Mayon:Watu ambao mara kwa mara wanakimbia volkano yenye hasira

Monet Oxales anapanga pakiti za kachiri na mkate mtamu kwa ajili ya kuuza huku harufu ya samaki mbichi ikitoka kwenye msururu wa mahema. Ni saa moja kabla ya saa sita mchana na mchakato wa makimbizano unaojulikana wa chakula cha mchana unaonekana kwenye makazi, badala ya kijiji chake karibu na volkano yenye hasira ya Mayon huko Ufilipino .

Maelfu katika mkoa wa Albay wa Ufilipino katika peninsula ya kaskazini-mashariki ya Bicol wanaishi katika makazi kwa muda usiojulikana huku Mayon, volkano ya kupendeza zaidi nchini humo, lakini hatari ikitiririsha lava na kubaki chini ya ulinzi kwa uwezekano wa kutokea mlipuko mkali.

Kutumia wiki au hata miezi katika vituo vya uokoaji imekuwa kawaida kwa wale ambao wameishi chini ya kivuli cha Mayon maisha yao yote. Kwa Bi Oxales, hii inamaanisha kuja na duka lake dogo la mboga. Kwa wale wanaohitaji kufua nguo zao, pia anauza vifurushi vidogo vya sabuni.

Ana miaka 40 ameishi katika makazi mara tano katika maisha yake. Tangu awasili wiki moja iliyopita, amehamisha hema mara mbili. Bi Oxales anatumai kuwa volkano hiyo itatulia hivi karibuni ili familia yake irudi kwenye kipande cha ardhi pekee wanachomiliki.

"Hatuwezi kuondoka kabisa katika kijiji chetu kwa sababu sisi ni maskini," anaiambia BBC, wakati akimwangalia binti yake wa miaka mitano, ambaye amekuwa akiugua homa tangu walipoondoka nyumbani kwao katika mji wa kilimo wa Guinobatan.

"Mahali petu ni pazuri. Mlipuko wa Mayon ndio shida kuu tuliyo nayo. Ni janga la asili. Hatuwezi kufanya chochote isipokuwa kuondoka kwa muda katika kijiji chetu."

Ana wasiwasi kwamba watoto wake watakuwa wagonjwa kutokana na kuvuta majivu ya volkeno kila mara. Maji ya kunywa kwenye makazi yake huja kwa njia duni kwa hivyo anahakikisha kuwa amebakiza ndoo moja nyekundu kwa ajili ya familia yake ya watu wanne. Pia wanahitaji umeme ili kuweka simu zao za rununu na feni zinazoweza kuchajiwa tena.

"Tufanye nini ila kuvumilia haya?" anauliza.

Katika makao mengine, Benjamin Nasol, dereva wa teksi, ana wasiwasi kuhusu shamba dogo la nguruwe aliloacha. Kila usiku anarudi nyumbani kwake katika mji wa Camalig kwa saa chache ili kuhakikisha kwamba wanyama wake wanalishwa na kuwa salama dhidi ya wezi.

"Tumezoea," kijana huyo mwenye umri wa miaka 53 aliambia BBC. Anasema kuona miamba iliyoyeyuka ikitiririka kutoka kwenye kreta ya Mayon haimtishi hata kidogo kwani ni mara yake ya tatu katika hifadhi ya volcano.

“Hata ukiwa umechoka , unahitaji kutimiza wajibu wako kijijini, kisha urudi kwa familia yako hapa katika kituo cha uokoaji,” anasema.

Wanasayansi wa serikali waliripoti kuongezeka kwa shughuli kwenye Mayon mapema Juni, baada ya kuona matetemeko ya ardhi ya mara kwa mara na maporomoko ya mawe kutoka kwa volkeno. Sasa iko chini ya tahadhari ya tatu ya juu zaidi kulingana na kipimo cha daraja tano ambacho hupima uwezekano wa mlipuko wa volkeno.

Kitaalam, Mayon inalipuka, ingawa kwa kasi ndogo.

Kutoka kwa uchunguzi wa kilele cha mlima, mtaalamu wa volkano Paul Alanis anatafuta viashiria vya kuona ambavyo vinaweza kuboresha kiwango cha tahadhari. Arifa hizo basi huamua ni watu wangapi watahitaji kuhamishwa. Wakati kiwango cha 3 kilipotangazwa tarehe 8 Juni, angalau watu 13,000 walihamishwa mara moja kwenye makazi. Maelfu kadhaa zaidi walihamishwa katika siku zilizofuata.

Kwa kile kisichoonekana kwa macho, Bw Alanis anatumia kipima matetemeko kukadiria mienendo chini ya ardhi.

