วิกิพีเดีย : ย้อนดูประวัติศาสตร์สารานุกรมออนไลน์ชื่อดังผ่าน 5 บทความ

วันที่ 5 ม.ค. ปี 2001 นักธุรกิจอเมริกันสองคน จิมมี เวลส์ และแลร์รี แซงเกอร์ เปิดตัวสารานุกรมออนไลน์ชื่อ วิกิพีเดีย (Wikipedia)

แม้จะโดนวิพากษ์วิจารณ์ช่วงแรก ๆ เรื่องความถูกต้องและแม่นยำของข้อมูล เว็บไซต์นี้ได้กลายเป็นแหล่งความรู้ในโลกออนไลน์ที่ประสบความสำเร็จอย่างสูง มีข้อมูลมากกว่า 300 ภาษา ดำเนินการโดยกลุ่มผู้เขียนอาสา

ข้อมูลที่กล่าวมานี้น่าจะแม่นยำพอสมควร เพราะได้มาจากวิกิพีเดียอีกเช่นกัน 20 ปีผ่านไป มีบทความบนเว็บไซต์นี้ถึง 56 ล้านชิ้น โดยถูกแก้ไขไป 3 พันล้านครั้ง ในแต่ละเดือน มีคนเข้าไปดูข้อมูลบนเว็บไซต์นี้ถึง 1.7 พันล้านราย

ทั้งนักเรียน นักการเมือง และนักข่าวเอง ต่างก็ใช้วิกิพีเดียในการหาข้อมูลแบบย่อ ๆ ของเรื่องต่าง ๆ แม้วิกิพีเดียบอกว่าไม่ควรใช้เว็บไซต์พวกเขาเป็นแหล่งข้อมูลหลัก

นี่คือ 5 บทความที่บอกเล่าปรากฏการณ์ของเว็บไซต์นี้ คุณสามารถนำชื่อเหล่านี้ไปต่อจากชื่อลิ้งค์เว็บไซต์ "https://en.wikipedia.org/wiki" แล้วเข้าไปอ่านดูได้เลย

1. /George_W._Bush

5 วันหลังจากเปิดตัววิกีพีเดีย ประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิ้ลยู บุช ก็เข้าพิธีสาบานตนเป็นประธานาธิบดีคนที่ 43 ของสหรัฐฯ

ข้อมูลของประธานาธิบดีบุช ในวิกิพีเดีย ทำให้เกิดการตั้งคำถามถึงหลักการสำคัญของเว็บไซต์นี้คือ "การเปิดกว้าง"

"ใครก็กดแก้ข้อมูลได้" เดวิด เจอร์ราด นักเขียนอาสาผู้ทำงานป้อนข้อมูลตั้งแต่วิกิพีเดียเพิ่งก่อตั้ง

แต่ไม่ใช่อาสาสมัครทุกคนที่จะปรารถนาดี มีแก้ไขข้อมูลกันไปมาในประเด็นต่าง ๆ ที่เป็นที่ถกเถียงกันของ ปธน.บุช เช่นเรื่องสงครามอ่าว จนทำให้เกิดกฎเกณฑ์ใหม่ คือบทความบางชิ้นจะได้รับการป้องกัน หมายความว่ามีการจำกัดการแก้ไขข้อมูล โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากอาสาสมัครหน้าใหม่ หรือที่ไม่เปิดเผยตัวตนที่แท้จริง

2. /COVID-19_pandemic

วันที่ 5 ม.ค. ปี 2020 ผู้เขียนบทความวิกิพีเดียรายหนึ่งตั้งบทความใหม่ชื่อ "2019-2020 China pneumonia outbreak" (การระบาดของโรคปอดอักเสบในจีน ปี 2019-2020) และจากนั้นก็ถูกเปลี่ยนเป็น "Covid-19" (โควิด-19) ในที่สุด

ตลอดช่วงปีที่ผ่านมา มีคนเข้าไปแก้ข้อมูลเรื่องนี้นับร้อย และตอนนี้บทความนี้ได้กลายเป็นเหมือนหนังสือสั้น ๆ เล่มหนึ่งที่มีการพูดถึงการระบาดใหญ่ในครั้งนี้ไว้ทุกแง่มุม

เดวิดบอกว่า โลกอินเทอร์เน็ตเต็มไปด้วยข่าวปลอม แต่นโยบายเรื่องข้อมูลการแพทย์ของบริษัททำให้วิกิพีเดียรักษาคุณภาพของข้อมูลเอาไว้ได้

อย่างไรก็ดี มันก็ไม่ได้หยุด "สงคราม" ระหว่างผู้เขียนแต่ละคนไว้ได้ เช่นมีคนหนึ่งเขียนแสดงความคิดเห็นลงไปในประวัติการแก้ไขบทความว่า "นี่เป็นการคาดเดาล้วน ๆ มีหลักฐานตรง ๆ ว่าเรื่องนี้เกิดขึ้นจริงเป็นศูนย์ ดังนั้นมันจึงไม่ควรถูกรวบรวมเข้าไว้ที่นี่"

อย่างไรก็ดี จิมมี เวลส์ บอกว่า กลุ่ม "Wiki Project Medicine" ซึ่งประกอบไปด้วยแพทย์และนักวิทยาศาสตร์ ซึ่งรวมตัวกันตั้งแต่วิกิพีเดียก่อตั้งแรก ๆ ได้ช่วยให้ข้อมูลในบทความเรื่องโควิด-19 ถูกต้องแม่นยำพอสมควร

