Kwanini Pombe hii ya Kihindi ilipigwa marufuku na Waingereza?

Ingawa ni sehemu ya maisha ya kila siku ya makabila kwa karne nyingi, kinywaji hicho - na maua yake - kilikuwa kimepigwa marufuku na Waingereza wakati wa utawala wa kikoloni lakini sasa kinarudisha umaarufu wake.

Nilisikia harufu ya maua yenye harufu nzuri kabla sijayaona.

Wakati wa safari ya asubuhi na mapema ndani ya Mbuga ya Kitaifa ya Similipal katika jimbo la Odisha mashariki mwa India, nilikuwa nimesimama karibu na maporomoko ya maji yenye kupendeza ambapo maelfu ya maua yenye rangi ya kijani kibichi yalikuwa yakitiririka kutoka kwenye miti iliyozunguka na kutengeneza sakafu ya msitu.

"Hii ni miti ya mahua," alisema Suresh Kisku, kiongozi kutoka jumuiya ya kabila la Santhal.

Alielekeza kwenye vigogo vifupi, shina na msitu wenye umbo la kuba uliolemea kwenye ukingo ulio wazi kidogo.

Mti wa mahua, au madhuca longifolia kwa kiingereza, hukua kwa wingi katika uwanda wa misitu wa magharibi, kati na mashariki mwa India, ambapo makabila - kama vile Santhal, Gond, Munda na Oraon - ambao wameishi eneo hilo kwa miaka 3,000 iliyopita, uchukulie mmea huo kuwa "Mti wa Uzima".

Kitamaduni, makabila haya yametumia maua, matunda, matawi na majani yake kuwa chakula, malisho ya ng’ombe, kuni, sanaa, dawa na hata kama sarafu ya kubadilishana nafaka.

Pia wameuheshimu kupitia sherehe za kitamaduni, nyimbo na mashairi.

Labda matumizi yake yanayojulikana zaidi, ingawa, ni katika mfumo wa kileo kitamu chenye maua yenye harufu nzuri, ambayo hupikwa juu ya chungu katika mchakato wa kina wa siku nane.

Baadaye siku hiyo hiyo, Kisku alinileta nyumbani kwake pembezoni mwa msitu, ambapo mama yake na dada yake mdogo, Geeta, walijikunyata karibu na chungu kigumu cha chuma kilichokuwa na juisi ya mahua iliyochacha juu ya moto wa kuni.

Vyungu vingine viwili viliwekwa juu ya chungu kikubwa ili kutengenezea pombe kali ambayo ingeganda na kupitishwa kwenye mrija kuhifadhiwa kwenye chombo kwenye sakafu ya matope.

Baada ya muda, Geeta alichovya bakuli kwenye pombe na kurusha kimiminika hicho ndani ya moto, moto ukawaka moto mweupe.

"Hii inamaanisha mahua ni safi na asili," alisema Kisku.

Jioni hiyo nilionja taratibu kinywaji hicho angavu, kwenye kikombe kidogo kilichotengenezwa kwa majani ambayo Geeta alinikabidhi.

Kileo kipya cha mahua kilichosafishwa kilishuka kooni mwangu taratibu, na kuacha ladha nzuri ya maua yenye moshi moshi.

"Kwa nini sijaonja pombe hii hapo kabla?"

Nilijiuliza.

Kuanzia nyakati za zamani hadi mwishoni mwa miaka ya 1800, familia za kiasili kama za Kisku zilikuwa huru kutengeneza, kunywa na kuuza pombe ya mahua.

"Hata hivyo, uzalishaji wa kile kilichochukuliwa kuwa "pombe ya nchi" na serikali ya India kulipata pigo kubwa wakati wa utawala wa Raj wa Uingereza nchini India.

Mahua ilichukuliwa kuwa kileo hatari ambacho kilikuwa tishio kwa afya ya umma na maadili, kwa hivyo wabunge wa kikoloni walitunga sheria - kama vile Sheria ya Bombay Abkari ya mwaka 1878 na Sheria ya Mhowra ya 1892 - ambayo sio tu ilipiga marufuku au kuzuia utengenezaji wa pombe hii, lakini pia ilipiga marufuku ukusanyaji na uhifadhi wa maua ya mahua na makabila ya kiasili.

Maua machache ya mahua yalisababisha utayarishaji wa pombe hiyo kinyemela ambayo mara nyingi uchafu ulioongezwa kama ujazo.

