Mwai Kibaki : Alivyowapa matumaini na kuwakatisha tamaa Wakenya

Mwai Kibaki, rais wa tatu wa Kenya, ambaye amefariki dunia akiwa na umri wa miaka 90, atakumbukwa kwa kukomesha uongozi wa chama tawala cha zamani, lakini urithi wake umegubikwa na ghasia zilizofuatia uchaguzi wa 2007 ambapo zaidi ya watu 1,200 walifariki.

Akiwa amefunzwa kuwa mwanauchumi, Kibaki alianzisha mapinduzi alipoingia madarakani kwa mara ya kwanza mwaka 2002 akiwa mkuu wa muungano mkuu wa vyama vya upinzani.

Urais wake uliashiria mwisho wa takriban miongo minne ya kutawaliwa na chama cha Kanu - ambacho alikuwa miongoni mwa viongozi wake kwa takriban miaka 30.

Kibaki alichukua hatua za kuukomboa uchumi, na hivyo kuchochea ukuaji wa haraka wa uchumi katika muhula wake wa kwanza madarakani.

Hali mpya ya kujivunia na kuhusishwa iliipa nchi msukumo na Wakenya wenye bidii walianzisha biashara kote nchini huku miundomsingi iliyoboreshwa ikifungua masoko mapya.

Kibaki pia alianzisha elimu ya bure ya shule ya msingi, na kubadilisha maisha ya takriban watoto milioni moja ambao hawangeenda shule.

Ushindi wake mkubwa dhidi ya mgombea wa Kanu Uhuru Kenyatta, ambaye sasa ni rais wa Kenya, uliwakilisha mwanzo mpya kwa nchi hiyo.

Miaka ya utawala wa Kanu iliambatana na vitisho vya wapinzani, kuvurugwa kwa taasisi kulimaanisha kuiweka serikali katika udhibiti na ufisadi uliokithiri.

"Ninaamini kuwa serikali ipo kwa ajili ya kuwatumikia watu, si watu wanaotumikia serikali," Kibaki aliuambia umati uliokuwa na furaha wakati wa kuapishwa kwake mwaka 2002.

Kusonga mbele miaka mitano baadaye na kuapishwa kwake haraka baada ya kura ya maoni yenye utata huku mapigano yakizuka kote nchini yakiashiria kuporomoka kwa matumaini hayo ya awali.

Katika muhula wake wa kwanza, Kibaki kama mkuu wa muungano wa makabila mbalimbali alipata nafasi ya kuponya migawanyiko nchini humo, lakini ghasia zilizofuatia uchaguzi wa Desemba 2007 zilifichua mpasuko unaoendelea.

Takriban watu 1,200 waliuawa na karibu 600,000 walikimbia makazi yao huku watu wakilengwa kwa makabila yao.

Washirika wa Kibaki walishutumiwa kwa kuiba kura hiyo ambayo, kulingana na hesabu rasmi, alimshinda Raila Odinga kwa kura chache. Uchunguzi huru baadaye uligundua kuwa pande zote mbili zilishiriki katika makosa ya uchaguzi na kusema kuwa haiwezekani kubaini ni nani aliyeshinda kweli.

Akitangaza kifo cha mtangulizi wake, Rais Kenyatta alieleza Kibaki "kama muungwana katika siasa za Kenya. Mzungumzaji mahiri ambaye ufasaha wake, akili na haiba yake alishinda siku mara kwa mara."

Lakini pia alijulikana kwa tabia yake ya kutoamua jambo ambalo lilimzuia kufanya maamuzi ya kijasiri ambayo yangeitumikia nchi vizuri zaidi.

Muhula wake wa kwanza ulitaka azma ya dhati ya kuzishinda nguvu zinazomzunguka, pamoja na kukomesha ufisadi nchini. Badala yake alionekana kwenda pamoja nao.

Kulikuwa na hisia ya kukosa fursa kwani Wakenya walikuwa tayari kuunga mkono vita dhidi ya ufisadi.

Moja ya hadithi maarufu za wakati huo ilikuwa ya raia kuwakamata maafisa wa polisi wa trafiki ambao walikuwa wameomba rushwa licha ya serikali kutangaza vyema vita rasmi dhidi ya ufisadi. Ilikuwa kubwa kwa maneno lakini nyepesi kwa vitendo.

Kibaki alikuwa amejulikana kwa muda mrefu kama mpanga uzio, lakini wengine walihusisha udhaifu wake katika urais na afya mbaya ambayo ilimfanya aongozwe kwa urahisi na wale waliomzunguka.

Wakati wa kampeni za uchaguzi wa 2002 alihusika katika ajali ya barabarani - alikuwa kwenye kiti cha magurudumu alipoapishwa, mguu wake ukiwa bado kwenye plasta. Inaaminika alipata kiharusi muda mfupi baadaye na kutoka hospitalini akiwa ameathirika.

Machafuko na hasira zilizofuata kura ya 2007 ziliishia na kuingilia kati kwa Katibu Mkuu wa zamani wa Umoja wa Mataifa Kofi Annan ambaye alianzisha mpango wa kugawana madaraka.

Kibaki alisalia kuwa rais, huku Bw Odinga akishikilia wadhifa mpya wa waziri mkuu.

Alistaafu mwaka wa 2013 baada ya kufikia kikomo cha kikatiba cha mihula miwili, na alistaafu kutoka kwa zaidi ya miongo mitano katika utumishi wa umma.

Alizaliwa mwaka wa 1931, wakati Kenya ikiwa bado chini ya Waingereza, katika kijiji kimoja katika Mkoa wa Kati nchini humo.

Aliendelea na masomo ya uchumi katika Chuo Kikuu maarufu cha Makerere nchini Uganda na kisha akashinda udhamini wa Jumuiya ya Madola kusomea masuala ya fedha za umma katika Shule ya London ya Uchumi.

Mwishoni mwa miaka ya 1950 alikuwa akifundisha uchumi huko Makerere, lakini aliamua kujihusisha na siasa za Kenya na kuwa mbunge mnamo 1963.

Alikuwa sehemu muhimu ya tawala za Kanu, kwanza kama waziri wa fedha, chini ya rais wa kwanza wa nchi, Jomo Kenyatta, na baadaye kama makamu wa rais, akichukua nafasi ya Daniel arap Moi.

Lakini mara tu mfumo wa vyama vingi ulipoanzishwa mwaka wa 1991 - hatua ambayo awali alipinga - Kibaki alibadilisha mondo na kuwa kiongozi wa upinzani, akigombea urais mara mbili bila mafanikio.

Alijulikana kwa kuweka serikali katika udhibiti mkali, na baraza la mawaziri kivuli ambalo liliwasilisha bajeti mbadala.

Kuchaguliwa kwake mwaka 2002 kulianzisha mojawapo ya nyakati nzuri zaidi nchini Kenya, lakini ukosefu wake wa ujasiri, na wakati mwingine busara, kunamaanisha kwamba fursa zilipotea