Jinsi kampuni ya kusafisha dhahabu ilivyotumika kwenye vitendo vya kutakatisha fedha

Kiwanda cha kusafishia dhahabu ambacho kilitumiwa na wahalifu kutakatisha pesa za dawa za kulevya kimeruhusiwa kuuza dhahabu kwenye soko ulimwenguni inayotumiwa kutengeneza simu mahiri na magari.

Wapelelezi wa kimataifa wamehitimisha kuwa kampuni ya kibiashara Kaloti ilikuwa ikinunua dhahabu kutoka kwenye mitandao ya wahalifu.

Hazina ya nchini Marekani ilitakiwa na wasimamizi wa sheria miaka sita iliyopita kuitahadharisha dunia kuwa "ni kampuni inayojihusisha na utakatishaji fedha''.

Lakini onyo hilo halikutolewa.

Matokeo yake, Kaloti iliendelea kuuza tani za dhahabu kwa makampuni katika mfumo wa usambazaji wa Apple,General Motors na Amazon, ambazo hutumia metali hiyo ya thamani kwenye vifaa.

Hii imeweka makampuni na mamilioni ya watumiaji katika hatari ya kufadhili bila kujua shughuli za uhalifu.

Wawakilishi wa Kaloti "walikanusha vikali" kuhusika katika uhalifu wowote au utovu wa nidhamu.

Nyaraka za siri zilizoonekana na Jumuiya ya Kimataifa ya Wanahabari wa Upelelezi (ICIJ) na BBC zinaonesha Hazina ya Marekani ilihimizwa na wachunguzi mnamo 2014 kutoa onyo hilo baada ya uchunguzi wa miaka mitatu.

Iliyopewa jina la "Honey Badger" na ikiongozwa na taasisi ya kupambana na Dawa za Kulevya (DEA), uchunguzi ulihitimisha kuwa Kaloti ilihusika katika mpango wa kusafirisha au kuhamisha "kiasi kikubwa cha thamani haramu kupitia utumiaji wa dhahabu kama bidhaa".

Chini ya mpango ulioelezewa katika hati hizo, wahalifu popote ulimwenguni wangeweza kutumia pesa za dawa za kulevya au pesa nyingine zilizopatikana kinyume cha sheria kununua dhahabu chakavu kama vile vito na kuvipeleka kwa Kaloti.

Kwa kubadilishana na dhahabu, kulingana na wachunguzi, Kaloti angeweza kutoa pesa nyingi au kuzituma kwao.

Mnamo mwaka 2014, DEA ilipendekeza kwamba Hazina ya Marekani inapaswa kumtamka Kaloti hadharani " kuwa tishio la kwanza katika vitendo vya utakatishaji'' chini ya sheria ya nchi hiyo ambayo, ingefanya mabenki mbalimbali duniani kuona kuwa ni hatari kufanya na watu hao biashara, na kuliondoa kundi hilo kwenye mifumo ya kifedha ya dunia.

Lakini Hazina ya Marekani haikuchukua hatua dhidi ya Kaloti.

Maafisa wa zamani walisema iliondoa uamuzi juu ya pendekezo hilo, likiwa na wasiwasi juu ya majibu ya Falme za Kiarabu, mshirika muhimu wa kidiplomasia, ambapo Kaloti alikuwa akiishi.

UAE iliposhindwa kuchukua hatua kwa hiari yake, uchunguzi ulifutwa.

Vitendo viovu

Kaloti haikuwa na nafasi ya kuona au kupinga ushahidi wowote kwani hawakuulizwa na wachunguzi na kunaweza kuwa na sababu ambazo hazijafahamika kuhalalisha kwanini ripoti hiyo haikuchukuliwa hatua. Majaribio ya kupata ufafanuzi kutoka hazina ya Marekani hayakufanikiwa kupata jibu.

Uchunguzi, ambao serikali ya Marekani haijawahi kuweka hadharani, uliungwa mkono na mfululizo wa ripoti kuhusu vitendo vinavyoshukiwa kutoka kwa benki kote ulimwenguni zinazoshughulikia pesa za Kaloti.

Wakopeshaji pamoja na Benki ya Deutsche na Barclays waliwasilisha ripoti 34 tofauti juu ya Kaloti kwa Mtandao wa kupambana na Uhalifu wa Fedha wa hazina ya Marekani (FinCEN), ikionesha shuku kwa maelfu ya shughuli za kibenki tangu mwaka 2007 hadi 2015 jumla ya $ 9.3bn (£ 7.26bn).

