มีการก่ออาชญากรรมสงครามขึ้นในกาซาหรือไม่ และกฎหมายบอกว่าอย่างไร

สหประชาชาติบอกว่าอิสราเอลกำลัง "ก่ออาชญากรรมสงคราม" ด้วย "การลงโทษแบบเหมารวม" ต่อประชาชนที่อยู่ในฉนวนกาซา ซึ่งขณะนี้มีความช่วยเหลือเพียงน้อยนิดส่งเข้าไปในพื้นที่

อิสราเอลบอกว่าพวกเขามีสิทธิในการป้องกันตัวเอง และกำลังมุ่งทำลายกลุ่มฮามาส อิสราเอลเริ่มโจมตีทางอากาศใส่กาซาตั้งแต่วันที่ 7 ต.ค. เมื่อกลุ่มติดอาวุธฮามาสฆ่าผู้คนกว่า 1,400 คนและจับอีกกว่า 200 รายเป็นตัวประกัน

"การลงโทษแบบเหมารวมต่อพลเรือนชาวปาเลสไตน์โดยอิสราเอลคืออาชญากรรมสงคราม การบังคับให้ผลเรือนต้องอพยพอย่างผิดกฎหมายก็ถือเป็นอาชญากรรมสงครามเช่นกัน" โวลเกอร์ เติร์ก ข้าหลวงใหญ่เพื่อสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ กล่าวเมื่อวันที่ 8 พ.ย.

เขายังระบุด้วยว่า ฮามาสก็ก่ออาชญากรรมสงครามเช่นเดียวกัน

ทั้งนี้ มีผู้คนมากกว่า 10,000 คนแล้วที่ถูกฆ่าตายในกาซา ตามข้อมูลของกระทรวงสาธารณสุขในกาซาที่บริหารโดยฮามาส

กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ คืออะไร?

สหประชาชาติระบุว่าการปกป้องพลเรือนถือเป็นเรื่องสำคัญที่สุดในทุกความขัดแย้ง และไม่มีฝ่ายใดที่อยู่เหนือกฎหมาย นี่คือสิ่งที่รู้จักกันในฐานะกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ (international humanitarian law)

"หากมีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดละเมิดกฎหมาย นั่นย่อมไม่สามารถเป็นข้ออ้างให้อีกฝ่ายละเมิดกฎหมายเช่นกันได้" ทารา วาน โฮ รองศาสตราจารย์จากคณะนิติศาสตร์มหาวิทยาลัยเอสเซกซ์และศูนย์สิทธิมนุษยชนในสหราชอาณาจักร กล่าว

"เช่นเดียวกัน อำนาจที่ไม่เท่าเทียมกันระหว่างอิสราเอล รัฐบาลของปาเลสไตน์ และฮามาส ก็ไม่ได้ส่งผลต่อข้อผูกมัดของทุกฝ่ายที่ต้องทำตามกฎหมาย"

อนุสัญญาเจนีวา คืออะไร?

การสังหารหมู่ชาวยิวกว่า 6 ล้านคนโดยนาซีในยุโรปในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ระหว่างปี 1939-1945 ได้นำไปสู่การขยายกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ รวมถึงเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตั้งสหประชาชาติด้วย

อนุสัญญาเจนีวาปี 1949 ครอบคลุม 4 หลักการสำคัญ ดังนี้

อะไรคือการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์?

คำว่า "ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์" (genocide) ถูกเสนอโดย ราฟาเอล เลมคิน นักกฎหมายเชื้อสายยิว-โปแลนด์ ผู้ซึ่งสูญเสียสมาชิกในครอบครัวส่วนใหญ่ในเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ในปี 1948 อนุสัญญาว่าด้วยการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ได้รับการรับรองโดยสหประชาชาติ

"หลักของการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ก็คือ ผู้กระทำไม่เพียงแต่ตั้งใจฆ่าปัจเจกอื่น หรือฆ่าสมาชิกของกองทัพหรือกลุ่มติดอาวุธ แต่พวกเขาตั้งเป้าที่จะทำลายคนกลุ่มนั้น ๆ ทั้งกลุ่มหรือบางส่วน เพราะอัตลักษณ์ของกลุ่มคนนั้น ๆ" ดร.วาน โฮ กล่าว

"การแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจที่จะทำลายบนฐานของอัตลักษณ์ทำให้การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์เป็นหนึ่งในอาชญากรรมระหว่างประเทศที่พิสูจน์ได้ยากที่สุด"