ตั้งแต่เดือน พ.ค. ปีที่แล้วเป็นต้นมา บทความนี้ถูกจำกัดการแก้ไขในระดับหนึ่ง โดยคุณต้องเป็นนักเขียนอาสาสมัครมาแล้ว 4 วัน และเคยไปแก้บทความอื่น ๆ มาแล้ว 10 ครั้ง ก่อนที่จะได้รับอนุญาตให้แก้ไขบทความนี้

เดวิดบอกว่า ไม่บ่อยที่จะมีข้อจำกัดในการแก้บทความต่อเนื่องนานเช่นนี้ แต่ก็เกิดขึ้นได้หากเป็นเรื่องสำคัญอย่างการระบาดของโควิด-19

3. /Gladys_West

บทความเรื่อง เกลดิส เวสต์ นักคณิตศาสตร์ชาวอเมริกัน ซึ่งเป็นแรงผลักดันสำคัญของการพัฒนาระบบนำทางจีพีเอส (GPS) เป็นหนึ่งในบทความมากกว่า 1,000 ชิ้น โดย ดร.เจสส์ เวด นักฟิสิกส์จากอิมพีเรียล คอลเลจ ลอนดอน (Imperial College London)

วิกิพีเดียเผชิญปัญหาด้านความหลากหลายด้านเพศและเชื้อชาติมาตลอดทั้งในเนื้อหาและตัวคนที่มาเขียนบทความที่มักจะเป็นผู้ชายและเป็นคนผิวขาว

เจสส์ เป็นส่วนหนึ่งของแรงขับเคลื่อนที่พยายามเปลี่ยนแปลงทัศนคติคนในเรื่องนี้ โดยเธอมุ่งเน้นให้คนเห็นความสำคัญของนักวิทยาศาสตร์ที่เป็นผู้หญิง

บทความเรื่อง เกลดิส เวสต์ เป็นบทความชิ้นแรก ๆ ที่เธอเขียน และตอนนี้ นักคณิตศาสตร์ผู้นี้ถูกบันทึกชื่อลงไปในหอเกียรติยศของกองทัพอากาศสหรัฐฯ แล้ว

แต่ เวด บอกว่า ภารกิจของเธอยังไม่จบสิ้นง่าย ๆ ยกตัวอย่างเช่น คำสรรพนามใช้เรียกผู้หญิงว่า "She" มีอยู่ในข้อมูลหมวดประวัติศาสตร์ฟิสิกส์แค่ 1.6% เท่านั้นเมื่อเทียบกับผู้ชาย ทั้ง ๆ ที่มีนักฟิสิกส์ผู้หญิงมากมายที่ชนะรางวัลอันทรงเกียรติมากมาย

4 /List_of_WWE_personnel

เป็นเวลาหลายปีที่บทความเกี่ยวกับ ปธน.บุช ถูกแก้ไขมากที่สุด แต่ตอนนี้บทความที่ระบุรายชื่อนักมวยปล้ำสังกัดค่าย WWE แซงหน้าแล้ว โดยหลายปีที่ผ่านมา มีคนเข้าไปแก้บทความนี้มากกว่า 53,000 ครั้ง

ในกรณีนี้ มันเป็นสงครามระหว่าง "แฟนมวยปล้ำ" มากกว่าระหว่างนักเขียนอาสา

พวกเขาเข้ามาในบทความชิ้นนี้เพื่อเติมชื่อนักมวยปล้ำทุกคนที่เคยขึ้นเวที รวมไปถึงชื่อผู้จัดการ และชื่อใครก็ตามที่มีส่วนเกี่ยวกับกับ WWE

5 /Inherently_funny_word

จิมมี หนึ่งในผู้ก่อนตั้งวิกิพีเดีย บอกว่า นี่เป็นบทความโปรดของเขา

"มันเป็นเรื่องของทฤษฎีว่าคำบางคำตลกกว่าคำอื่น ๆ"

มีอยู่ช่วงหนึ่งที่มีคนเสนอให้ลบบทความนี้ซะ จิมมีเล่าว่า มันกลายเป็นที่ที่คนเข้ามาเติมคำที่ไร้สาระ หรือคำที่คนคิดว่าตลกโดยไม่มีการอ้างอิงใด ๆ

แต่สุดท้ายมันอยู่รอดมาได้เพราะเริ่มมีความเป็นวิชาการมากขึ้น มีการยกตัวอย่างการวิจัยทางวิชาการว่าเหตุใดคำคำหนึ่งจึงตลก

เดวิด ย้ำว่า บทความนี้อยู่รอดมาได้ไม่ใช่เพียงเพราะคนก่อตั้งชอบ

เขาบอกว่า ระบบการดำเนินการในวิกิพีเดียโบราณมากโดยที่ไม่มีใครเป็นหัวหน้าอย่างแท้จริง ๆ และมีลักษณะความเป็นระบบราชการอันซับซ้อนที่คนต้องเรียนรู้ก่อนถึงจะใช้งานได้

20 ปีผ่านไป ดูเหมือน "ระบบโบราณ" นี้จะยังใช้ได้ผลอยู่