Mnamo mwaka wa 2017 genge la utakatishaji fedha lilihukumiwa nchini Ufaransa kwa utakatishaji wa fedha iliyotokana na uuzaji wa dawa za kulevya kote Ulaya pamoja na Uingereza.

Oktoba mwaka BBC Panorama ilibainisha kuwa kampuni inayodhibitiwa na genge, Renade International, ilikuwa imeuza $ 146m (pauni milioni 114) ya dhahabu kwa Kaloti mnamo 2012 pekee - sehemu ya $ 5.2bn ya ununuzi wa dhahabu ililipwa kwa pesa taslimu.

Kaloti imekana vikali kuhusika na vitendo hivyo na kusema kuwa hakuwahi kushutumiwa au kuwasiliana na mamlaka ya Marekani kuhusu uhalifu huo.

Kampuni hiyo imesema inafanya kazi kwa uadilifu mkubwa kwa wateja wake na wasambazaji.

Wanasheria wa kampuni wamesema kuwa kampuni hiyo imekuwa ikipata hati safi kwa ukaguzi kila mwaka ikiwa imezingatia viwango vinavyohitajika kwa mujibu wa sheria.

Hofu ya mfumo wa usambazaji

Kikosi kazi kinachoongozwa na DEA kinachoichunguza Kaloti kiliwasilisha ripoti ya uchunguzi wao na kupendekeza kuwa uteuzi wa wizi wa pesa msingi mnamo Agosti 2014.

Lakini baada ya jina hilo kutimia, dhahabu iliyouzwa na Kaloti imeendelea kuishia katika minyororo mikubwa ya usambazaji.

Orodha ya Apple ya wauzaji waliokubaliwa ni pamoja na vyombo ambavyo vimenunua tani za dhahabu kutoka Kaloti, pamoja na Valcambi, mojawapo ya wasafishaji dhahabu kubwa zaidi ulimwenguni, iliyoko nchini Uswizi.

Simu zote za kisasa za kisasa zilizoundwa kwa vifaa vyenye dhahabu, ambayo ni chuma chenye nguvu sana.

Mwaka huu shirika la kupambana na ufisadi Global Witness liliripoti kuwa mnamo 2018 na 2019, Valcambi ilinunua hadi tani 20 za dhahabu moja kwa moja kutoka Kaloti na tani zingine 60 kutoka kwa shirika jingine linalohusiana nalo.

Ripoti zaidi ya Mradi wa Tech Transparency iliorodhesha wasafishaji wengine wawili wa Uswizi ambao walinunua dhahabu kutoka Kaloti na pia walikuwa kwenye orodha ya wauzaji wa Apple.

Valcambi ilisema haitathibitisha au kukataa kununua dhahabu kutoka Kaloti. Kampuni hiyo ilisema inanunua dhahabu tu kutoka kwa wasambazaji wake "ambapo kampuni inaweza kuhakikisha kikamilifu utambulisho wa asili ya dhahabu".

Katika taarifa, Apple ilisema imejitolea kutafuta kwa uangalifu bidhaa zake: "Ikiwa anayesafisha hawezi au hataki kufikia viwango vyetu, ataondolewa kwenye ugavi wetu. Tangu 2015, tumeacha kufanya kazi na wasafishaji 63 wa dhahabu kwa sababu hii.

"Mapitio kadhaa ya kina na huru yamefanywa tangu 2015, na hakuna ushahidi kwamba dhahabu yoyote kutoka Kaloti inaingia kwenye bidhaa za Apple."

Kaloti imeorodheshwa katika orodha ya ugavi kwa General Motors na Amazon, kulingana na data iliyowasilishwa kwa Tume ya Usalama na Kubadilishana fedha, mdhibiti wa nchini Marekani.

General Motors, ambayo hutumia dhahabu kwenye vipuri vya gari kama vile catalytic converters, ilisema inachukua jukumu la kuhakikisha kuwa bidhaa zinazotumiwa katika utengenezaji wake na hazijafanya biashara na Kaloti moja kwa moja.

Amazon ilisema "inahakikisha kuwa bidhaa na huduma tunazotoa zinatengenezwa kwa njia inayoheshimu haki za binadamu na mazingira.

"Tunatarajia wauzaji kusaidia juhudi zetu za kutambua asili ya madini yaliyotengwa yanayotumiwa katika bidhaa zetu."

Wachunguzi ambao walikuwa wamefanya kazi kwa miaka kufunua utapeli wa pesa unaohusishwa na Kaloti wameeleza kuwa "wamefadhaika sana" na jinsi hazina ya Marekani ilivyoshughulikia suala hilo.