญานิษฐ์ พูลยรัตน์ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มธ. ซึ่งเป็นอาจารย์ของนายพริษฐ์ ชิวารักษ์ เป็นต้น

แหล่งข่าวจาก มธ. ระบุว่าเนื้อหาของหนังสือตอบกลับ อว. อ้างถึงหลักการตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยที่รับรองหลักการให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าศาลจะตัดสินถึงที่สุด และข้อบังคับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ว่าด้วยจรรยาบรรณของบุคลากรและอาจารย์ มธ. ที่ระบุว่าอาจารย์ต้องเป็นที่พึ่งของนักศึกษา ซึ่งเมื่อพิจารณาจากทั้งสองส่วนนี้แล้ว ผู้บริหาร มธ. จึงมีความเห็นว่าไม่จำเป็นต้องสอบสวนอาจารย์ที่ไปยื่นประกันตัวนักศึกษา เพราะการกระทำดังกล่าวไม่ผิดกฎหมายและจรรยาบรรณ

ขณะนี้ มธ. อยู่ระหว่างการส่งหนังสือตอบกลับถึง อว.

ส่วนของ ม.มหิดล บีบีซีไทยได้รับแจ้งจาก ดร.พัทธ์ธีรา หนึ่งใน 8 คณาจารย์ว่ายังไม่มีความคืบหน้าจากทางผู้บริหารมหาวิทยาลัยว่าจะทำหนังสือตอบ อว. ว่าอย่างไร

"ไม่ผิดทั้งกฎหมายและจรรยาบรรณ"

ผศ.ดร. อดิศร จันทรสุข รองอธิการบดีฝ่ายการนักศึกษา มธ. ซึ่งเป็นหนึ่งในคณะผู้บริหารมหาวิทยาลัยที่พิจารณาเรื่องนี้ ให้ความเห็นกับบีบีซีไทยว่า อาจารย์มีสิทธิประกันตัวนักศึกษาเพราะเป็นหลักพื้นฐานที่บัญญัติในรัฐธรรมนูญ อีกทั้งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาก็รับรองว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีอาญามีสิทธิที่จะได้รับการประกันตัวหรือปล่อยชั่วคราวระหว่างการพิจารณาคดี จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดว่าได้กระทำความผิด

"นอกจากเป็นสิทธิของนักศึกษาที่จะได้รับการประกันตัวแล้ว ก็เป็นสิทธิของอาจารย์ที่จะให้การช่วยเหลือเพื่อให้นักศึกษาได้รับการปล่อยตัวชั่วคราวตามกฎหมาย แต่ก็เป็นอำนาจของศาลว่าจะให้ประกันตัวหรือไม่" รองอธิการบดีฝ่ายการนักศึกษา มธ. กล่าว

นอกจากนี้ การกระทำของอาจารย์ที่ไปประกันตัวนักศึกษาก็ไม่ถือว่าผิดจรรยาบรรณ เพราะตามข้อบังคับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ว่าด้วยจรรยาบรรณของบุคลากรและอาจารย์ พ.ศ. 2551 ข้อที่ 32 เขียนว่า "อาจารย์พึงเป็นที่พึ่งแก่นักศึกษา" ซึ่งในกรณีนี้ การที่อาจารย์ไปดำเนินการขอประกันตัวก็เพื่อให้นักศึกษาได้ต่อสู้คดีและเพื่อให้กลับมาศึกษาเล่าเรียนซึ่งจะเป็นประโยชน์ทางการศึกษาและเป็นเรื่องสำคัญต่ออนาคตของพวกเขา

"นี่จึงถือเป็นหน้าที่และการทำตามจรรยาบรรณของอาจารย์ ไม่เป็นการกระทำที่ผิดจรรยาบรรณ ในทางตรงกันข้ามเป็นเรื่องที่ควรจะต้องทำด้วยซ้ำ" ผศ.ดร. อดิศรกล่าว

จุดต่ำสุดของเสรีภาพของนักวิชาการไทย?