การฆ่า การขัดขวางทารกไม่ให้เกิด รวมถึงการบังคับพรากเด็กจากครอบครัว ล้วนเข้าข่ายการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ได้ทั้งสิ้น

บุคคลแรกที่ได้รับการตัดสินโทษฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์คือ ฌอง พอล อคาเยซู ชนเผ่าฮูตูจากรวันดา เขาถูกตัดสินว่าผิดในปี 1998 ฐานที่มีส่วนในการฆาตกรรมหมู่ชนเผ่าทุตซีในปี 1994 ที่ทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 800,000 ราย

ส่วนอีกสองกรณีถูกตัดสินโดยศาลที่สหประชาชาติให้การหนุนหลัง ได้แก่การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชนกลุ่มน้อยชาวจามและเวียดนามโดยผู้นำเขมรแดงในทศวรรษ 1970 และการสังหารหมู่สเรเบรนีตซา (Srebrenica) ที่สังหารชายและเด็กชายชาวมุสลิมกว่า 8,000 คนในบอสเนียในปี 1995

อะไรคืออาชญากรรมต่อมนุษยชาติ?

อาชญากรรมต่อมนุษยชาติเกี่ยวข้องกับการมุ่งเป้าไปที่พลเรือน โดยที่กลุ่มชาติพันธุ์หรือสีผิวหนึ่ง ๆ ไม่ได้ถูกเพ่งเล็งเป็นการเฉพาะ ดังนั้นจึงต่างจากการฆ่าล่างเผ่าพันธุ์ ทั้งนี้ การฆาตกรรม การเนรเทศ การกักขังเยี่ยงทาส ความรุนแรงทางเพศ การแบ่งแยกสีผิว การทรมาน และการบังคับสูญหาย ล้วนเข้าข่ายอาชญากรรมต่อมนุษยชาติได้ทั้งสิ้น

"อย่างแรก คุณต้องแยกระหว่างการโจมตีที่พุ่งเป้าไปที่พลเรือนโดยตรง กับการโจมตีที่พลเรือนได้รับบาดเจ็บและเสียชีวิต แต่ที่จริงแล้วพุ่งเป้าไปที่ผู้มีส่วนในความขัดแย้งหรือวัตถุที่โดยธรรมชาติหรือการใช้งานของมัน ณ ขณะนั้นเกี่ยวข้องกับเป้าหมายทางการทหาร" ดร.วาน โฮ กล่าว

"เรื่องที่สอง คุณต้องมีองค์กรที่เป็นผู้โจมตี เพื่อที่การโจมตีนั้นจะเป็นไปอย่างกว้างขวางและเป็นระบบ และทำให้ผู้ที่ร่วมในองค์กรนั้นรู้ว่าพวกเขาเป็นส่วนหนึ่งของการโจมตีนี้"

อะไรคือ อาชญากรรมสงคราม?

อาชญากรรมสงคราม เกิดขึ้นเมื่อความขัดแย้งระหว่างประเทศหรือภายในประเทศเกิดขึ้น

"ในขณะที่มีหลายเรื่องมากที่เข้าข่ายการก่ออาชญากรรมสงคราม เนื่องจากมีหลายสนธิสัญญาที่กล่าวถึงเรื่องนี้ แต่ปัจจัยที่พบได้บ่อยที่สุดคือ อาชญากรรมสงครามคือการกระทำที่ทำร้ายผู้คนที่ควรได้รับการปกป้องโดยไม่จำเป็น หรือการกระทำที่ทำให้องค์กรด้านมนุษยธรรมไม่สามารถทำงานได้ดีเช่นปกติ" ดร.วาน โฮ กล่าว

การตัดสินโทษอาชญากรรมเหล่านี้เป็นไปเช่นไร?

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (International Court of Justice) เป็นส่วนหนึ่งของสหประชาชาติ ประเทศหนึ่งๆ สามารถยื่นเรื่องกรณีที่เกี่ยวข้องต่อศาลระดับโลกนี้ได้

ขณะนี้ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศกำลังสืบสวนว่าเมียนมากระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ต่อชาวโรฮิงญาหรือไม่ หลังจากบังคับให้ชาวโรฮิงญาเกือบหนึ่งล้านคนต้องหนีออกจากประเทศในปี 2017 ท่ามกลางการปราบปรามจากกองทัพ ทั้งนี้ ประเทศแกมเบียเป็นคนยื่นเรื่องกรณีดังกล่าวต่อศาล