Alama kubwa zaidi kwamba Mayon ilikuwa na shughuli ni kreta yake ambayo iliachwa na mlipuko wake wa mwisho wa lava mnamo 2018, Bw Alanis anasema. Kile kinachojulikana kama kuba la lava kilionekana kukua mapema Aprili mwaka huu.

Kulikuwa na hali ya wasiwasi katika uchunguzi wiki iliyopita.

"Wakati wowote, hali ya volcano inaweza kuongezeka. Ilitubidi kuweka kipaumbele ili kuwatoa watu," Bw Alanis anaambia BBC.

Kazi ya mtaalamu wa volcano pia ni pamoja na kueleza kinachoendelea Mayon kwa mkuu wa mkoa na maafisa wa kukabiliana na maafa ili waweze kujiandaa ipasavyo.

Mtiririko wa lava unaoenda polepole unaweza kumaanisha mambo mawili, Bw Alanis anasema. Ni aidha hakuna gesi moto ya kutosha ndani ya volcano kwa ajili ya mlipuko unaolipuka au kwamba njia ya miamba iliyoyeyuka imefungwa, na hivyo kuzuia gesi kutorokea usoni.

"Tunahitaji kutafuta sababu nyingine kwa nini hilo linafanyika. Lakini sasa hivi, siwezi kusema," anasema. "Kwa sasa, hakuna teknolojia inayoweza kutabiri ni lini volcano ingelipuka."

Ufilipino ina volkeno 24 hai na iko katika Gonga la Moto la Pasifiki, linalojulikana kwa historia yake ya shughuli za volkano.

Katika wiki hiyo hiyo wakati wa uhamishaji, tetemeko la ardhi la kipimo cha 5.5 ambalo halihusiani na Mayon lilipiga kusini mwa mji mkuu, Manila, na kusababisha uhamishaji wa muda wa minara ya ofisi na majengo ya juu.

Lakini Mayon ndiyo iliyotungwa zaidi ya volkeno za nchi, kutokana na umbo lake la karibu kabisa. Ni volcano kubwa zaidi duniani, kulingana na Guinness.

Mng'ao-mwekundu wa lava kwenye kreta hiyo umevutia umati wa watalii. Pia imehamasisha meme za mtandaoni kuhusu Daragang Magayon - msichana mrembo kutoka ngano za Bicol - na kuhusu malkia wa urembo wa Ufilipino wa Australia Catriona Gray, ambaye alishinda taji la Miss Universe 2018 akiwa amevalia gauni la rangi ya lava ya Mayon.

Kwa Zaira San Pascual, maisha katika makazi hayo ni magumu zaidi kwa sababu ilimbidi ahamishe maamkia ya marehemu baba yake hadi kijiji cha hema.

Mfanyikazi wa ofisi ya Manila mwenye umri wa miaka 39 alikuwa kwenye basi kuelekea Bicol wakati familia yake ilipompigia simu na kusema kwamba walikuwa wakihamia kwenye makazi. "Tungewezaje kufanya hivyo?" anakumbuka alijiuliza kwa hofu.

Mara tu alipotulia, aligundua kuwa hali haikuwa mbaya kama zile alizopitia alipokuwa mtoto.

"Utaona watu wakitabasamu, wakicheka, wakifanya mzaha. Ni utaratibu wao wa kukabiliana na hali hiyo, njia yao ya kutofikiria jinsi hali zao zilivyo mbaya," anasema.

Katika utulivu wa usiku, watu kwenye makazi hawana chaguo ila kungoja na kujistarehesha. Wanajikusanya katika vikundi vidogo kubadilishana utani juu ya nani amekuwa Marites - porojo za jirani - katika kijiji chao cha hema.

Wakati uhamishaji kutoka ndani ya maeneo ya hatari ni lazima, bado kuna wale ambao wanakataa kuondoka nyumbani kwao, kama Roger Asilo mwenye umri wa miaka 72.

Bw Asilo alijificha nyuma ya mti ili kuepuka kuvutwa kwenye lori lililowahamisha wanakijiji wa Guinobatan hadi kwenye makazi.

Kwa miongo kadhaa, anahisi kuwa amejifunza wakati volkano inasimama vya kutosha kwa yeye kubeba mifuko yake. Mwanawe pia anabaki nyuma kumtunza.

Bw Asilo anasema anapendelea kuchunga nguruwe wawili ambao rafiki yake aliwaacha chini ya uangalizi wake kwa malipo.

Wakati wa usiku, yeye hutazama lava inayowaka ikiwa imeketi kwenye benchi ya mianzi nje ya nyumba yake.

"Kila wakati ninapotazama lava inayomwaga volcano, huwa nasali kwamba ikome," anaambia BBC.

"Ninaogopa lakini nimejiandaa."