ความเคลื่อนไหวเรื่องการสอบจรรยาบรรณคณาจารย์ยื่นขอประกันตัว "กลุ่มนักศึกษาที่มีพฤติการณ์จาบจ้วงสถาบันพระมหากษัตริย์" ที่ ศ.พิเศษ ดร. เอนก ซึ่งเป็นอดีตอาจารย์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ถึงกับมีบัญชาให้สอบถามผู้บริหารมหาวิทยาลัยต้นสังกัดด้วยตัวเอง นำมาซึ่งการวิพากษ์วิจารณ์ถึงเสรีภาพของนักวิชาการในยุคปัจจุบัน

เมื่อวันที่ 14 พ.ค. กลุ่มนักกิจกรรมที่ใช้ชื่อว่า "นิติฮับ" (Nitihub) จัดเสวนาออนไลน์ในหัวข้อ "ความกล้าหาญทางวิชาการและจรรยาบรรณวิชาชีพ" โดยมีการกล่าวถึงการคุกคามเสรีภาพทางวิชาการตั้งแต่หลังรัฐประหารวันที่ 22 พ.ค. 2557 โดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)

ผศ.ดร. กนกรัตน์ เลิศชูสกุล ภาควิชาการเมืองการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ จุฬาฯ หนึ่งในผู้ร่วมเสวนากล่าวว่าจากการศึกษาประวัติศาสตร์เมืองตั้งแต่สมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นต้นมา ช่วงเวลาตั้งแต่หลังรัฐประหารปี 2557 น่าจะเป็นช่วงที่นักวิชาการถูกลิดรอนสิทธิเสรีภาพมากที่สุด เช่น ถูกเรียกไปปรับทัศนคติในค่ายทหาร ถูกดำเนินคดีด้วยข้อหาตามมาตรา 112 จนบางคนต้องลี้ภัยทางการเมืองไปอยู่ต่างประเทศ

บรรยากาศเช่นนี้ทำให้นักวิชาการในประเทศก็ต้อง "ใช้ความระมัดระวังรัดกุม" ในการนำเสนอผลงานทางวิชาการหรือการแสดงความคิดเห็นในที่สาธารณะ

ภารกิจทางวิชาการภายใต้ข้อจำกัดของรัฐธรรมนูญไทย

ดร. เข็มทอง ต้นสกุลรุ่งเรือง คณะนิติศาสตร์ จุฬาฯ ชี้ให้เห็นถึงข้อจำกัดของเสรีภาพทางวิชาการที่ปรากฏในรัฐธรรมนูญ 2560

เขาชี้ว่าหมวดสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยในรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันมีความแตกต่างจากรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 อย่างมีนัยสำคัญ ดังนี้

ดร. เข็มทองตั้งคำถามว่า เสรีภาพในทางวิชาการถือเป็นการแสดงออกอย่างหนึ่งที่มีขอบเขต แต่ "ขอบเขตอยู่ตรงไหน" "อะไรคือศีลธรรมอันดี" และรัฐธรรมนูญควรจำกัดขอบเขตนี้หรือไม่ หากต้องการผลักพรมแดนทางความรู้ให้กว้างขวางออกไปมากขึ้น

ต่อกรณีที่อาจารย์ใช้ตำแหน่งยื่นประกันตัวลูกศิษย์ที่ถูกดำเนินคดีจากการแสดงออกทางการเมือง ในฐานะนักวิชาการด้านกฎหมาย ดร.เข็มทองเห็นว่าเป็นสิ่งที่กระทำได้เพราะมาตรา 29 วรรค 2 รัฐธรรมนูญรับรอง "หลักสันนิษฐานไว้ก่อนว่าบริสุทธิ์" ว่าเป็นหนึ่งในสิทธิของปวงชนชาวไทย จึงอนุมานได้ว่าบุคคลก็มีเสรีภาพทางกฎหมายที่จะไปประกันตัวบุคคลอื่น

และหากให้ความเห็นในฐานะอาจารย์คนหนึ่ง ดร.เข็มทองก็มองว่านี่ "เป็นหน้าที่ของอาจารย์ที่จะต้องดูแลเขา (ลูกศิษย์) ให้ตลอดรอดฝั่ง"