ศาลอาญาระหว่างประเทศ (International Criminal Court: ICC) ถูกตั้งขึ้นในปี 2002 เพื่อตัดสินคดีบุคคลที่ก่ออาชญากรรมเหล่านี้ ศาลแห่งนี้ถือเป็นกลไกสุดท้าย และจะแทรกแซงในกรณีที่ผู้มีอำนาจของประเทศต่าง ๆ ไม่สามารถหรือจะไม่ลงโทษบุคคลที่ทำผิดเท่านั้น

สหรัฐฯ จีน รัสเซีย อินเดีย และอิสราเอล ไม่ได้ลงนามยอมรับอำนาจศาลแห่งนี้ ส่วนองค์การบริหารปาเลสไตน์หรือพีเอ (Palestinian Authority: PA) ลงนามยอมรับอำนาจศาลนี้ในปี 2015

คาริม ข่าน ผู้พิพากษาของศาลอาญาระหว่างประเทศ เพิ่งจะไปเยือนอียิปต์ แต่ไม่สามารถเดินทางเข้าไปในกาซาได้ ในการแถลงข่าวไม่นานมานี้ เขาได้เตือนกองทัพอิสราเอลว่า "พวกเขาต้องแสดงให้เห็นว่าการโจมตีใด ๆ ที่กระทบพลเรือนผู้บริสุทธิ์หรือสถานที่ที่ได้รับการปกป้อง เป็นไปตามกฎหมายและธรรมเนียมการทำสงคราม"

ทั้งนี้ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ บ้านของพลเรือน โรงเรียน โรงพยาบาล โบสถ์และมัสยิด ล้วนต้องได้รับการปกป้อง ยกเว้นเสียแต่ว่าสถานะการได้รับการปกป้องของสถานที่เหล่านี้ได้ถูกยกเลิกไป

"ภาระในการพิสูจน์ว่าสถานะที่ได้รับการปกป้องถูกยกเลิกไป ตกอยู่กับฝ่ายที่ยิงปืน มิสไซล์ หรือจรวด ใส่สถานที่เหล่านี้"

กลุ่มพลเรือนอิสราเอลที่ได้รับผลกระทบจากการโจมตีของกลุ่มฮามาสได้ยื่นเรื่องต่อศาลอาญาระหว่างประเทศ ให้เริ่มการสืบสวนแล้ว แม้ว่ารัฐบาลอิสราเอลจะไม่ยอมรับอำนาจศาลดังกล่าวก็ตาม

ยาเอล เวียส กาเวิร์สแมน ทนายความคดีอาญาระหว่างประเทศและอาจารย์ที่มหาวิทยาลัยไรช์แมนน์ ใกล้กรุงเทลอาวีฟ เป็นตัวแทนของครอบครัวของเหยื่อมากกว่า 40 รายที่ถูกฆ่า ถูกจับเป็นตัวประกัน หรือสูญหาย เธอระบุว่ากลุ่มฮามาสและอิสลามิกฮิญาดได้ก่ออาชญากรรมต่อมนุษยชาติ

"ขอให้ศาลอาญาระหว่างประเทศได้ทำตามอาณัติของตัวเองเพื่อทุกคน" เธอบอกกับบีบีซี "เหยื่อทุกคนสมควรได้รับความยุติธรรมและความจริง"

ดร.วาน โฮ ระบุว่าการพยายามนำคนผิดมาลงโทษไม่เคยเป็นสิ่งที่ "ไร้ความหวัง" แต่ก็ระบุเพิ่มเติมด้วยว่า เธอตระหนักดีถึงพลวัตรของอำนาจที่ปรากฏอยู่ในสงครามครั้งนี้

"อุปสรรคสำคัญของศาลอาญาระหว่างประเทศก็คือ ข้อมูลบางส่วนที่จำเป็นต่อการตัดสินอยู่ในมือของอิสราเอลหรือกลุ่มฮามาส และก็มีแนวโน้มอย่างมากที่ทั้งสองจะไม่ส่งมอบข้อมูลดังกล่าวให้ศาลโดยเต็มใจ" เธอกล่าว

ดร.วาน โฮ ยังกลัวด้วยว่า นี่จะเป็นการต่อสู้ที่ยากลำบากอย่างยิ่ง ที่จะนำคนผิดมาลงโทษและทำความยุติธรรมให้เกิดขึ้น ในสถานการณ์ที่รัฐต่าง ๆ ต้องการที่จะปกป้องผลประโยชน์ของตนเองก่อนสิ่งอื่น

"โชคร้าย ที่เรากำลังเห็นพลเรือนต้องแบกภาระต้นทุนจากทางเลือกเหล่านั้น"