Matokeo yake ni kwamba ubora wa pombe hiyo uliathirika na kusababisha tu kuliendeleza kwa ajenda ya Raj wa Uingereza wakati huo: kudhibiti uzalishaji wa pombe kali za kienyeji kwa ujumla, kwani mapato yanayotokana na pombe iliyoagizwa kutoka maeneo kama vile Uingereza na Ujerumani yalisaidia kufadhili kazi za kijeshi.

"Wakati baadhi ya maafisa wa kikoloni walitambua umuhimu wa kitamaduni na lishe kwa vinywaji vya kiasili kama vile mahua, tishio la mapato lilijitokeza," alisema Dk Erica Wald, profesa wa historia ya kisasa katika Chuo Kikuu cha London.

Inafurahisha, hata baada ya India kupata uhuru mnamo 1947, hali ya zamani ya kiuchumi na kijamii ilibaki kuwa vile vile.

"Serikali ilibakia kuhusishwa kwa karibu na ukiritimba wa uuzaji na uzalishaji wa pombe kama vile watawala wa kikoloni wa zamani, na mahua ilibakia kuwa chini ya sheria na vikwazo vikali," alisema Wald.

"Ususiaji na kashfa za maduka ya pombe, na msisitizo wa baadhi ya wazalendo kwamba pombe ilikuwa bidhaa ya kigeni nchini  India, ilimaanisha kwamba hata vinywaji kama mahua, ambavyo vilikuwa muhimu sana katika maisha ya makabila mengi, viliunganishwa pamoja kama matatizo."

Kwa hivyo, mahua ilibaki kuainishwa kama kinywaji cha ubora wa chini, "hatari", na watu wa kabila walinyimwa haki ya kuzalisha na kuuza nje ya masoko ya jadi ya vijijini.

"Inakuambia asili ya wasomi wa India baada ya uhuru ambao walikuwa wakidharau sana mtindo wa maisha wa watu wa kiasili," alisema Krishnendu Ray, profesa wa masomo ya chakula katika Chuo Kikuu cha New York.

"Iliishia kutoa vitu vingi vya wastani, vya aina moja ambavyo vilikuwa mwangaza kwa utengenezaji wa vileo vya India."

Dhidi ya urithi wa turubai hii ya kijamii na kisiasa, ingehitaji sauti chache za wajasiriamali wenye nia ya kubadilisha jina la mahua kama kinywaji bora, huku pia wakijaribu kuleta mabadiliko katika sheria za ushuru, ili kuanza kuondoa marufuku dhidi ya pombe hiyo.

"Tulianzisha mahua katika eneo la Goa, iliyotengenezwa nchini India, ambako tuliruhusiwa baada ya kushawishi sana serikali," alisema Desmond Nazareth, ambaye alizindua pombe ya ‘Mahua Spirit’ na ‘Mahua Liqueur’ chini ya chapa ya DesmondJi mnamo 2018.

Pombe hiyo ya mahua pia iliuzwa huko Karnataka, jimbo lingine pekee la India lililotambua mahua kama pombe iliyotengenezwa India.

Kulingana na sheria za India, pombe zilizotengenezwa nchini India haziwezi kuuzwa katika mipaka ya mataifa mengine, kwa hivyo kwa kuziweka chapa kama IML (Indian-Made Liquor) zinaweza kufikia wateja wengi zaidi zinapouzwa katika majimbo mengine.

Kwa miaka michache iliyopita, mabadiliko ya kimtazamo yamekuwa yakitokea polepole miongoni mwa serikali za mitaa na mashirika.

Kwa mfano, mnamo 2021, serikali ya Madhya Pradesh ilitangaza mahua kama pombe ya urithi, na serikali ya jimbo la Maharashtra ilibadilisha sheria zake za zamani ili kuhalalisha ukusanyaji na uhifadhi wa maua na vikundi vya kikabila mahali walipo.

Kwa mara ya kwanza, katika mwaka huo huo, shirika la serikali liitwalo Mamlaka ya Maendeleo ya Uuzaji wa Bidhaa za Kilimo na Zilizosindikwa ilisafirisha maua ya mahua yaliyopungukiwa na maji, ambayo yalikusanywa na wakazi wa kabila kutoka misitu ya Chhattisgarh, hadi Ufaransa.

Wakati baadhi ya majimbo yanamaliza kupiga marufuku mahua, kuiweka katika viwango vya India nzima kutaifanya kuwa mradi mzuri zaidi wa biashara.